Maciej Radziwiłł (ur. 10 listopada 1749 w Warszawie, zm. 2 września 1800 w Szydłowcu) – polski kompozytor, polityk, litewski urzędnik ziemski: kasztelan wileński w 1790–1795, i dworski: podkomorzy wielki litewski w 1786–1795, członek Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji RządowejA. Strzałkowski, Towarzystwo przyjaciół konstytucji 3 maja, Kórnik 1930, s. 77., członek konfederacji targowickiejKorrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne. 1792, no 62, s. 566., wolnomularzL. Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 195., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 309.. Szczyt popularności Radziwiłła przypadł na okres wojny 1792. Wówczas to w imieniu swoim i Dominika Hieronima Radziwiłła oddał do dyspozycji wojsk litewskich wszystkie zamki i arsenały oraz opłacaną przez siebie milicję. Za ten czyn na sesji sejmowej 25 maja 1792 wyrażono wdzięczność obydwu Radziwiłłom, zaś list Macieja do Komisji Wojskowej ze słowami: „pierwej Ojczyznę a potem dom Radziwiłłowski widzieć żądam szczęśliwie”Z. Anusik, A. Stroynowski, Radziwiłł Maciej [w:] Polski słownik biograficzny pod red. E. Rostworowskiego, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1973, t. XXX/2 z. 125 r. 1987, s. 285-287 [hasło słownikowe]. rozpowszechniano w prasie i licznych drukach ulotnych. Zwycięstwo konfederacji targowickiej osłabiło pozycję Macieja, którego pozbawiono opieki nad Dominikiem.
Członek Komisji Policji Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1793 rokuKalendarz wilenski na rok ... 1794, s. 65.. Na początku 1794 należał do najbardziej poszkodowanych przez konfederatów targowickich, znalazł się w kręgu podejrzanych o przygotowania insurekcji na Litwie, co wsparto aresztowaniem bliskiego mu gen. M. Radziszewskiego. Po wybuchu powstania na Litwie został 24 kwietnia 1794 powołany do grona członków Deputacji Skarbu Publicznego Litewskiego. W czasie powstania należał do tych właścicieli ziemskich, którzy zgadzali się na udział swoich poddanych w walkach, a nawet uwalniał z poddaństwa uczestników powstania.
Po śmierci jego posiadłości przeszły na własność rządu austriackiego, który wystawił je na licytacje. W jej wyniku dobra szydłowieckie nabyła księżna Anna z Zamoyskich Sapieżyna.
W 1788 został kawalerem Orderu Orła Białego oraz odznaczony został Orderem Świętego StanisławaZ. Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006, s. 195..
Twórczość Napisał libretto opery-wodewilu Agatka, czyli przyjazd pana, do której muzykę skomponował kapelmistrz nieświeski Jan Dawid Holland. Agatka jest jednym z pierwszych polskich dzieł tego rodzaju, wystawiona została 17 września 1784 dla uświetnienia pobytu króla Stanisława Augusta w Nieświeżu (od 1799 grana była w wersji dwuaktowej pt. Pan dobry jest ojcem poddanych); a także: Imieniny wójta osady albańskiej wystawione w Albie prawdopodobnie zarówno z librettem i muzyką Macieja Radziwiłła, które być może były przymiarką do późniejszej opery Historia osady albańskiej - z premierą 4 listopada 1786 w Albie z okazji imienin K.S. Radziwiłła.
Twórczość kompozytorska Macieja Radziwiłła jest mało znana. Do dzisiaj zachowały się nieliczne jego utwory, m.in. Polonez C-dur na klawesyn, Sonata G-dur na skrzypce i klawesyn, orkiestrowe Serenada B-dur i Divertimento D-dur oraz sześć polonezów orkiestrowych zachowanych w Archiwum Saskim w Dreźnie. Utwory te są napisane w stylu galant, charakterystycznym dla pierwszej fazy klasycyzmu muzycznego.
W obu utworach orkiestrowych Radziwiłł posługuje się orkiestrą kameralną; w Serenadzie (po 1790) – orkiestrą smyczkową bez kontrabasów, w Divertimencie – orkiestrą smyczkową powiększoną o dwa flety i dwie waltornie. Divertimento (1797) składa się z trzech krótkich (ok. 2-3 minuty) części w typowym układzie: szybka-wolna-szybka.
Dyskografia Istnieją co najmniej dwa nagrania Divertimenta i Serenady: Orkiestra Kameralna Wratislavia, Jan Stanienda, wyd. DUX (DUX 0198), 2001 (rejestracja 1999); omówienie płyty w serwisach: www.culture.pl, www.gazeta.pl Warszawska Orkiestra Kameralna, Marek Sewen, wyd. Olympia (OCD 382), 1992; reedycja w wyd. GM Distribution (GHOSTCD_PM013), 2002 (możliwość odsłuchu fragmentu części drugiej Divertimenta (ścieżka nr 2)) Istnieje co najmniej jedno nagranie Poloneza G-dur i Poloneza D-dur: „Sarmatia Triumphans” (Musica Restituta V), Accademia dell’Arcadia, Bartłomiej Stankowiak, wyd. Stowarzyszenie Miłośników Kultury i Sztuki (ACC01/2008), 2008, (możliwość odsłuchu na stronie www.academiadellarcadia.pl)
Przypisy
Bibliografia
Encyklopedia muzyki, red. A. Chodkowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995, s. 738. Anusik Z., Stroynowski A., Radziwiłł Maciej [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXX, red. E. Rostworowski, Wrocław 1987, s. 285-288.
Linki zewnętrzne Rękopis libretta opery Agatka w bibliotece Polona
Kategoria:Członkowie dworu Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Członkowie Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej Kategoria:Hrabiowie szydłowieccy Kategoria:Kasztelanowie wileńscy Kategoria:Komisarze Komisji Policji Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podkomorzowie wielcy litewscy Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Huberta Kategoria:Polscy kompozytorzy klasycyzmu Kategoria:Polscy libreciści operowi Kategoria:Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita) Maciej Radziwiłł Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Urodzeni w 1749 Kategoria:Właściciele Szydłowca Kategoria:Zmarli w 1800