Marymont-Kaskada

Marymont-Kaskada – obszar Miejskiego Systemu Informacji w dzielnicy Bielany w Warszawie, obejmujący m.in. park Stawy Kellera, osiedle Skarpa Marymoncka oraz teren Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.

Położenie Obszar Marymont-Kaskada znajduje się w południowo-wschodniej części Bielan, na skarpie warszawskiej i tarasie nadzalewowym Wisły. Jego granice wyznaczają:

od północy – ul. Podleśna, od wschodu – ul. Klaudyny i ul. Mickiewicza, od południa – al. Armii Krajowej, od zachodu – ul. Marymoncka.

Na północ od Marymontu-Kaskady znajduje się obszar Las Bielański, obejmujący m.in. rezerwat przyrody Las Bielański oraz teren Akademii Wychowania Fizycznego. Marymont-Kaskada sąsiaduje również z obszarami Marymont-Ruda od wschodu, Marymont-Potok od południa, a także ze Słodowcem i Starymi Bielanami od zachodu.

Historia XVII–XIX wiek thumb|Kaskada w Marymoncie w XIX wieku thumb|Klasycystyczny dwór w Kaskadzie w XIX wieku Historia tego rejonu związana jest z podmiejską rezydencją królewską w Marymoncie, którą zbudowano na rozkaz króla Jana III Sobieskiego w latach 1691–1696. Wówczas powstał nieduży pałac przeznaczony dla żony króla, Marii Kazimiery, który był nazywany Marie Mont (franc. Góra Marii), co stanowi źródło nazwy obszaru. Z pałacykiem sąsiadował zwierzyniec królewski zwany Kaskadą, którego nazwa pochodzi od wodospadu spływającego z okolicznego stawu do rowów zasilających stawy w sąsiedniej Rudzie.

Teren Kaskady został po 1819 roku wydzierżawiony generałowi Józefowi Rautenstrauchowi, który przekształcił go w ogród rozrywki. Zbudowano wówczas altany oraz klasycystyczny dwór, który następnie przekształcono w karczmę zwaną Na Cztery Fajerki. W późniejszych latach w Kaskadzie istniała restauracja, którą Jarosław Zieliński lokalizuje we wspomnianym dworze. Według ogłoszenia o licytacji z 1871 roku osada Kaskada była częścią Dóbr Rządowych Marymont, położonych w gminie Młociny i parafii Wawrzyszew, i obejmowała obszar 28¾ dziesięciny (około 0,31 km²), na którym znajdowało się pięć domów, w tym piętrowy dom murowany kryty blachą, dwa domy z bali i dom zbudowany „w pruski mur”. W Kaskadzie znajdowały się również dwa stawy z mostkami i śluzami, które łączyła kaskada urządzona z dużych kamieni. Teren obejmował również ogrody owocowe i warzywne, a także zabudowania gospodarskie.

Pod koniec XIX wieku obszar Kaskady uległ degradacji – wówczas władze carskie przymusowo osiedlały na nim przestępców; zaczęła także napływać biedniejsza ludność żydowska.

Przełom XIX i XX wieku oraz okres międzywojenny Na przełomie XIX i XX wieku na obszarze Kaskady zaczęła rozwijać się działalność przemysłowa. W 1891 roku powstała farbiarnia jedwabiu Bera Wolfkowicza, zaś w 1908 roku uruchomiono farbiarnię należącą do Emila Kellera, który był właścicielem wielu okolicznych terenów. Działała tu również garbarnia, a także cegielnia. W tamtym czasie rozpoczęto parcelację gruntów Kaskady, należącej wówczas do hrabiego Juliana Ostrowskiego. Na nowych działkach wzniesiono drewniane i murowane domy, a także nieliczne niewielkie kamienice. U podnóża skarpy, w miejscu części zabudowań dworskich Ostrowskiego, powstały piwnice pełniące funkcję lodowni. Pozostała część Kaskady cechowała się niejednostajną zabudową i była przecięta kolektorem miejskim.

thumb|Budynek dawnej szkoły powszechnej przy ul. Kolektorskiej 9/11 (2019) Do 1916 roku Kaskada znajdowała się w gminie Młociny. 1 kwietnia 1916 roku Kaskada, wraz z innymi miejscowościami, została przyłączona do Warszawy. W 1921 roku nadano nazwy ulicom na Marymoncie, Rudzie i Kaskadzie. Przed 1939 rokiem na obszarze Kaskady wzniesiono wiele budynków, m.in. budynek szkoły powszechnej przy ul. Kolektorskiej 9/11 zaprojektowany przez Wilhelma Henneberga. Przy ul. Zabłocińskiej 4A istniała siedziba żeńskiego zakonu Najświętszego Imienia Jezus, którego zakonnice prowadziły szkoły zawodowe dla dziewcząt przy ulicach Zabłocińskiej i Smoleńskiego. Przy ul. Gdańskiej znajdowała się willa Stefana Norblina, która powstała po przebudowie budynku dawnej farbiarni Emila Kellera. Przed wybuchem II wojny światowej na obszarze Kaskady planowano wytyczenie reprezentacyjnej alei Słowiańskiej, która miała łączyć Bielany i Żoliborz z planowanym parkiem na Rudzie. Do 1938 roku skanalizowano rzekę Rudawkę, co pozwoliło na osuszenie okolicznych terenów i poprawiło warunki sanitarne.

W trakcie II wojny światowej zabudowa obszaru uległa znaczącym zniszczeniom. We wrześniu 1944 roku, w trakcie pacyfikacji Marymontu, wymordowano wielu mieszkańców Kaskady. Zniszczeniu uległa duża część zabudowań obszaru u podnóża skarpy warszawskiej.

Od 1945 roku thumb|Ulica Smoleńskiego przy wlocie ul. Kolektorskiej Na początku lat 50. XX wieku otwarto zaprojektowany przez Ludwika Lawina park Kaskada, którego nazwa nawiązuje do dawnego zwierzyńca i ogrodu rozrywki. W latach 80. obszar parku został przecięty Trasą Armii Krajowej. Park obecnie znajduje się w obszarze Marymont-Potok w dzielnicy Żoliborz.

W latach 1955–1964 przy ul. Podleśnej 61 wzniesiono gmach Państwowego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego (obecnie Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej). Budynek został zaprojektowany przez Borysa von Zinserlinga.

Na przełomie lat 60. i 70. w kwartale ulic Smoleńskiego, Kolektorskiej, Zabłocińskiej i Marymonckiej wzniesiono osiedle mieszkaniowe „Marymont na Skarpie”, znane później także jako Skarpa Marymoncka. Osiedle powstało według projektu Ryty Stachowicz oraz Lucjana Czyżewskiego i składa się z pięciu jedenastopiętrowych bloków wzniesionych w technologii wielkopłytowej (Unifikacja Warszawska II).

Do 1994 roku obszar administracyjnie należał do dzielnicy Żoliborz. 19 czerwca 1994 został włączony do gminy Warszawa-Bielany, przekształconej w 2002 roku w dzielnicę BielanyUstawa z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ().Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy ().. 29 maja 2001 roku utworzono obszar Miejskiego Systemu Informacji Marymont-Kaskada.

Ważniejsze obiekty Kaplica Matki Boskiej Nieustającej Pomocy XLI Liceum Ogólnokształcące im. Joachima Lelewela Park Stawy Kellera Dom Generalny Zgromadzenia Sióstr Najświętszego Imienia Jezus Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej

Zobacz też Marymont Marymont-Potok Marymont-Ruda

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Marymont-Kaskada