Spiker Izby Gmin (ang. Speaker of the House of Commons) – członek brytyjskiej Izby Gmin przewodniczący jej obradom. Nie należy mylić tej funkcji z inną o zbliżonej nazwie, lecz innym charakterze i roli – przewodniczącym Izby Gmin. Spiker posiada bardzo szerokie kompetencje w zakresie sterowania przebiegiem obrad, natomiast nie zajmuje się ustalaniem listy spraw poruszanych na poszczególnych posiedzeniach (jest to domena przede wszystkim przewodniczącego).

Wybór i status Spiker jest zwykle wybierany przez Izbę na pierwszym posiedzeniu po wyborach i jest to pierwsza decyzja, jaką podejmuje Izba w nowej kadencji. Wybór musi zostać formalnie zaakceptowany przez monarchę. Do czasu zakończenia wyborów obradami kieruje Ojciec Izby (lub Matka Izby, jeśli jest to kobieta), którym zostaje deputowany o najdłuższym nieprzerwanym stażu, o ile nie jest członkiem rządu. Spiker wypełniając swą funkcję ma obowiązek zachować całkowitą bezstronność i nie prowadzić samemu aktywnej działalności politycznej, w związku z czym w chwili objęcia urzędu jego dotychczasowe członkostwo w partii politycznej jest uważane za zakończone. Ponieważ apolityczność i brak udziału w bieżących sprawach nie sprzyjają popularności wśród wyborców, tradycyjnie żadna z trzech głównych partii nie wystawia w okręgu spikera z minionej kadencji kontrkandydata przeciw niemu. Tradycyjnie spikerzy sprawują swoją funkcję tak długo, aż sami nie zrezygnują. Jeśli spiker wyraża wolę pozostania na stanowisku i nie ma wobec niego poważniejszych zastrzeżeń, zostaje zwykle wybrany ponownie przez aklamację. Moment tuż po wyborze jest jedynym, kiedy ma prawo wygłosić przemówienie o charakterze politycznym, przy czym zwyczajowo służy ono głównie podziękowaniu własnym wyborcom. Przez setki lat prowadząc obrady spiker nosił ceremonialny strój z toga i peruką. Kiedy jednak w 1992 po raz pierwszy spikerem została kobieta – Betty Boothroyd – postanowiła zrezygnować z peruki. W 2009 nowy spiker John Bercow uczynił kolejny krok w stronę liberalizacji stroju, prowadząc obrady z rozpiętą togą, jedynie luźno zarzuconą na zwykły garnitur.

Spiker zajmuje miejsce na szczycie prostokąta, w kształcie którego jest sala obrad. Po jego prawej stronie zasiada partia rządząca, a po lewej (naprzeciwko rządu) opozycja.

Prowadzenie obrad W czasie obrad deputowani mają prawo zabrać głos wyłącznie po udzieleniu go przez spikera, do którego też zwracają się mówiąc (zakazane jest natomiast odnoszenie się do innych parlamentarzystów inaczej niż w trzeciej osobie). Spiker ma prawo usunąć z sali deputowanego zakłócającego porządek lub ignorującego jego polecenia, jednak zakaz udziału w obradach obowiązuje tylko do końca danego dnia. Dłuższe zawieszenie wymaga zgody Izby. W przypadkach skrajnego nieporządku na sali, spiker może w każdej chwili przerwać posiedzenie. Ma także prawo wprowadzania limitu długości czasu przemówień oraz nakazywania przemawiającemu (w tym członkowi rządu, a nawet premierowi) natychmiastowego zakończenia wypowiedzi.

Ponieważ w brytyjskim parlamencie obowiązuje zwykle ścisła dyscyplina partyjna, większość głosowań wygląda następująco: spiker zadaje pytanie w głosowanej kwestii, a członkowie parlamentu (wszyscy naraz) wyrażają głośno swój pogląd. Zazwyczaj wszyscy deputowani partii rządzącej głosują podobnie (tak samo opozycyjni), a ponieważ tych pierwszych jest zwykle więcej, spiker uznaje za przegłosowane stanowisko większości rządowej. Każdy deputowany może jednak wnioskować o głosowanie tajne, zaś spiker winien przychylić się do tego wniosku, o ile nie jest on, jego zdaniem, próbą niepotrzebnego przedłużania obrad.

