James David Graham Niven (ur. 1 marca 1910 w Londynie, zm. 29 lipca 1983 w Château-d’Œx) – angielski aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, a także oficer i pisarz.
W 1959 był współgospodarzem 31. ceremonii wręczenia Oscarów i do tej pory jedynym aktorem w historii, który zdobył Oscara w roku, w którym pełnił funkcję gospodarza (otrzymał ją za główną rolę w filmie Delberta Manna Osobne stoliki (1958)).
W 1960 otrzymał dwie własne gwiazdy w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdujące się przy 1623 Vine Street i 6384 Hollywood Boulevard.
Życiorys Niven urodził się w Londynie. Jego ojciec, porucznik William Edward Graham Niven, zginął w trakcie bitwy o Gallipoli (21 sierpnia 1915). David Niven kształcił się między innymi w Stowe School, a od 1928 roku uczęszczał do Royal Military Academy Sandhurst, szkoły kształcącej zawodowych oficerów. Po ukończeniu Sandhurst w 1930 otrzymał stopień podporucznika i przydział w Highland Light Infantry. W kolejnych latach służył na Malcie i w Dover, a 30 stycznia 1933 został awansowany na porucznika. Jeszcze w 1933, po kłótni z przełożonym (za co został aresztowany), odszedł z wojska. O rezygnacji ze służby poinformował dowództwo telegramem. Niven wyjechał do USA, w 1934 osiadając w Hollywood, gdzie pracował jako statysta, a następnie podpisał długoletni kontrakt z wytwórnią Samuela Goldwyna. W tym czasie grał głównie role drugoplanowe m.in. w Buncie na Bounty (1935).
Dwa dni po wybuchu II wojny światowej podjął decyzję o powrocie do ojczyzny i ponownym wstąpieniu do British Army. W lutym 1940 otrzymał przydział porucznika w pułku Rifle Brigade (The Prince Consort's Own). Wkrótce przeniósł się do Commando, gdzie dowodził oddziałem Phantom, a 18 sierpnia 1941 został awansowany na kapitana. Brał udział między innymi w lądowaniu w Normandii i operacji Copperhead; w trakcie służby zagrał także w dwóch filmach propagandowych: The First of the Few (1942) i The Way Ahead (1944). Niven został zdemobilizowany w stopniu podpułkownika. Po powrocie do USA odznaczony Legią Zasługi.
Do kina wrócił tuż po zakończeniu wojny, występował głównie w produkcjach brytyjskich i amerykańskich. Chętnie współpracował z telewizją. W 1971 wydał autobiografię Księżyc jest balonem (The Moon’s A Balloon).
Grał w filmach różnorodnych gatunkowo (choć najczęściej komediach) i specjalizował się w rolach dobrze wychowanych Brytyjczyków z wyższych sfer – oficerów, dyplomatów, ekscentrycznych bogaczy i lordów. Oscara otrzymał za pierwszoplanową rolę w dramacie Osobne stoliki w 1959. Najsłynniejszą jego rolą jest kreacja sir Charlesa Lyttona, uroczego złodzieja klejnotów w serii filmów o inspektorze Clouseau. Inne znaczące pozycje filmowe w których wystąpił to m.in.: W 80 dni dookoła świata (1956), Działa Navarony (1961), Casino Royale (1967) czy Ucieczka na Atenę (1979).
W 1981 zdiagnozowano u niego stwardnienie zanikowe boczne (ALS). Zmarł w swoim szwajcarskim domu 29 lipca 1983 w wieku 73 lat. Został pochowany na cmentarzu w Château-d'ŒxKarin J. Fowler (1995) David Niven: a Bio-Biography, Greenwood Press. ISBN 978-0313280443.
Życie prywatne W 1940 roku zawarł związek małżeński z Primulą Rollo (1918–1946). Para miała dwóch synów, Davida Jr. (ur. 1942) i Jamesa Grahama (ur. 1945). Primula zmarła w wieku 28 lat, wskutek złamania podstawy czaszki po upadku ze schodów w rezydencji Tyrone'a Powera w Beverly Hills w Kaliforniihttp://nla.gov.au/nla.news-article59355516.
W 1948 roku Niven ożenił się ze szwedzką modelką Hjördis Pauliną Genberg (1919–1997), z którą adoptował dwie córki Kristinę i Fionę.
Filmografia 1936: Szarża lekkiej brygady – kpt. James Randall 1936: Rose Marie – Teddy 1936: Dodsworth – kpt. Lockert 1938: Patrol o świcie – por. Douglas Scott 1938: Ósma żona Sinobrodego – Albert De Regnier 1939: Wichrowe Wzgórza – Edgar Linton 1944: Droga przed nami – por. Jim Perry 1946: Sprawa życia i śmierci – Peter Carter 1947: Żona biskupa – Henry Brougham 1953: Niebieski księżyc – David Slater 1955: Królewski złodziej – Duke Brampton 1956: W 80 dni dookoła świata – Phileas Fogg 1957: Mała chatka – Henry Brittingham-Brett 1958: Osobne stoliki – mjr Angus Pollock 1958: Witaj, smutku – Raymond 1959: Jak zdobyć męża – Miles Doughton 1960: Nie jedzcie stokrotek – Lawrence Larry Mackay 1961: Działa Navarony – kpr. John Miller 1961: Najlepszy z wrogów – mjr Richards 1963: 55 dni w Pekinie – sir Arthur Robertson 1963: Różowa Pantera – sir Charles Lytton 1964: Opowieść do poduszki – Lawrence Jameson 1965: Gdzie są szpiedzy – dr Jason Love 1965: Lady L – lord Dicky Lendale 1966: Oko diabła – Philippe de Montfaucon 1967: Casino Royale – James Bond 1969: Mózg – płk Carol Matthews/Mózg 1969: Zdążyć przed zimą – mjr Giles Burnside 1972: Król, dama, walet – Charles Dreyer 1974: Vampira – hrabia Dracula 1975: Papierowy tygrys – Walter Bradbury 1976: Zabity na śmierć – Dick Charleston 1977: Candleshoe – płk Dennis/pan Gipping/pan Priory/John 1978: Śmierć na Nilu – płk Johnny Race 1979: Ucieczka na Atenę – prof. Blake 1980: Gruby szlif – inspektor Cyril Willis 1980: Wilki morskie – płk W.H. Grice 1982: Ślad Różowej Pantery – sir Charles Lytton 1983: Klątwa Różowej Pantery – sir Charles Lytton
Nagrody + Rok Nagroda Kategoria Film 1954 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Niebieski księżyc (1953) 1958 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor Osobne stoliki (1958)1959 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie dramatycznym 1981 Brytyjska Nagroda Filmowa „Evening Standard” Nagroda specjalna –
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Brytyjczycy pochodzenia francuskiego Kategoria:Brytyjscy aktorzy filmowi Kategoria:Brytyjscy aktorzy teatralni Kategoria:Brytyjscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Brytyjscy oficerowie Kategoria:Brytyjscy pisarze XX wieku Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Laureaci Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie Kategoria:Pisarze związani z Londynem Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 1983