Dynastia sabaudzka (wł. Casa di Savoia, fr. La maison de Savoie) – dynastia panująca w Sabaudii i Piemoncie (1000–1732) (Księstwo Sabaudii-Piemontu niezależne od roku 1416), na Sycylii (1713–1720), w Królestwie Sardynii (1720–1861), w zjednoczonym Królestwie Włoch (1861–1946), w Hiszpanii (1871–1873) oraz tytularnie w Chorwacji (1941–1943).
mały|Herb dynastii sabaudzkiej jako królów Włoch Założycielem dynastii sabaudzkiej był hrabia Sabaudii Humbert I Białoręki (980–1047), który władał Sabaudią od 1003. Jego syn Otton (1010–1060), władał również Piemontem, dzięki małżeństwu z dziedziczką Turynu – Adelajdą. W 1416 roku król Niemiec Zygmunt Luksemburski uczynił władców sabaudzkich suwerennymi władcami przez podniesienie dotychczasowego Hrabstwa Sabaudii do rangi księstwa. Pierwszym suwerennym księciem był Amadeusz VIII (antypapież Feliks V). W 1418 roku Amadeusz VIII po śmierci ostatniego hrabiego Piemontu (swojego wasala) włączył go bezpośrednio do Sabaudii, ogłaszając się księciem Piemontu. Wiktor Amadeusz II (1666–1732) na mocy pokoju utrechckiego otrzymał w 1713 Królestwo Sycylii (zamienione w 1720 na Królestwo Sardynii) i tytuł królewski. Główna gałąź dynastii sabaudzkiej wygasła w 1831 na Karolu Feliksie. Młodsza linia, Carignano, odziedziczyła tron (w osobie Karola Alberta) i przyczyniła się do zjednoczenia Włoch, których pierwszym królem został w 1861 król Sardynii – Wiktor Emanuel II. Jego młodszy syn – Amadeusz panował w latach 1870–1873 w Hiszpanii. Ostatni król z dynastii sabaudzkiej, Humbert II, stracił tron po referendum konstytucyjnym w 1946, kiedy niewielka większość głosujących (54,3%) wypowiedziała się za wprowadzeniem republiki i udał się, nie podpisawszy abdykacji, do Szwajcarii, a następnie Portugalii.
thumb|120px|stary herb używany do czasów Humberta III
Hrabiowie i Książęta Sabaudii (1003–1718)
thumb|120px|herb używany od czasów Tomasza I thumb|120px|herb królów Sardynii od 1720 r. thumb|Opactwo Hautecombe – miejsce spoczynku członków dynastii sabaudzkiej
Królowie Sycylii (1713–1718)
Królowie Sardynii (1718–1861)
Królowie Włoch (1861–1946)
Władcy innych państw z dynastii sabaudzkiej Amadeusz I, król Hiszpanii 1871–1873 Tomisław II, król Chorwacji 1941–1943
Inni przedstawiciele dynastii sabaudzkiej Eugeniusz Sabaudzki (ur. 1663, zm. 1736), słynny dowódca wojsk cesarskich Ludwik Tomasz Sabaudzki (ur. 1657, zm. 1702), pretendent do tronu polskiego w 1674 roku
Schemat dynastii
Drzewa genealogiczne (uproszczone) Gałąź główna od 1034 do 1417 – hrabiowie i 1034–1060, hrabiowie Sabaudii 1060 – 1417
Gałąź Vaud od 1254 do 1359 – baronowie Vaud
Gałąź Achaja od 1259 do 1418 – hrabiowie Piemontu
Gałąź Racconigi od 1407 do 1605 – seniorzy Racconigi
Gałąź główna od 1417 do 1713 – książęta Sabaudii
Gałąź Tendé-Villars od 1498 do 1580 – hrabiowie Tendé i Villars
Gałąź Nemours od 1528 do 1659 – książęta Nemours
Gałąź Carignano od 1620 do 1831 – książęta Carignano
Gałąź Soisson 1646/50 do 1734 – hrabiowie Soissons
Gałąź Villafranca od 1780 do 1888 – hrabiowie Villafranca
Gałąź Carignano od 1831 do dnia dzisiejszego – królowie Sardynii, od 1861 do 1946 królowie Włoch
Gałąź Genua od 1831 do 1996 – książęta Genui
Gałąź Aosta od 1845 do dnia dzisiejszego – książęta Aosty
Gałąź główna od 1713 do 1831 – królowie Sycylii, następnie od 1718 królowie Sardynii
Gałęzie nielegitymizowane lub morganatyczne Gałąź Collegno i Altessano od 1320 do 1598 – seniorzy, później hrabiowie Collegno i Altessano Inferiore
Gałąź Busca od 1418 do 1613 – seniorzy Busca
Gałąź Mirafiori i Fontanafredda od 1885 do 1943 – hrabiowie Mirafiori i Fontanafredda
Gałąź Villafranca-Soissons od 1888 do dzisiaj – hrabiowie Villafranca-Soissons
Zobacz też Bazylika Superga
Przypisy
Bibliografia Historia linii z Aosty
„Dynastie Europy” pod red. prof Antoniego Mączaka. wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wrocław 2003. nr wydania: II – poszerzone i uzupełnione
! * Kategoria:Drzewa genealogiczne