Inne funkcje i uprawnienia W sytuacjach nadzwyczajnych na wniosek rządu spiker może nakazać deputowanym przybycie do Londynu na posiedzenie mimo trwających wakacji parlamentarnych. Spiker rozpisuje także wybory uzupełniające w razie opróżniania mandatów w trakcie kadencji, a także decyduje o przyznaniu ustawie statusu budżetowej (money bill), co oznacza nieco inną ścieżkę legislacyjną (przede wszystkim z mniejszą rolą Izby Lordów). Podlega mu również administracja parlamentu i zatrudnieni w nim urzędnicy służby cywilnej. Z urzędu jest przewodniczącym komisji decydującej o zmianach granic okręgów wyborczych.

Jak wszyscy deputowani, ma prawo podejmować interwencje w interesie mieszkańców swojego okręgu, jednak z zastrzeżeniem, że nie może przemawiać w tych sprawach w Izbie (może zabierać głos jedynie w kwestiach związanych z wypełnianiem obowiązków spikera).

Zastępcy Spiker ma trzech uszeregowanych hierarchicznie zastępców. Najważniejszemu z nich przysługuje historyczny już dziś tytuł Przewodniczącego Komitetu Sposobów i Środków (Chairman of the Ways and Means [Committee]). Dwaj pozostali noszą tytuły Pierwszego i Drugiego Zastępcy Przewodniczącego Komitetu. Prowadząc obrady, zastępcy mają uprawnienia równe spikerowi. Do nich również stosuje się wymóg bezstronności, jednak mogą być nieco bardziej niż sam spiker zaangażowani w bieżącą politykę, gdyż – w przeciwieństwie do niego – muszą stawać do wyborów na normalnych zasadach. W praktyce spiker prowadzi obrady przez ok. 3 godziny dziennie, a w pozostałym czasie czynią to jego zastępcy.

Przywileje Spiker zajmuje pierwsze miejsce w precedencji świeckich dostojników państwowych spoza rodziny królewskiej. Oprócz normalnego uposażenia parlamentarnego, przysługuje mu pensja równa członkowi gabinetu. Posiada także służbowy apartament w Pałacu Westminsterskim. Tradycyjnie zaraz po wyborze spiker jest powoływany do Tajnej Rady, zaś po odejściu ze stanowiska nie staje się ponownie zwykłym deputowanym, lecz otrzymuje tytuł szlachecki i dożywotnie miejsce w Izbie Lordów.

Lista Spikerów Izby Gmin Parlament Anglii 1377–1377 – Thomas Hungerford 1377–1377 – Peter de la Mare 1378–1379 – James Pickering 1379–1380 – John Guildesborough 1381–1382 – Richard Waldegrave 1382–1383 – James Pickering 1393–1398 – John Bussy 1399–1399 – John Cheney 1399–1399 – John Dorewoood 1400–1402 – Arnold Savage 1402–1402 – Henry Redford 1403–1404 – Arnold Savage 1404–1404 – Henry Esturmy 1405–1406 – John Tiptoft 1407–1411 – Thomas Chaucer 1413–1413 – William Stourton 1413–1413 – John Dorewoood 1414–1414 – Walter Hungerford 1414–1415 – Thomas Chaucer 1415–1415 – Richard Redman 1415–1416 – Walter Beauchamp 1416–1419 – Roger Flower 1420–1421 – Roger Hunt 1421–1421 – Thomas Chaucer 1421–1422 – Richard Baynard 1422–1422 – Roger Flower 1423–1424 – John Russell 1425–1425 – Thomas Walton 1425–1426 – Richard Vernon 1427–1428 – John Tyrell 1429–1430 – William Alington 1430–1431 – John Tyrell 1432–1432 – Sir John Russell 1433–1433 – Roger Hunt 1435–1435 – John Bowes 1436–1436 – John Tyrell 1437–1437 – William Burley 1439–1442 – William Tresham 1444–1445 – William Burley 1446–1447 – William Tresham 1448–1449 – John Say 1449–1449 – John Popham 1449–1450 – William Tresham 1450–1451 – William Oldhall 1452–1453 – Thomas Thorpe 1453–1454 – Thomas Charlton 1455–1456 – John Wenlock 1459–1459 – Thomas Tresham 1460–1460 – John Green 1461–1462 – James Strangeways 1463–1468 – John Say 1472–1477 – William Alington 1482–1483 – John Wood 1483–1484 – William Catesby 1485–1486 – Thomas Lovell 1487–1488 – John Mordaunt 1489–1490 – Thomas Fitzwilliam 1491–1492 – Richard Empson 1495–1495 – Robert Drury 1496–1497 – Thomas Englefield 1503–1503 – Edmond Dudley 1509–1509 – Thomas Englefield 1511–1513 – Robert Sheffield 1514–1515 – Thomas Nevill 1523–1523 – Tomasz More 1529–1533 – Thomas Audley 1533–1536 – Humphrey Wingfield 1536–1536 – Richard Rich 1539–1540 – Sir Nicholas Hare 1541–1544 – Thomas Moyle 1545–1552 – John Baker 1553–1553 – James Dyer 1553–1553 – John Pollard 1554–1554 – Robert Brooke 1554–1555 – Clement Higham 1555–1555 – John Pollard 1558–1558 – William Cordell 1559–1559 – Thomas Gargrave 1562–1563 – Thomas Williams 1566–1567 – Richard Onslow 1571–1571 – Christopher Wray 1572–1576 – Robert Bell 1580–1583 – John Popham 1584–1586 – John Puckering 1588–1589 – Thomas Snagge 1592–1593 – Edward Coke 1597–1598 – Christopher Yelverton 1601–1601 – John Croke 1603–1611 – Edward Phelips 1614–1614 – Randolph Crewe 1620–1622 – Thomas Richardson 1623–1625 – Thomas Crewe 1625–1626 – Heneage Finch 1628–1629 – John Finch 1640–1640 – John Glanville 1640–1647 – William Lenthall 1647–1647 – Henry Pelham 1647–1653 – William Lenthall 1653–1653 – Francis Rous 1654–1655 – William Lenthall 1656–1658 – Thomas Widdrington 1658–1659 – Chaloner Chute 1659–1659 – Liselbone Long 1659–1659 – Thomas Bampfylde 1659–1660 – William Lenthall 1660–1660 – Harbottle Grimston 1661–1671 – Edward Turnour 1672–1672 – Job Charlton 1673–1673 – Edward Seymour 1678–1678 – Robert Sawyer 1678–1679 – Edward Seymour 1679–1679 – William Gregory 1680–1681 – William Williams 1685–1687 – John Trevor 1688–1689 – Henry Powle 1689–1695 – John Trevor 1695–1698 – Paul Foley 1698–1700 – Thomas Littleton 1701–1705 – Robert Harley 1705–1707 – John Smith Parlament Wielkiej Brytanii 1707–1708 – John Smith 1708–1710 – Richard Onslow 1710–1713 – William Bromley 1714–1715 – Thomas Hanmer 1715–1727 – Spencer Compton 1728–1761 – Arthur Onslow 1761–1770 – John Crust 1770–1780 – Fletcher Norton 1780–1789 – Charles Wolfran Cornwall 1789–1789 – William Grenville 1789–1800 – Henry Addington Parlament Zjednoczonego Królestwa 1801–1801 – Henry Addington 1801–1802 – John Mitford 1802–1817 – Charles Abbot 1817–1834 – Charles Manners-Sutton 1835–1839 – James Abercrombie 1839–1857 – Charles Shaw-Lefevre 1857–1872 – John Evelyn Denison 1872–1884 – Henry Brand 1884–1895 – Arthur Peel 1895–1905 – William Court Gully 1905–1921 – James Lowther 1921–1928 – John Henry Whitley 1928–1943 – Edward FitzRoy 1943–1951 – Douglas Clifton Brown 1951–1959 – William Morrison 1959–1965 – Harry Hylton-Foster 1965–1971 – Horace King 1971–1976 – Selwyn Lloyd 1976–1983 – George Thomas 1983–1992 – Bernard Weatherill 1992–2000 – Betty Boothroyd 2000–2009 – Michael Martin 2009–2019 – John Bercow od 2019 – Lindsay Hoyle

Przypisy

Bibliografia Spiker – oficjalna broszura Biura Informacyjnego Izby Gmin [dostęp 2011-09-28] Oficjalny spis spikerów Izby Gmin, parliament.gov.uk [dostęp 2011-09-28]

Kategoria:Izba Gmin