Polskie Siły Powietrzne w Wielkiej Brytanii (PSP) – rodzaj sił zbrojnych w Polskich Siłach Zbrojnych w latach 1940–1947, którego oddziały stacjonowały w Wielkiej Brytanii.
Polskie Siły Powietrzne na terenie Wielkiej Brytanii zaczęły się tworzyć wraz z organizacją Polskich Sił Zbrojnych już w trakcie kampanii francuskiej w 1940. Polski personel lotniczy i naziemny (podobnie jak i innych rodzajów sił zbrojnych) docierał do Wielkiej Brytanii z Polski w 1939 pod koniec kampanii wrześniowej przez kraje skandynawskie, a w 1940 z Francji bezpośrednio lub przez inne kraje.
Historia PSP w Wielkiej Brytanii thumb|Flaga Polskich Sił Powietrznych (1940-1947) thumb|Flaga wojskowych portów lotniczych (1938-1945)
Porozumienia dotyczące przyjmowania polskich lotników Pierwsze rozmowy z RAF w sprawie organizacji polskiego lotnictwa w Wielkiej Brytanii podjęto w końcu września 1939. Jednak zorganizowanie polskich jednostek wojskowych w Wielkiej Brytanii było skomplikowane z uwagi na brak podstaw prawnych do uznania suwerenności sił zbrojnych obcego państwa na terytorium brytyjskim i dowództwa nad nimi.
Już 23 października 1939 we Francji strona brytyjska przekazała stronie polskiej memorandum, w którym wyrażono gotowość przyjęcia 300 lotników oraz 2000 osób personelu pomocniczego do tworzonych dwóch dywizjonów bombowych oraz dwóch rezerwowych. Porozumienie w tej sprawie podpisano 19 listopada 1939. Polski personel lotniczy miał mieć umundurowanie brytyjskie, z polskim orłem na czapce i napisem Poland na górnej części rękawów. Na samolotach mogły się pojawić polskie oznaczenia lotnicze (pomniejszona szachownica obok kokardy RAF), a na lotniskach mogła być wywieszana polska flaga lotnicza, poniżej flagi RAF.
Czekając dalej na formalne akty prawne, już od grudnia 1939 rozpoczęto przyjmowanie z Francji: pilotów, nawigatorów, strzelców pokładowych oraz personelu naziemnego do Obozu Lotnictwa Polskiego (potem zwanym Centrum Lotnictwa Polskiego) w bazie RAF Eastchurch. Tam rozpoczęto szkolenia, zaczynając od nauki języka angielskiego.
Formowanie polskich jednostek lotniczych thumb thumb|Stopnie PSP oraz RAF thumb|Odznaki specjalności lotniczych PSP W okresie brytyjskiej ewakuacji wojsk z Dunkierki odbywały się polsko-brytyjskie rozmowy, podczas których 28 maja 1940 generał Władysław Sikorski otrzymał od premiera Winstona Churchilla odręczne pismo wraz z memorandum i projektem umowy określającej zasady formowania polskich jednostek lotniczych na terenie Wielkiej Brytanii. Rozmowy zakończyły się 11 czerwca 1940 podpisaniem umowy lotniczej o ochotniczym zaciągu żołnierzy lotnictwa polskiego do Royal Air Force (RAF) oraz o zorganizowaniu jednostek Polskich Sił Powietrznych ściśle związanych organizacyjnie i operacyjnie z RAF, z utworzeniem dwóch dywizjonów bombowych z ośrodkiem szkolnym w bazie RAF Bramcote. Rozpoczęto też przyjmowanie polskich pilotów na szkolenia bezpośrednio do angielskich dywizjonów myśliwskich, pod ich wyłącznym dowództwem i podlegającym brytyjskim przepisom. Do akcji w okresie Bitwy o Anglię, w sierpniu 1940, weszło dwóch spośród dziesięciu wyszkolonych polskich pilotów (obaj ze składu 65 Dywizjonu Indii Wschodnich): F/O Franciszek Gruszka i F/O Władysław Szulkowski.
Formalne utworzenie PSP Po rozejmie w Compiègne, zwiększył się napływ polskich żołnierzy do Anglii i powstała konieczność podpisania kolejnej umowy, która została zawarta 5 sierpnia 1940. Uznano w niej, że Polskie Siły Powietrzne są częścią suwerennych Polskich Sił Zbrojnych (PSP) – lotnicy mieli już składać tylko polską przysięgę wojskową. Zadeklarowano powstanie 4 dywizjonów bombowych, 2 dywizjonów myśliwskich i 1 dywizjonu współpracy z armią lądową oraz przewidziano (w razie potrzeb i możliwości) powstanie 3 kolejnych dywizjonów myśliwskich. Flagi polskie mogły być już umieszczane obok flag brytyjskich, zaś piloci mogli nosić także polskie oznaczenia stopni wojskowych i specjalności lotniczych. Ważnym elementem umowy było powstanie Inspektoratu PSP, którego Inspektor miał współpracować z brytyjskim Ministerstwem Lotnictwa w zakresie administrowania polskim personelem. Polskie jednostki lotnicze w dalszym ciągu miały podlegać dowództwu brytyjskiemu RAF, stacjonując w bazach lotniczych RAF.
