Vickers Wellington – brytyjski dwusilnikowy średni bombowiec okresu II wojny światowej, budowany w zakładach Vickers. Był podstawowym brytyjskim nocnym bombowcem dalekiego zasięgu pierwszych lat wojny i podstawowym bombowcem używanym w lotnictwie polskim w Wielkiej Brytanii. Popularnie nazywany Wimpy.
Rozwój Samolot powstał w zakładach lotniczych Vickers w odpowiedzi na wymagania brytyjskiego Ministerstwa Lotnictwa (Air Ministry) z 1932 roku na nowoczesny dwusilnikowy średni bombowiec dzienny, według specyfikacji B.9/32. Za projekt odpowiedzialni byli: główny konstruktor zakładów i główny projektant konstrukcji strukturalnych Barnes Wallis. Wymagania początkowo zakładały jedynie możliwość przenoszenia ładunku 454 kg bomb na 1158 km (1000 funtów/720 mil). Pierwotnie też Ministerstwo postawiło limit masy 2858 kg (6300 funtów), wynikający z zamiaru ograniczenia masy bombowców do 6500 funtów na rozbrojeniowej , ale został on później zniesiony i projektowany samolot o oznaczeniu fabrycznym Type 271 stał się prawie dwa razy cięższy. Płatowiec samolotu zbudowano w oparciu o nietypową dla samolotów konstrukcję geodetyczną, opracowaną przez Wallisa i po raz pierwszy zastosowaną w jednosilnikowym bombowcu Vickers Wellesley. Wykorzystywała ona kratownicę przestrzenną z giętych elementów, przecinających się pod kątem zbliżonym do prostego i tworzących rodzaj siatki, krytej płótnem. Jej zaletą była duża wytrzymałość przy niewielkiej masie, co zostało udowodnione dużą odpornością samolotów na uszkodzenia. W grudniu 1933 roku firma otrzymała zamówienie ze strony lotnictwa na budowę prototypu.
thumb|left|Prototyp K4049 thumb|left|Wellington Mk. IC (wczesny) 15 czerwca 1936 roku pilot Mutt Summers oblatał na lotnisku fabrycznym Brookland w Londynie prototyp samolotu, o numerze fabrycznym K4049, z Barnesem Wallisem na pokładzie. Znacznie różnił się on od późniejszych samolotów seryjnych, mając zwężający się do tyłu kadłub o kształcie cygara, zakończony eliptycznymi kopułkami z przodu i tyłu z pojedynczymi stanowiskami dla karabinów maszynowych, chowaną wieżyczkę grzbietową oraz inne usterzenie (ze statecznikiem pionowym zaadaptowanym z łodzi latającej Supermarine Stranraer). Był on napędzany dwoma silnikami gwiazdowymi Bristol Pegasus X o mocy po 915 KM. Początkowo Air Ministry nadało mu nazwę Crécy, od francuskiego miasta znanego z bitwy pod Crécy, lecz po dwóch miesiącach zmieniono ją na Wellington, od księcia Wellington (co było zarazem spójne z bombowcem Wellesley i praktyką nadawania bombowcom nazw brytyjskich miast). Prototyp podczas dalszych prób uległ katastrofie 19 kwietnia 1937 roku na skutek awarii sterów, w której zginął technik pokładowy. Już jednak w sierpniu 1936 roku lotnictwo zamówiło pierwszą serię 180 sztuk ulepszonych samolotów, a wkrótce potem dalsze serie. Konstrukcję samolotu znacznie zmodyfikowano w stosunku do prototypu, według nowej specyfikacji B.29/36 na średni bombowiec nocny. Efektem była całkowita zmiana sylwetki samolotu, w którym zastosowano bardziej pękaty kadłub i wydłużony nos ze stanowiskiem bombardiera oraz przednią, tylną i dolną chowaną wieżyczkę konstrukcji Vickersa z karabinami maszynowymi, bez wieżyczki grzbietowej. Zmieniono też formę oszklenia kokpitu i dodano okna na burtach. Załogę zwiększono o jedną osobę, do pięciu. Dla polepszenia własności lotnych, po katastrofie prototypu, usterzenie ujednolicono z nowo projektowanym ciężkim bombowcem Vickers Warwick. Zastosowano mocniejsze silniki Pegasus XVIII i śmigła o regulowanym skoku. Pierwszy prototyp wersji seryjnej Wellington Mk I (L4212) został oblatany również przez Mutta Summersa 23 grudnia 1937 roku. Wariant produkcyjny Mk I odróżniał się jeszcze tym, że nad całą nasadą skrzydeł, od kokpitu pilotów do krawędzi spływu umieszczono w poszyciu kadłuba charakterystyczne długie okna.
Samolot produkowano w trzech fabrykach aż do października 1945 roku.
