thumb|Kościół na drzeworycie Michała Starkmana (ok. 1855) thumb|Świątynia przed 1939 thumb|Świątynia od strony ul. Kapucyńskiej thumb|Wnętrze kościoła thumb|Kaplica Królewska z urnami z sercem Jana III Sobieskiego (po lewej) i z wnętrznościami Augusta II Mocnego (po prawej) thumb|Sarkofag z sercem Jana III Sobieskiego Kościół Przemienienia Pańskiego, zwyczajowo kościół kapucynów – zabytkowy barokowy kościół ojców kapucynów znajdujący się przy ul. Miodowej 13 w Warszawie. Jest częścią zespołu klasztornego kapucynów.
Historia Powstał wraz z klasztorem w latach 1683–1694 z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego jako wotum dziękczynne za zwycięstwa w bitwach pod Chocimiem i pod Wiedniem.
Tak J. BartoszewiczJulian Bartoszewicz: Kościoły Warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855 str. 214-232 (rozdział napisany na podstawie: Michał Baliński Pisma historyczne t. IV, Warszawa, 1843) opisuje historię powstania świątyni (z niewielkimi skrótami, pisownia oryginalna):
Biskup poznański Wierzbowski wydał 27 grudnia 1681 kanoniczne zezwolenie na założenie klasztoru. Król zakupił plac i dom przy ul. Miodowej. W pierwszej kolejności wybudowana została kaplica (1682), w której zakonnicy rozpoczęli odprawianie nabożeństw, szybko zyskując przychylność mieszkańców Warszawy. W kolejnym roku (11 lipca) król nakazał wydać dyplom fundacyjny dla klasztoru. Kamień węgielny pod kościół został położony 23 lipca 1683, w przededniu wyprawy wiedeńskiej. Na uroczystości był obecny Jan III Sobieski, królowa Maria Kazimiera, synowie, nuncjusz apostolski Opizo Pallavicini arcybiskup Efezu, biskup Wierzbowski, senatorowie, hetmani, ministrowie i tłumy warszawiaków. Na kamieniu, zamiast pierwotnych słów Christo Redemptori Joannes III. Polon. Rex … król nakazał wyryć słowa Christo Triumphatori Joannes III. Polon. Rex ….
Na wiosnę 1686 zaczął o. Paweł z Imoli budować klasztor według projektu włoskiego budowniczego – architekta Affaity (młodszego). Ponieważ projekt, swoją wielkością i wspaniałością, zaprzeczał regule zakonnej król zdecydował o budowie klasztoru skromniejszego, dotychczasowy budowniczy Augustyn Locci stworzył nowy projekt a nadzór nad budową powierzono Karolowi Ceroniemu. W maju 1688 król zakupił plac, z przeznaczeniem na dziedziniec i ogrody, rozciągający się od kościoła do pałacu biskupa ZbąskiegoNa miejscu pałacu bp. Zbąskiego stanął około 1774 pałac Teppera – bankiera, zniszczony w 1944 w czasie powstania i nie odbudowany ponieważ znajdował się dokładnie nad wlotem do tunelu trasy W-Z.
Ostateczny projekt realizacyjny kościoła przygotował prawdopodobnie Tylman z Gameren. Papież Innocenty XII w brewe z 1 grudnia 1694 wcielił fundacje (wyniesione później do stopnia klasztory) w Warszawie i Krakowie do prowincji toskańskiej, zakazał zakonnikom opuszczania konwentów bez zgody Stolicy Apostolskiej, wyjął braci spod jurysdykcji biskupa diecezjalnego i zezwolił na utworzenie nowicjatu dla 12 Polaków. Nowym kommissarzem jeneralskim kapucynów w Polsce został o. Franciszek Arrezzi. Tak opisuje przybycie o. Arrezzi do Warszawy J. Bartoszewicz (pisownia oryginalna): O. Arrezzi do tego stopnia przejął się wyglądem kościoła, że potrzebna była aż dyspensa papieska (...Porzućcie więc skrupuły, a wsparci sprawiedliwem przekonaniem Jego świętobliwości, módlcie się... tak pisał kardynał Ajaccioli do o. komisarzaMichał Baliński Pisma historyczne t. IV, Warszawa, 1843 s. 31 – 37) aby mogli zakonnicy zacząć odprawiać nabożeństwa.
Napis na fryzie świątyni „Te decet Hymnus Deus in Syon, Tibbi reddam veta mea in conspectu omnis populi”, jest dwuwierszem z Psalmu 65 (64) Dawida, w tłumaczenie z Biblii Tysiąclecia, brzmi: Ciebie należy wielbić, Boże, na Syjonie. Tobie śluby dopełniać, co próśb wysłuchujesz. Na fasadzie umieszczono posągi św. Franciszka Serafickiego i św. Antoniego Padewskiego.
Poświęcenie kościoła odbyło się 11 października 1692 r, ale jego budowa zakończyła się latem 1694 r. Dzwon do kościoła pochodził z zegara pałacowego w Wilanowie. Król miał jeszcze zamiar wybudować kościół dolny, ale warunki geologiczne na to nie pozwoliły i podziemia przeznaczono na krypty.
