Szumsk (, Szumśk) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie krzemienieckim, siedziba hromadyПостанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX.
Historia mały|lewo|Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP Szumsk jest jedną z najwcześniej wzmiankowanych miejscowości na Wołyniu (1149). W 1637 roku założono tu klasztor bazylianów, zniszczony wraz z całym miastem podczas powstania Chmielnickiego. W 1715 roku Stanisław Maliński ufundował klasztor franciszkanów, po powstaniu listopadowym skasowany; kościół klasztorny zamieniono na cerkiew prawosławną.
W okresie międzywojennym miejscowość była siedzibą gminy Szumsk w powiecie krzemienieckim, w województwie wołyńskim. Miasteczko było zamieszkane głównie przez ludność żydowską (70%), która została wymordowana przez Niemców z pomocą ukraińskiej policji 8 sierpnia 1942 roku podczas likwidacji getta; za miastem znajduje się zbiorowa mogiła 1792 rozstrzelanych mieszkańcówХолокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, s. 1098.
Podczas okupacji hitlerowskiej, w marcu 1942 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 2000 osób. 18 sierpnia 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali. Sprawcami zbrodni było Gestapo i SD z Równego, niemiecka żandarmeria oraz ukraińska policja.
W nocy z 20 na 21 marca 1943 na Szumsk napadła bojówka złożona ze zbiegłych policjantów ukraińskich i banderowców, wywlekając z domów kilku Polaków i zabijając na terenie byłego getta. Miasto stało się schronieniem dla około 3 tys. Polaków uciekających z wiosek przed rzeziami UPA; wsie gminy w znacznej części były polskie. Niemcy utworzyli w Szumsku oddział policji złożony z Polaków, który dawał ochronę uchodźcom.
Armia Czerwona zajęła Szumsk 26 lutego 1944 roku. Polacy zostali ekspatriowani z miasta w maju 1945 roku.
Po wojnie ludność ukraińska została poddana represjom, liczne wywózki na wschód, procesy upowców.
W latach 1940–1962 i 1965–2020 Szumsk był siedzibą rejonu szumskiego.
Architektura cerkiew Przemienienia Pańskiego (dawny kościół franciszkanów) – zdaniem Grzegorza Rąkowskiego główny zabytek miasta młyn z pocz. XX wieku Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP – ufundowany w 1852 roku służył wiernym do 1945 roku; następnie użytkowany jako magazyn, w 1985 roku wysadzony w powietrze. Świątynię odbudowano według starych planów po upadku ZSRR zamek – w XIX wieku był w ruinie
Przypisy
Bibliografia Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII, Warszawa, 1880–1902, s. 77.
Linki zewnętrzne
Zamek w Szumsku
* Kategoria:Miasta w obwodzie tarnopolskim