thumb|Grób Jerzego Kamila Weintrauba na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Jerzy Kamil Weintraub-Krzyżanowski (ur. 27 sierpnia 1916 w Piotrogrodzie, zm. 10 września 1943 w Warszawie) – polski poeta, publicysta i tłumacz.
Życiorys Był synem Maksymiliana (zm. 1944), inżyniera, i Pauliny z domu Lewkowicz (1896–1964), urzędniczki. Okres wczesnego dzieciństwa (1918–1924) spędził z rodzicami w Kopenhadze. W roku 1924 Weintraubowie zamieszkali w Warszawie, a rok później przyszły poeta został uczniem znanego warszawskiego Gimnazjum im. Mikołaja Reja. W szkole współtworzył z Pawłem Hertzem grupę literacką „Chaos”, wraz z nią wydawał pismo. W roku 1934 wstąpił na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Warszawskiego i studiował psychologię. Po roku jednak zachorował, w wyniku powikłań po przebytej grypie, na gruźlicę i musiał przerwać naukę. W pierwszym okresie choroby rodzice wysłali go na leczenie do Szwajcarii, później, aż do roku 1939, poeta leczył się w sanatoriach w Otwocku, Śródborowie i Zakopanem.
W czasie okupacji hitlerowskiej ukrywał się pod różnymi nazwiskami (m.in. Krzyżanowski). Ukrywanie się, próby zacierania śladów, by ujść groźbom szpicla-szantażysty, zmuszają Weintrauba (Polaka pochodzenia żydowskiego) do coraz dalej idącego ograniczania kontaktów z przyjaciółmi, pogłębiają poczucie osamotnienia poety. Otwock, Stare Miasto, Kierszek koło Klarysewa, Saska Kępa, Mokotów i znów Stare Miasto – to kolejne etapy tej drogi przez mękę. W tej sytuacji śmierć poety tylko pozornie mogła sprawiać wrażenie tragicznego przypadku: umarł on bowiem 10 września 1943 roku na zakażenie krwi spowodowane zacięciem się przy goleniu.
Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 148-6-9).
W 1937 ożenił się z Eugenią Lewówną, która po ślubie przyjęła nazwisko: Joanna Weintraub-Krzyżanowska (1905–2006).
Twórczość Debiutował w latach 1935–1937, drukując wiersze w redagowanej przez Stanisława Czernika „Okolicy Poetów”; wówczas też współpracował z krakowskim czasopismem „Nasz Wyraz”, z chełmską „Kameną” Kazimierza Andrzeja Jaworskiego i z lwowskimi „Sygnałami”. Drukował także w „Czarno na Białem” i „Nowej Kwadrydze”. Pojedyncze jego wiersze zamieszczał „Skamander”, liczne utwory satyryczne publikowały „Szpilki”. Debiutancki zbiorek wierszy Próba powrotu ogłosił poeta w roku 1937 jako 10 tomik Biblioteki Kameny. W roku 1939, na krótko przed wybuchem wojny, opublikował swój drugi tomik Wrogi czas. W założonym przez Jerzego Kamila Weintrauba konspiracyjnym Wydawnictwie Sublokatorów Przyszłości ukazały się jego tomiki: Maski krajobrazu (zeszyt pierwszy), Płomień Pachnący (zeszyt szósty), Pieśń i chmury (zeszyt dziesiąty), Nurt listopadowy (zeszyt czternasty), przekłady Sonetów do Orfeusza Rilkego (zeszyt czwarty i dwunasty) i przekłady wierszy Borysa Pasternaka (zeszyt ósmy). W latach 1940–1941 był przyjacielem poety Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, który dedykował mu wiersze: O muzie oraz Jesienny spacer poetów, zaś wiersze: Elegię dziecięcą i Do Krzysztofa Baczyńskiego albo elegia nocy zimowej Weintraub zadedykował Baczyńskiemu. Razem spacerowali, recytowali i pisali wiersze – wspólnie napisali Widzenie przedpotopowe i Gawot. Baczyński robił także ilustracje do utworów Weintrauba. Od października 1942 do września 1943 Weintraub pisał dziennik.
Archiwum Jerzego Kamila Weintrauba, przechowane przez jego żonę, w 1992 zostało przekazane do Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie.
Poezje 1937 – Próba powrotu 1939 – Wrogi czas 1941/1942 – Maski krajobrazu 1941/42 – Płomień pachnący 1941/42 – Pieśni i chmury
Publikacje Wiersze wybrane, wybrał i wstępem opatrzył Jan Śpiewak, Czytelnik, Warszawa 1953 Utwory wybrane, wybór, układ i wstęp Ryszard Matuszewski, teksty z rękopisów opracowała Aniela Piorunowa, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986 Wiersze zebrane, red. prowadzący Paweł Orzeł, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2026
Przypisy
Bibliografia Miłosz Piotrowiak: „Tropy egzystencji w liryce Jerzego Kamila Weintrauba”, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2009.
Weintraub Jerzy Kamil, Encyklopedia Onet Piotr Mitzner: „Czego warto jeszcze szukać w literaturze okupacyjnej?”, Podkowiński Magazyn Kulturalny nr. 52
Linki zewnętrzne Dzieła Jerzego Kamila Weintrauba w bibliotece Polona Utwory Jerzego Kamila Weintrauba w serwisie Wolne Lektury
Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1943 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu