Maria Piłsudska (1863–1921)

thumb|Ignacy Mościcki, Józef Piłsudski, Maria Piłsudska (siedzi w środku) i nieznany przedstawiciel Japonii z żoną. Berno 1904, przed wyjazdem Piłsudskiego do Japonii thumb|Grób Marii Piłsudskiej na Cmentarzu na Rossie w Wilnie Maria Piłsudska, de domo Koplewska, primo voto Juszkiewicz (ur. 1863 w Wilnie, zm. 17 sierpnia 1921 w Krakowie) – polska nauczycielka, działaczka Polskiej Partii Socjalistycznej; pierwsza żona Józefa Piłsudskiego.

Życiorys Urodziła się 20 lipca lub 12 sierpnia 1863 rokuPodawane są różne lata urodzenia Marii Piłsudskiej, najczęściej, że urodziła się ok. 1865, ale również ok. 1863 (Wacław Jędrzejewicz) lub w 1864 (Bożena Krzywobłocka i Zenon Janusz Michalski). Rok 1865 jako rok urodzin Marii jest prawdopodobnie wynikiem rozważań Jana Piłsudskiego nad wiekiem szwagierki (1950). Różne lata urodzin podawane są również w dokumentach (np. w akcie ślubu z Józefem Piłsudskim – 1866, według krakowskiego spisu ludności – 1869, według księgi zmarłych – ok. 1875). Rok 1863 został określony przez Alberta Volka na podstawie odnalezionej przez niego metryki chrztu Marii Koplewskiej (M. Kolmasiak Piękna Pani. Biografia Marii z Koplewskich Piłsudskiej, s. 25-26).. Była córką Konstantego Koplewskiego (urzędnika w szpitalu) i Ludmiły z domu Chomicz.

Ukończyła Maryjski Instytut Panien, a następnie kontynuowała naukę na studiach medycznychMaria Piłsudska uczyła się na Wydziale Fizyki i Matematyki, potem prawdopodobnie obrała specjalność dentystyczną (M. Kolmasiak, Piękna Pani, s. 41). na uniwersytecie dla kobiet w Sankt Petersburgu, tzw. kursy Bestużewa, których prawdopodobnie nie ukończyła. Podczas studiów udzielała się w ruchu społeczno-narodowym. Na Bestużewskich Kursach poznała działaczki socjalistyczne Marię Arciszównę i Marię Paszkowską, z którymi organizowała spotkania radykalnej młodzieży studenckiej. Pracowała jako nauczycielka. Należała do Wielkiego Proletariatu. W nocy z 29 na 30 września 1885 została uwięzionaStefan Król, Cytadela Warszawska, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 190. (brak danych co do miejsca osadzenia, można przypuszczać, że podobnie jak inne osoby aresztowane w czasie tej samej akcji, została zamknięta w warszawskiej Cytadeli).

W 1885 wyszła za mąż za Witolda Juszkiewicza, absolwenta Instytutu Technologicznego w Petersburgu. Ślub odbył się w Petersburgu, gdzie potem zamieszkała wraz z mężem. W 1886 państwo Juszkiewiczowie przeprowadzili się do majątku w Pracyplonach, a następnie w 1887 wyjechali do Belgii. Z tego małżeństwa, zakończonego rozwodem, miała córkę Wandę (ok. 1887–1906).

W roku 1888 Maria Juszkiewicz wróciła do Wilna, gdzie przez kolejny rok była objęta jawnym nadzorem policyjnym, mając między innymi zakaz opuszczania miasta. Pomimo tego Maria podtrzymała kontakty z socjalistami, a możliwość podróżowania po zakończeniu jawnego nadzoru zwiększyła jej zaangażowanie w działanie ruchu robotniczego. Działała w Polskiej Partii Socjalistycznej, gdzie otrzymała pseudonim „Piękna Dama” lub „Piękna Pani”, w późniejszym okresie miała również używać pseudonimu „Wanda” na cześć swojej zmarłej córki. Była tzw. „dromaderką”, tak określano kobiety zajmujące się kolportażem partyjnych wydawnictw przenosząc je pod sukniami.

W Wilnie Maria poznała Józefa PiłsudskiegoJózef Piłsudski od lutego 1893 był członkiem sekcji litewskiej PPS (M. Kolmasiak, Piękna Pani, s. 93), a 15 lipca 1899 zawarła związek z nim małżeński w luterańskim kościele w Paproci DużejWłaśnie w związku z koniecznością zawarcia małżeństwa w Kościele ewangelicko-augsburskim Józef Piłsudski dokonał wówczas aktu konwersji. O względy Marii ubiegał się także zakochany w niej Roman Dmowski (według endeckiego polityka, Jędrzeja Giertycha, oboje mieli romans). Jednak rywalizację o Marię wygrał Piłsudski, co mogło doprowadzić do utrzymującej się do końca życia wrogości pomiędzy rywalami.. W październiku 1899 państwo Piłsudscy przeprowadzili się do Łodzi. W swoim mieszkaniu, wynajętym pod przybranym nazwiskiem i tożsamością, zorganizowali tajną drukarnię, gdzie było drukowane czasopismo „Robotnik” i inne materiały partyjne. Zadaniem Marii było pilnowanie służących, aby nie wchodziły do pomieszczenia tajnej drukarni. W związku z działalnością konspiracyjną została wraz z mężem aresztowana przez władze rosyjskie w 1900 i przez kilka tygodni była więziona w więzieniu carskim w Łodzi, a następnie przez 11 miesięcy w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej.

Po odzyskaniu wolności nadal była aktywna w działalności niepodległościowej, w tym podczas rewolucji 1905. Później zmuszona była szukać schronienia, poza obszarem Królestwa, w związku z czym przebywała z mężem między innymi we Lwowie, Krakowie i Londynie. Po wybuchu I wojny światowej była zaangażowana w pomoc i wsparcie Legionów Polskich.

Formalnie pozostała żoną Piłsudskiego do końca życia (faktycznie po 1907 jego partnerką życiową była Aleksandra Szczerbińska, a Maria konsekwentnie do końca życia nie dała zgody na rozwód). Według prof. Wacława Jędrzejewicza „prowadziła bardzo cichy tryb życia, unikała zebrań i uroczystości, na które jako żona Naczelnika Państwa była zapraszana”. Mieszkała przy ul. Szlak w Krakowie.

Maria Piłsudska zmarła na serce 17 sierpnia 1921 w szpitalu garnizonowym w Krakowie, gdzie była hospitalizowana w związku z wielomiesięcznym zapaleniem opłucnej. Od 19 sierpnia 1921 jej zwłoki w trybie przyspieszonym do pierwotnie planowanego były eksportowane z Krakowa przez Lidę (tam przebywał wówczas Józef Piłsudski) do Wilna. W Lidzie na dworcu odbyła się msza polowa i uroczystość pożegnania Marii przez Józefa Piłsudskiego. Zgodnie ze swoją wolą Maria została pochowana na Cmentarzu na Rossie w Wilnie, gdzie wcześniej spoczęły jej matka i córka Wanda. W pogrzebie reprezentantem rodziny męża był jego brat Jan Piłsudski, a pochówek poprowadził ks. bp Władysław Bandurski.

Odznaczenie Krzyż Niepodległości – pośmiertnie (19 grudnia 1930, za pracę w dziele odzyskania niepodległości).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci uczelni w Petersburgu Kategoria:Członkowie I Proletariatu Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z Legionami Polskimi 1914–1918 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Pochowani na Cmentarzu na Rossie w Wilnie Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polskie pierwsze damy Kategoria:Uczestnicy rewolucji w Królestwie Polskim (1905–1907) Kategoria:Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Więźniowie więzienia przy ul. Gdańskiej 13 w Łodzi (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urodzeni w 1865 Kategoria:Zmarli w 1921