Przed wojną początkowo budowano jeden samolot dziennie. Oprócz fabryki w Weybridge uruchomiono następnie produkcję w Squires Gate, Blackpool i Chester. U szczytu wojennej produkcji w 1942 budowano w fabryce w Weybridge 70 samolotów miesięcznie, 102 w Blackpool i 130 w Chester. Łącznie zbudowano 11 461 sztuk, dzięki czemu stanowił najliczniejszy typ brytyjskiego bombowca.
Wellington był produkowany w kilkunastu zbliżonych wariantach, o takiej samej konstrukcji, różniących się głównie stosowaniem mocniejszych silników i uzbrojenia, oraz w niektórych wersjach – radaru. Pierwszym wariantem seryjnym był Wellington Mk I, z wieżyczkami Vickers, zbudowany w liczbie 180 sztuk. Dojrzałym wariantem seryjnym był ulepszony Mk IA, wprowadzony jesienią 1939 roku. Podstawową zmianą było wprowadzenie lepszych wieżyczek strzeleckich Frazer Nash, uzbrojonych w dwa karabiny maszynowe każda, ponadto wydłużono kadłub o 15 cm i rozpiętość o 7,6 cm oraz przesunięto do przodu o 7,6 cm podwozie dla lepszego wyważenia. Z powodu zwiększonej masy przez bogatsze wyposażenie, powiększono koła podwozia. Wyprodukowano ich 183 sztuki. Pierwszym wielkoseryjnym modelem stał się Mk IC, od którego wprowadzono dwa dalsze karabiny maszynowe w trapezowych oknach po bokach kadłuba (2685 sztuk). Zrezygnowano za to z wysuwanej dolnej wieżyczki, która znacznie spowalniała samolot. Powiększono też kąt ostrzału przedniej wieżyczki, robiąc niewielkie podcięcia w burtach kadłuba.
Kolejną liczną wersją była Mk III z 1940, w której wprowadzono nową wieżyczkę ogonową, uzbrojoną w 4 karabiny maszynowe oraz mocniejsze silniki rodziny Bristol Hercules (1519 sztuk). Najliczniejszym, a zarazem ostatnim wariantem bombowym stał się Mk X (3804 sztuki), wyposażony w mocniejsze silniki.
Wersje Mk VIII, XI, XII, XIII i Mk XIV budowane były jako samoloty torpedowo-bombowe lub patrolowe dla lotnictwa obrony wybrzeża (Coastal Command), służące głównie do zwalczania U-Bootów. Wyposażone były w radar jednego z dwóch typów do wykrywania okrętów lub także w reflektor Leigha o dużej mocy do ich lokalizacji. Małoseryjne wersje Mk. V i VI były samolotami wysokościowymi o ciśnieniowej kabinie i zupełnie odmiennym wyglądzie kadłuba.
Wersje thumb|left|Vickers Wellington Mk IA Wszystkie wersje z wyjątkiem Mk II i wysokościowej Mk VI napędzane był silnikami gwiazdowymi.
Wersje bombowe oznaczane były literą „B”, a wersje morskie literami „GR”, często pomijanymi w nazwach. Litery „Mk” (Mark – wzór) również bywają pomijane. Podstawowe wersje są pogrubione w wykazie.
B Mk I (typ 285) – silniki Bristol Pegasus XX o mocy 1050 KM (180 sztuk) DW Mk I – wariant do trałowania morskich min magnetycznych, z generatorem elektrycznym i dużą obręczą – cewką pod skrzydłami i kadłubem (5 sztuk) B Mk IA (typ 408) – silniki Bristol Pegasus XVII, wieżyczki strzeleckie Frazer-Nash (183 sztuki) B Mk IC (typ 410) – dodane dwa karabiny maszynowe w bocznych trapezowych oknach kadłuba (2685 sztuk) B Mk II (typ 406) – silniki rzędowe Rolls-Royce Merlin X o mocy 1145 KM (400 sztuk) B Mk III (typ 417) – silniki Bristol Hercules III lub XI o mocy 1375 KM (1519 sztuk) B Mk IV (typ 424) – silniki Pratt & Whitney Twin Wasp R1830-S3C4-6 o mocy 1200 KM (220 sztuk – używane jedynie w polskich dywizjonach) B Mk V (typ 407) – wersja wysokościowa z ciśnieniową kabiną, zbudowano jedynie 3 sztuki B Mk VI (typ 443/449) – wersja wysokościowa z ciśnieniową kabiną, większą rozpiętością skrzydeł i silnikami rzędowymi Merlin R6SM o mocy 1600 KM (63 sztuki) B Mk VII (typ 416) – pojedynczy samolot dla testów z działkiem 40mm Vickers S GR Mk VIII (typ 429) – wersja morska torpedowo-bombowa lub patrolowa wyposażona w radar ASV II z antenami pod skrzydłami i na kadłubie (394 sztuki) Mk IX (typ 437) – pojedynczy samolot przebudowany do transportu