thumb|Znaczek pocztowy upamiętniający Aleksandra Jakowlewa Aleksandr Siergiejewicz Jakowlew (, ur. w Moskwie, zm. 22 sierpnia 1989 tamże) – rosyjski konstruktor lotniczy, generał pułkownik lotnictwa, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10. i 11. kadencji (1946–1989), dwukrotny Bohater Pracy Socjalistycznej (1940, 1957).

Życiorys Był synem szefa działu transportowego w firmie naftowej. Od 1914 uczył się w gimnazjum (ukończył je w 1923), gdzie zainteresował się lotnictwem. Od 1924 pracował w dziale lotniczym Akademii Floty Powietrznej im. Żukowskiego, w której ukończył studia w 1931. W 1927 zbudował swój pierwszy samolot. Od 1935 główny konstruktor biura konstrukcyjnego (OKB-115 (biuro projektowe ma własną bazę produkcyjną w zakładzie nr 115), w którym do końca lat 30. XX wieku zaprojektowano kilka samolotów, oznaczonych symbolem AIR. W latach 1940–1946 pełnił funkcję zastępcy ludowego komisarza (ministra) przemysłu lotniczego ZSRR.

Projektowane pod kierunkiem Jakowlewa samoloty otrzymywały oznaczenia Jak. W biurze konstrukcyjnym Jakowlewa zaprojektowano szereg samolotów, które weszły do użycia w czasie II wojny światowej. Szczególnie znane są tutaj myśliwce Jak-1, Jak-3 i Jak-9, ale także samolot transportowy Jak-6.

Działalność Jakowlewa podczas II wojny światowej oceniana jest jednak w sposób niejednoznaczny. Współcześnie historycy uważają, że wykorzystując swoją pozycję we władzach, promował własne konstrukcje, które były kierowane do masowej produkcji pomimo niższych osiągów i jakości od konkurencyjnych projektów (np. myśliwiec Jak-1) lub nieodpowiadania potrzebom lotnictwa (np. lekki bombowiec Jak-2). Szczególnie odegrał rolę w odsunięciu na boczny tor Nikołaja Polikarpowa i odrzuceniu jego udanych projektów myśliwców I-180 i I-185. Próbował również osłabić pozycję Siemiona Ławoczkina.

W 1945 Jakowlew zaprojektował pierwszy radziecki samolot z napędem odrzutowym, Jak-15, który wszedł do produkcji seryjnej. Bardziej znanymi cywilnymi konstrukcjami Jakowlewa są samoloty pasażerskie Jak-40 i Jak-42 a także samoloty szkolno-treningowe Jak-11, Jak-18 i Jak-52 oraz akrobacyjny Jak-50.

W 1946 został awansowany na stopień generała-pułkownika lotnictwa. W latach 1946–1989 deputowany do Rady Najwyższej ZSRR od 2. do 11. kadencji, a w latach 1981–1989 członek Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. W 1981 przeszedł na emeryturę.

Zmarł 22 sierpnia 1989 w Moskwie i został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.

Odznaczenia Medal „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej – dwukrotnie (1940, 1957) Order Lenina – dziesięciokrotnie (27 kwietnia 1939, 28 października 1940, 6 września 1942, 25 maja 1944, 2 lipca 1945, 15 listopada 1950, 31 marca 1956, 31 marca 1966, 23 czerwca 1981 i 17 sierpnia 1984) Order Rewolucji Październikowej (26 kwietnia 1971) Order Czerwonego Sztandaru – dwukrotnie (3 listopada 1944 i 26 października 1955) Order Suworowa I klasy (16 września 1945) Order Suworowa II klasy (19 sierpnia 1944) Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (10 czerwca 1945) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (17 września 1975) Order Czerwonej Gwiazdy (17 marca 1933) Nagroda Leninowska (1971) Nagroda Stalinowska – sześciokrotnie (1941, 1942, 1943, 1946, 1947, 1948) Nagroda Państwowa ZSRR (1977) Oficer Legii Honorowej (Francja) Złoty Medal Międzynarodowej Federacji Lotniczej

Przypisy

Bibliografia

Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 30, s. 484, Moskwa 1969-1978 Яковлев Александр Сергеевич – Энциклопедия военной авиации ВВС России [dostęp 2 czerwca 2010] Яковлев Александр Сергеевич – Проект ХРОНОС [dostęp 2 czerwca 2010]

Kategoria:Radzieccy generałowie pułkownicy lotnictwa Kategoria:Bohaterowie Pracy Socjalistycznej Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Jakowlew Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiej Kategoria:Laureaci Nagrody Państwowej ZSRR Kategoria:Laureaci Nagrody Stalinowskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Moskwie Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie Kategoria:Rosyjscy konstruktorzy lotniczy Kategoria:Urodzeni w 1906 Kategoria:Zmarli w 1989