Odpowiednia ustawa , formalnie regulująca suwerenność sił zbrojnych obcego państwa na terenie brytyjskim, została uchwalona przez Parlament brytyjski 22 sierpnia 1940. Ustawa rozciągała na PSP prawa przynależne dotychczas siłom wojskowym z państw Wspólnoty Brytyjskiej.
Polskie Dowództwo PSP Dopiero 6 kwietnia 1944 podpisano trzecią umowę, na mocy której polskie jednostki lotnicze przeszły wyłącznie pod polskie dowództwo, z polskim regulaminem wojskowym. Inspektorat PSP przemianowano wówczas na Dowództwo PSP.
Rozwiązanie PSP W marcu 1946 roku rząd brytyjski powołał Komitet do Spraw Polskich Sił Zbrojnych, który postanowił je rozwiązać, z przeniesieniem personelu do powołanej specjalnej organizacji Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia. PSP zostało rozwiązane w 1947, razem z rozwiązaniem Polskich Sił Zbrojnych.
Inspektorzy PSP gen. bryg. pil. Władysław Kalkus (maj 1940 – 1 lipca 1940) gen. bryg. pil. Stanisław Ujejski (17 lipca 1940 – 15 sierpnia 1943) gen. bryg. pil. Mateusz Iżycki (23 sierpnia 1943 do końca wojny)
Mundur PSP w Wielkiej Brytanii Żołnierze Polskich Sił Powietrznych nosili stalowoniebieski mundur RAF-u z polskimi guzikami, polskimi oznakami stopni na małych patkach, nałożonych na wyłogi kołnierzy, oraz z brytyjskimi oznakami stopni funkcyjnych na rękawy kurtek, na naramienniki płaszczy i bluz battle-dressu. Szeregowi nosili metalowe godła wzorowane na lotniczych godłach z roku 1936, oficerowie zaś haftowane szychem srebrnym, a skrzydła husarskie — złotym na czarnych podkładkach. Do ubioru polowego piloci poszczególnych dywizjonów nosili różnokolorowe szaliki.
Lotnicy obowiązani byli nosić oznaki stopni RAF (błękitno-czarne) na rękawach kurtek i na naramiennikach płaszczy. Polskie oznaki stopni wojskowych (złote) noszono w formie patki naszytej na kołnierzu kurtki i płaszcza zimowego. Na obu rękawach uniformu, 1,5 cm poniżej szwu naramiennika, wszyscy żołnierze lotnictwa zobowiązani byli nosić naszywkę POLAND wyszytą nićmi błękitnymi na podkładce barwy munduru.
Spis jednostek PSP w Wielkiej Brytanii GodłoNazwaSkrzydła myśliwskie1 Polskie Skrzydło Myśliwskie2 Polskie Skrzydło Myśliwskie3 Polskie Skrzydło MyśliwskieDywizjony bombowe30px300 Dywizjon Bombowy „Ziemi Mazowieckiej"30px301 Dywizjon Bombowy „Ziemi Pomorskiej"30px304 Dywizjon Bombowy„Ziemi Śląskiej im. ks. Józefa Poniatowskiego" 15px305 Dywizjon Bombowy „Ziemi Wielkopolskiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego"Dywizjony myśliwskie30px302 Dywizjon Myśliwski „Poznański"30px303 Dywizjon Myśliwski „Warszawski im. Tadeusza Kościuszki"30px306 Dywizjon Myśliwski „Toruński"30px307 Dywizjon Myśliwski Nocny „Lwowskich Puchaczy"30px308 Dywizjon Myśliwski „Krakowski"30px315 Dywizjon Myśliwski „Dębliński"30px316 Dywizjon Myśliwski „Warszawski"30px317 Dywizjon Myśliwski „Wileński"30px318 Dywizjon Myśliwsko-Rozpoznawczy „Gdański"30pxPolski Zespół Myśliwski (Polish Fighting Team)30px309 Dywizjon Współpracy „Ziemi Czerwieńskiej"663 Dywizjon Samolotów ArtyleriiDywizjony szkolne6 (C)OTU Dyon Szkolenia Operacji Ochrony Wybrzeża18 OTU Dyon Szkolenia OperacyjnegoEskadry30pxEskadra C 138 Squadron30px1586 Eskadra Specjalnego PrzeznaczeniaPolska Eskadra Balonowa
Podsumowanie wysiłku operacyjnego i bojowego PSP Wyniki operacyjne jednostek myśliwskich Wysiłek operacyjny jednostek myśliwskichWysiłek operacyjny jednostek myśliwskich w okresie 19 lipca 1940 – 8 maja 1945 nie dotyczy Polskiego Zespołu Myśliwskiego oraz polskich pilotów myśliwskich służących w jednostkach RAF i USAAF. Z kolei Dywizjon 309 "Ziemi Czerwieńskiej" został wliczony od 1 czerwca 1943, kiedy został przeniesiony do RAF Fighter Command.Rok194019411942194319441945Razemsamoloto-zadań2 19913 03210 39013 26625 3999 23873 524godzin lotu2 29516 72215 36523 26446 59518 