spadochroniarzy B Mk X (typ 440/448) – silniki Hercules VI lub XVI o mocy 1675 KM (3804 sztuki), także wersja bombowo torpedowa Mk X (typ 423) GR Mk XI (typ 454/458/459) – wersja morska wyposażona w radar ASV II (180 sztuk) GR Mk XII (typ 455) – wersja bombowa morska, wyposażona w radar ASV III w osłonie pod dziobem kadłuba (58 sztuk) GR Mk XIII (typ 466) – wersja morska wyposażona w radar ASV II i silniki Hercules XVII (844 sztuk) GR Mk XIV (typ 467) – wersja morska wyposażona w radar ASV III, silniki Hercules XVII, uzbrojona w niekierowane pociski rakietowe (841 sztuki) C MK XV – wersja IA przebudowana na nieuzbrojoną transportową (21 sztuk?) C MK XVI – wersja IC przebudowana na nieuzbrojoną transportową (41 sztuk?) T Mk XVII, T Mk XVIII – wersje wyposażone w radar do szkolenia załóg myśliwców nocnych (ok. 80 sztuk)
Użycie thumb|Vickers Wellington Mk I z 75 Dywizjonu RAF w locie, listopad 1940 r. thumb|Załadunek torpedy na Wellingtona, 5 maja 1942 r. thumb|Zdobyty przez Luftwaffe Vickers Wellington Mk IC, 1941 r. Wellingtony trafiły do brytyjskiego lotnictwa bombowego (RAF Bomber Command) jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Popularnie przez załogi samolot bywał nazywany Wimpy, od postaci J. Wellington Wimpy z komiksu Popeye. Pierwszy samolot seryjny Mk I dostarczono do 99 Dywizjonu 10 października 1938 roku. Pierwsze samoloty wersji Mk IA dostarczono na początku września 1939 roku. W chwili wybuchu wojny Wellingtony miało osiem dywizjonów 3 Grupy Bombowej i dwa rezerwowe. W początkowym okresie wojny Wellingtony były mniej liczne od używanych wówczas samolotów Handley Page Hampden i Armstrong Whitworth Whitley, lecz wkrótce je wyparły, stając się podstawowym typem średniego bombowca. Już 3 września 1939 roku dziewięć Wellingtonów z 37. i 149. dywizjonu RAF zostało wysłanych w celu zwalczania żeglugi, lecz z powodu silnego zachmurzenia powróciły. Następnie Wellingtony z 9. i 149. dywizjonu wykonały 4 września 1939 roku pierwszy atak bombowy przeprowadzony przez brytyjskie lotnictwo (razem z samolotami Bristol Blenheim); jego celem były niemieckie pancerniki w Brunsbüttel. Dwa zestrzelone przy tym przez niemieckie myśliwce Wellingtony były pierwszymi samolotami zestrzelonymi na froncie zachodnim. Po utracie kilkunastu Wellingtonów w starciu powietrznym nad Helgolandem 18 grudnia 1939, samoloty te w wersjach bombowych zaczęły być używane prawie wyłącznie jako bombowce nocne. Początkowo nie bombardowano niemieckich miast, ograniczając się do nocnego zrzucania ulotek antywojennych. Wellingtony jednak nadal były używane do kwietnia 1940 roku do dziennych lotów przeciwko niemieckiej żegludze i na poszukiwanie okrętów, w których ponosiły straty. Od nocy 21/22 kwietnia używane były też do kilku bombardowań zajętych przez Niemców lotnisk w Norwegii i Danii, z niewielkimi efektami.
Dopiero po rozpoczęciu kampanii francuskiej w maju 1940 roku nowy premier Winston Churchill zdecydował rozpocząć ofensywę powietrzną przeciw niemieckim obiektom przemysłowym. 17 Wellingtonów z dywizjonów 99. i 149. użyto także do pierwszego nalotu 53 bombowców brytyjskich na Berlin w nocy 25 sierpnia 1940 roku, który spowodował zmianę celów niemieckich w bitwie o Anglię na bombardowania Londynu. Latem 1940 roku głównym celem brytyjskich bombowców stały się porty, w których Niemcy gromadzili siły przygotowywane do inwazji na Wielką Brytanię, po czym w dyrektywie z 21 września ostatecznie sprecyzowano strategiczny cel bombardowań jako niemiecki przemysł paliwowy, sieć komunikacyjna, przemysł lotniczy i stocznie i bazy okrętów podwodnych. Obok dywizjonów brytyjskich, od 10 września 1940 roku do akcji wszedł 311. dywizjon czechosłowacki na Wellingtonach, a do listopada przezbrojono na nie cztery dywizjony polskie (300, 301, 304, 305).