Jak podaje dziejopis (pisownia oryginalna) ...duch Jana III czuwał nad pobożną fundacyją... Żadne wojska nie zajmowały i niedotknęły wśród kilkuletnich ciągłych od r. 1700 zapasów i pochodów wojennych, kapucynów w Warszawie. Owszem przebywający koleją w stolicy podczas tych zaburzeń monarchowie, August II, Piotr Wielki i Karol XII, zwiedzali z uszanowaniem zwłoki królewskie.)
W 1738 r. w czterech klasztorach w Polsce było około 50 zakonników pochodzenia polskiego i stolica apostolska powierzyła opiekę nad nimi prowincji czeskiej a Benedykt XIV (5 października 1754) kustodię polską podniósł do rangi prowincji, zaś Klemens XIII w 1761 ją usamodzielnił.
Nuncjusz Camillo Paolucci w obliczu mnogiego ludu ukoronował kapucynom obraz Najświęt. Panny, półbiustowy, który im podarował jeden z mieszkańców warszawskich, syndyk klasztoru Fiszer.
W[1781 r. uroczyście obchodzono 100. rocznicę sprowadzenia kapucynów do PolskiMichał Baliński Pisma historyczne t. IV, Warszawa, 1843 str. 46 – 47(pisownia oryginalna):
Świątynia posiada skromną fasadę, zachowującą porządek toskański, przyozdobioną herbem Sobieskich – Janina. W fasadę wmurowano też tablicę pamiątkową poświęconą Jurajowi Križanicowi.
W 1965 roku świątynia została wpisana do rejestru zabytków.
17 czerwca 1983 w czasie swojej drugiej podróży do Polski świątynię odwiedził Jan Paweł II. Papież pomodlił się przed Najświętszym Sakramentem oraz przy urnie z sercem Jana III Sobieskiego w Kaplicy Królewskiej.
Ołtarze i kaplice w kościele w połowie XIX wMichał Baliński, Pisma historyczne t. IV, Warszawa, 1843 str. 51 – 66) Ołtarz główny z obrazami Przemienienia Pańskiego i św. Wojciecha pędzla Szymona Czechowicza. Na cyborium olejny obraz głowy Chrystusa w koronie cierniowej nieznanego autora. U góry pod sklepieniem, nad ołtarzem, tarcza z koroną z herbem Sobieskich – Janina, podtrzymywana przez aniołów. Na słupach ołtarza głównego, z prawej strony ołtarz św. Jana Nepomucena z olejnym obrazem świętego, po lewej św. Fidelisa (Marka Roya) pierwszego kapucyna męczennika też z obrazem.
Kolejny ołtarz z prawej strony – ołtarz Niepokalanego Poczęcia NMP z ukoronowanym (srebrnymi, pozłacanymi koronami) obrazem NMP. Wcześniej w ołtarzu znajdował się obraz mozaikowy Zwiastowania NMP.
Następny – ołtarz św. Antoniego z Padwy również z olejnym obrazem świętego.
Trzeci ołtarz po prawej stronie – Pana Jezusa, a w nim figura Jego na krzyżu z kości rżnięta, za szkłem, pięknej roboty.
Po lewej stronie znajdowały się tylko dwa ołtarze: św. Franciszka Serafickiego z obrazem świętego pochodzącym z galerii watykańskiej, dar księżnej Czartoryskiej, siostry Stanisława Augusta i ołtarz św. Feliksa, kapucyna, a w niem posąg świętego z wosku, za szkłem, cudami licznemi słynący.
Dwie kaplice znajdowały się po lewej stronie świątyni.
Kaplica dawniej zwana królewską a po złożeniu w niej serca króla (26 czerwca 1830) nazwana kaplicą Jana III, z ołtarzem i obrazem błogosławionego Anioła z Akry pędzla warszawskiego malarza Gładysza, przeniesionym z kościoła św. Anny (oo. bernardynów). W kaplicy tej są zamurowane w sarkofagu (osobiście przez Henryka Marconiego) wnętrzności w skrzynce ołowianej zachowane Jana III oraz serce króla złożone w pomniku przez biskupa Adama Prospera Burzyńskiego w srebrnym naczyniu naczynie owe było w kształcie serca obwiązane. Popiersie Jana III, wykonane z białego marmuru, jest autorstwa Ludwika Kaufmanna. Sarkofag ten znajduje się po prawej stronie ołtarza, zaś po lewej stronie umieszczony jest sarkofag Augusta II Mocnego a w nim urna szara marmurowa ze szczątkami króla. Kaplica była owalna z dwoma oknami, drzwi przeszklone oddzielały ją od kościoła.
Druga kaplica św. Kajetana (dawniej kaplica „brűhlowska”) ma w ołtarzu obraz świętego, nieznanego malarza włoskiego, odkupiony przez księżnę Czartoryską z byłego klasztoru teatynów (mieścił się przy ul. Długiej w domu kanclerza Joachima Litawora Chreptowicza).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Archiwalne widoki i publikacje o kościele w bibliotece Polona
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie) Przemienienia Pańskiego P Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego Kościół Przemienienia Pańskiego w Warszawie Kategoria:Religia na Muranowie Kategoria:Kościoły kapucynów w Polsce Kategoria:Budynki projektu Tylmana z Gameren