Turzysk () – osiedle typu miejskiego na Ukrainie i stolica rejonu w obwodzie wołyńskim na Wołyniu. 5432 mieszkańców (stan na 2 stycznia 2024).
Znajduje się tu stacja kolejowa Turzysk, położona na linii Lwów – Sapieżanka – Kowel.
Do 2020 w rejonie turzyskim.
Historia Nazwa miejsca wspomniana w kontekście zmagań panujących na Włodzimierzu z Jaćwingami W XVI w. miejscowość należała do Sanguszków. Hetman polny Roman Sanguszko spełniając ostatnią wolę żony nakazał w swym testamencie z 1571 r. wybudować tam przycerkiewny szpital. Zapis ten zrealizowała jego matka księżna Hanna Zbaraska„Archiva Ukraini”, nr 4-6, 1996, nr 2, s. 32.. Następnie Turzysk należał do Zasławskich, Lubomirskich i Stadnickich. W 1731 miał tu miejsce ślub Józefa Kantego Ossolińskiego z Teresą Stadnicką, po którym miejscowość przeszła w posiadanie Ossolińskich, a na początku XIX w. Moszyńskich. W 1759 król Polski August III Sas nadał prawo magdeburskie. W 1908 otwarto w Turzysku stację kolejową na trasie łączącej Jarosław i Kowel.
Prywatne miasto szlacheckie położone było w XVI wieku w województwie wołyńskimZenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 164.. mały|lewo|Tablica upamiętniająca polskich żołnierzy poległych w I i II wojnie światowej oraz Polaków pomordowanych w 1943 W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Turzysk w województwie wołyńskim. 70% mieszkańców stanowili Żydzi (w liczbie 1173 w 1921 rokuХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, s.991).
II wojna światowa Od września 1939 r. pod okupacją sowiecką a od 28 czerwca 1941 r. pod okupacją niemiecką. Wiosną 1942 r. Niemcy utworzyli w Turzysku getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane 10 września 1942 r. 1512 Żydów rozstrzelano w dawnej kopalni piasku koło żydowskiego cmentarza. Zbrodni dokonało Sicherheitsdienst oraz ukraińscy policjanci, w tym ze 103. batalionu z Maciejowa. W połowie 1943 roku miasteczko opustoszało – Polacy w obawie przed UPA wyjechali do Kowla lub Zasmyk, natomiast Ukraińcy opuścili miejscowość spodziewając się niemieckiego odwetu za zabicie komendanta policji. W lipcu 1943 r. Turzysk przejściowo opanowała UPA.
20 marca 1944 r. pododdziały 27 Dywizji Piechoty AK współdziałając z Armią Czerwoną w ramach akcji „Burza” wyzwoliły Turzysk. Informacja o tym wydarzeniu została przekazana drogą radiową rządowi londyńskiemu i pojawiła się w komunikatach aliantów, wywołując niezadowolenie na Kremlu. Władze sowieckie wydały w tej sprawie dementi, całkowicie zaprzeczając istnieniu oddziałów polskich podległych prawowitym władzom RP, walczących z Niemcami na terenach zajmowanych przez SowietówGrzegorz Motyka, Od rzezi wołyńskiej do akcji „Wisła”. Konflikt polsko-ukraiński 1943-1947, Kraków 2011, ISBN 978-83-08-04576-3, s. 194. W kwietniu 1944 w wyniku niemieckiego kontruderzenia Turzysk ponownie znalazł się w rękach niemieckichWładysław Filar, Działania 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Część 2, Warszawa, 2011, s.38 pdf. Armia Czerwona ostatecznie zajęła Turzysk w lipcu 1944.
Zabytki Cmentarz Polski, na którym pochowano Konstancję Żwanową, nieślubną córkę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Zamek w Turzysku (niezachowany)
Urodzeni Henryk Kowalski – polski kolarz szosowy, dwukrotny zwycięzca Tour de Pologne (1957, 1961) Lejb Olicki – polski i izraelski poeta i pisarz.
Miasta partnerskie Krasnystaw
Przypisy
Bibliografia Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, Warszawa, 1880–1902, s. 669.
Linki zewnętrzne
Zamek w Turzysku Turzysk 1939
Kategoria:Osiedla typu miejskiego w obwodzie wołyńskim Kategoria:Rejon turzyski Kategoria:Prywatne miasta Ossolińskich herbu Topór Kategoria:Prywatne miasta szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo wołyńskie) Kategoria:Turzysk (hromada)