Dostosowanie ang. fitness – zasadnicze pojęcie w darwinowskim mechanizmie ewolucji drogą doboru naturalnego („przetrwanie najlepiej dostosowanych”, ang. survival of the fittest).
W modelach genetyki populacyjnej parametr ten oznacza się zwykle symbolem Jest miarą sukcesu ewolucyjnego – wypadkową długości życia i liczby potomstwa (zob. rozmnażanie i rozrodczość, śmiertelność, Krzywa przeżywalności).
Rodzaje dostosowania Dostosowanie bezwzględne danego genotypu wyraża się stosunkiem liczby osobników o tym genotypie w danym pokoleniu do liczby tych osobników w poprzednim pokoleniu. Wartość >1 oznacza upowszechnianie się danego genotypu, czyli „selekcję pozytywną”, a wartość <1 – spadek frekwencji z pokolenia na pokolenie, czyli „selekcję przeciw danemu genotypowi”.
Dostosowanie względne określa stosunek przeciętnej przeżywalności potomstwa osobników o danym genotypie do przeżywalności średniej dla całej populacji (wartości >1 i <1 wskazują na sukces reprodukcyjny większy lub mniejszy od średniego dla populacji). Pomiary tego parametru – powiązanego z pierwszym – są w praktyce łatwiejsze.
Nowoczesna synteza ewolucyjna Po raz pierwszy nowoczesne matematyczne ujęcie doboru naturalnego, połączone z ilościowym zdefiniowaniem dostosowania, wprowadził w 1924 roku John B.S. Haldane (w 1933 roku ukazała się dziesiąta część artykułu zatytułowanego „Mathematical Contributions to the Theory of Natural Selection”). Chociaż więc historycznie termin ten sięga do hasła o „przeżyciu najlepiej dostosowanych” (survival of the fittest), zapożyczonego przez Darwina od socjologa Herberta Spencera, nie oznacza – wbrew zwulgaryzowanemu rozumieniu – brutalnego „zwycięstwa silniejszego”.
Dostosowanie a altruizm Może wyjaśniać również ewolucję współpracy, jeśli pozwala ona skuteczniej przekazywać geny niż agresja, co wykazał po raz pierwszy William Donald Hamilton w 1964 roku w swym modelu doboru krewniaczego(zob. też poglądy Piotra Kropotkina).
Osobnik może zwiększyć swoje dostosowanie, czyli liczbę swoich alleli w kolejnych pokoleniach, jeżeli sam wydajniej się rozmnoży lub dłużej przeżyje, ale także dzięki temu, że wspomoże przeżycie i rozród krewnych, nosicieli tych samych alleli – jest to wyjaśnienie altruizmu wśród zwierząt (idea dostosowania włącznego).
Miary dostosowania W biologii ewolucyjnej współczynnik reprodukcji netto (iloczyn średniej liczby potomstwa samic w populacji i prawdopodobieństwa ich przeżycia do czasu wydania swojego potomstwa) jest miarą dostosowania tj. miarą, którą w modelach genetyki populacyjnej pozwala się przewidywać zmiany genetyczne w populacji, wynikające z różnych wartości tego współczynnika u poszczególnych fenotypówA. Łomnicki, Ekologia ewolucyjna, PWN(epub)..
Miarą dostosowania może być również tempo przyrostu genotypu na jednego osobnika, analogiczne do tempa przyrostu populacji na osobnika na jednostkę czasu. Inną miarą dostosowania jest tak zwany życiowy sukces reprodukcyjny, czyli liczba osobników wydana przez osobnika w ciągu całego swego życia.
W ekologii ewolucyjnej i behawioralnej stosuje się uproszczone miary dostosowania takie jak liczba cząstek pokarmu zdobyta w jednostce czasu lub liczba samic zapłodniona w jednostce czasu.
Problemy terminologiczne Pojęcie "dostosowanie" nazywano wcześniej „wartością adaptacyjna” (ang. adaptive value), ale wyszła ona z użycia i zastąpiona została słowem fitness. Po polsku wybrano słowo "dostosowanie". Nie należy go jednak mylić ze słowem „przystosowanie”, które jest synonimem adaptacji.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne (Linked bibliography) What about fitness? na: evolution.berkeley.edu California Academy of Sciences > Activities: the evolutionary causes of biodiversity; Activity 1. Reproductive potential and natural selection
Kategoria:Ewolucja Kategoria:Genetyka populacyjna