575122 816 Samoloty nieprzyjaciela zniszczone w walkach powietrznychRok194019411942194319441945Razemzniszczone2141/619990114¾10129½7485/12prawdopodobne3552364282175uszkodzone37⅔57½43662492371/6Samoloty nieprzyjaciela zniszczone na ziemiRok194019411942194319441945Razemzniszczone-3--2914prawdopodobne----2-2uszkodzone-3--3915 Łączne straty w samolotach zadane nieprzyjacielowiprzez polskich pilotów myśliwskichStraty zadane nieprzyjacielowi przez polskich pilotów myśliwskich w powietrzu i na ziemi w okresie 19 lipca 1940 – 8 maja 1945 służących w jednostkach PSP, RAF oraz w USAAF.Rok194019411942194319441945Razemzniszczone2141/620290114¾10338½7695/12prawdopodobne35523642102177uszkodzone37⅔60½436627182521/6
Wyniki operacyjne i bojowe jednostek bombowych Operacje bombowe jednostek bombowychWysiłek operacyjny jednostek bombowych w operacjach bombardowania (RAF Bomber Command) oraz obrony wybrzeża (RAF Coastal Command) w okresie 19 lipca 1940 – 8 maja 1945 w liczbie wykonanych lotów zadaniowych, godzin lotu oraz zrzuconych w tonach bomb i min (w tym w 1945 dodatkowo 152 tony żywności zrzucone w Holandii).Rok194019411942194319441945Razemsamoloto-zadań971 3572 9991 8953 6071 75111 706godzin lotu3677 45117 78811 48318 1268 88964 113ton bomb621 7932 7848135 0882 66713 206ton min--54479015991502 Operacje specjalne jednostek bombowychOperacje specjalne jednostek bombowych w okresie 7 listopada 1941 – 26 lutego 1945 wykonywane przez Eskadrę C 138 Dywizjonu przekształconego w 1586 Eskadrę Specjalnego Przeznaczenia wyodrębnioną z 301 Dywizjonu.Rok194019411942194319441945Razemsamoloto-zadań-2104191943951 335godzin lotu-228351 5736 7817169 927ton ekwipunku-0,970163,21248,494,31576,8zrzuceni skoczkowie-913719333419692 Operacje transportowe jednostek bombowychOperacje transportowe jednostek bombowych w okresie 19 lipca 1940 – 8 maja 1945 wykonywane w ramach RAF Transport Command.Rok194019411942194319441945Razemsamoloto-zadań1631 4752 6483 9956 7473 76018 788godzin lotu26114 86816 91420 11130 20414 70997 067dostarczone samoloty1181 3102 1203 0143 9661 55612 084liczba pasażerów3241 3202 8686 2946 1173 46824 411ton ładunku17561682305043361 311 Wysiłek łączny jednostek bombowychRok194019411942194319441945Razemsamoloto-zadań2 45915 86616 14119 34736 69614 844105 353godzin lotu2 92439 06350 90156 43110170642 898293 923
Personel PSP Straty personelu latającego Okres od 19 lipca 1940 do 8 maja 1945.
Straty pilotów myśliwskichRok194019411942194319441945Razempolegli w akcji335037385016224zaginieni-441031352wzięci do niewoli-151120131473Razem336952689433349 Straty lotników w operacjach bombowychRok194019411942194319441945Razempolegli w akcji813731514414361 808zaginieni -51676 -34wzięci do niewoli -6791191018205Razem8209422170159791047 Straty lotników w operacjach specjalnychRok194019411942194319441945Razempolegli w akcji - -19361093 167zaginieni - - -9 9 -18wzięci do niewoli -8 -1526 -49Razem -819601443234 Straty lotników w operacjach transportowychRok194019411942194319441945Razempolegli w akcji - 449126 35zaginieni - - - - - - -wzięci do niewoli - - - - - - -Razem -44912635 Łączne straty lotników w operacjach bojowychRok194019411942194319441945Razempolegli w akcji41191375227314861234zaginieni -92026463104wzięci do niewoli -90102544932327Razem412904673074091211665 Straty personelu podczas szkoleniaRok194019411942194319441945Razemzginęli podczas szkoleniaw jednostkach operacyjnych w latach 1940-1945 394zginęli podczas szkolenia19583843307 195wzięci do niewoli -3 - - -14Razem19613843308593
Informacje o personelu PSP Informacje o personelu PSPpersonel PSP pod koniec 19408 000liczba lotników 6 158lotnicy polegli na służbie 1 879pomocnicza służba kobiet 1 436personel w ewidencji PSP pod koniec wojny16 868wróciło do kraju (ok.) 3 000
Przypisy
Bibliografia