Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce – grupy społeczne zamieszkujące Polskę identyfikujące się z innym narodem niż polski. Mniejszości narodowe i etniczne stanowią w Polsce kilka procent ludności kraju. Polska należy do tych państw europejskich, które mają ich najniższy odsetekSzczygielski K., Geografia mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Ujęcie ilościowe. Wydawnictwo Instytut Śląski, Opole 2008, s. 27..
Według ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnymZgodnie z definicją w art. 2 ustawy (). mniejszości te są wyodrębniane na podstawie łącznie sześciu kryteriów, w szczególności mniejszej niż pozostała ludność, liczebności i zamieszkiwania obecnego terytorium RP przez przodków jej członków od co najmniej 100 lat. Definicja ta podaje też jedno kryterium odróżniające mniejszość etniczną od narodowej – pierwsza oznacza grupę, która nie utożsamia się z innym narodem (współcześnie) zorganizowanym we własnym państwie.
Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce według ustawy Art. 2 ust. 2 ustawy wskazuje, które z mniejszości uważa się za mniejszości narodowe w rozumieniu tej ustawy. Ustawa wymienia w tym zakresie (w kolejności alfabetycznej) mniejszości: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką, ukraińską i żydowską. W art. 2 ust. 4 ustawy wymienia się mniejszości, uznane za mniejszości etniczne w rozumieniu ustawy: karaimską, łemkowską, romską i tatarską. Ponadto art. 19 ust. 2 definiuje język kaszubski jako język regionalny.
Liczebność poszczególnych grup etnicznych w Polsce według wyników spisów powszechnych mały|upright=1.6|Gminy w Polsce, w których co najmniej 10% mieszkańców zadeklarowało narodowość niepolską (porównanie danych ze spisu powszechnego z 2011 roku i z 2002 roku) Narodowość w czasie spisów w Polsce badana była pięciokrotnie: w 1921, 1931 (narodowość była ustalana pośrednio na podstawie wyznania oraz języka ojczystego), 1946 (spis sumaryczny), 2002 i 2011.
Narodowy Spis Powszechny 2002 W Narodowym Spisie Powszechnym z 2002 roku ponad 96% ankietowanych zadeklarowało narodowość polską, 1,23% (471,5 tys. osób) – przynależność do innej narodowości, natomiast 2,03% ludności (774,9 tys. osób) nie określiło swej narodowościGUS, Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 w zakresie deklarowanej narodowości oraz języka używanego w domu, dostępne w Internecie, dostęp 2011-01-11.. Jednakże pojawiały się zarzuty zaniżania liczby osób deklarujących inną narodowość niż polskaOrganizacje takie jak Ruch Autonomii Śląska czy Związek Ukraińców w Polsce, poparty przez Jacka Kuronia (oraz wiele osób niezrzeszonych) zarzuciły, iż w wielu przypadkach rachmistrze spisowi odmawiali wpisania narodowości innej niż polska do formularza lub wpisywali ołówkiem by móc później ją zmienić. Obecnie zarzuty te nie są negowane ani przez GUS, ani przez władze (por. stenogramy z posiedzeń sejmowej Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych ).. Spis w 2002 roku był przeprowadzony w sytuacji, gdy nie istniało jeszcze ustawowe uregulowanie definiujące mniejszość narodową lub etniczną.
Poniższa tabela podaje dla mniejszości liczących więcej niż 1000 osób dane spisu z 2002, w tym na podstawie danych szczegółowychGUS, Ludność według deklarowanej narodowości oraz województw w 2002 r., dostępna w Internecie, dostęp 2008-12-26. wyliczone na potrzeby Wikipedii wielkości dominującego – powyżej 10% – rozmieszczenia procentowego. Dane dotyczą ogółu osób mieszkających w 2002 roku w Polsce, a nie tylko osób posiadających polskie obywatelstwo – do mniejszości, zgodnie z ustawą, należą osoby posiadające polskie obywatelstwo, a nie należą obcokrajowcy mieszkający w Polsce. Mniejszości uznane w Polsce (wymienione w ustawie) zostały wytłuszczone.
Nk.Numer kolejny mniejszości w ww. źródłowej tabeli danych szczegółowych. Grupa Liczba osób Zamieszkiwane województwa (2002) Patrz też Ślązacy śląskie (86%), opolskie (14%) Ślązacy Niemcy opolskie (70%), śląskie (21%) Niemcy w Polsce Białorusini podlaskie (95%) Białorusini w Polsce Ukraińcy warmińsko-mazurskie (39%), zachodniopomorskie (13%), podkarpackie (11%) Ukraińcy w Polsce Romowie małopolskie (13%), dolnośląskie (10%), mazowieckie (10%) Romowie w Polsce Rosjanie mazowieckie (22%), dolnośląskie (11%), podlaskie (11%) Rosjanie w Polsce Łemkowie dolnośląskie (53%), małopolskie (27%), lubuskie (13%), Litwini podlaskie (88%) Litwini w Polsce Kaszubi pomorskie (98%) Słowacy małopolskie (81%) Słowacy w Polsce Wietnamczycy mazowieckie (60%) Wietnamczycy w Polsce Francuzi mazowieckie (30%), śląskie (12%), dolnośląskie (12%) Francuzi w Polsce Amerykanie mazowieckie (24%), małopolskie (16%) Amerykanie w Polsce Grecy dolnośląskie (38%), zachodniopomorskie (12%) Grecy w Polsce Włosi mazowieckie (23%), małopolskie (10%) Włosi w Polsce Żydzi mazowieckie (38%), dolnośląskie (18%), opolskie (1%) Żydzi w Polsce Bułgarzy mazowieckie (35%), śląskie (10%), opolskie (1%) Bułgarzy w Polsce Ormianie mazowieckie (24%) Ormianie w Polsce
Narodowy Spis Powszechny 2011 W Narodowym Spisie Powszechnym z 2011 roku narodowość polską zadeklarowało 97,09% ankietowanych (wliczając osoby deklarujące również drugą narodowość). 871,5 tys. osób (2,26%) zadeklarowało dwie narodowości – polską i niepolską, w tym 788 tys. (2,05%) polską jako pierwszą, a 83 tys. (0,22%) polską jako drugą. 596 tys. osób (1,55%) zadeklarowało wyłącznie niepolską narodowość, z czego 46 tys. osób (0,12%) zadeklarowało dwie niepolskie narodowości.
Poniższa tabela podaje dla mniejszości liczących więcej niż 1000 osób dane spisu z 2011 (zarówno osoby deklarujące tylko niepolską narodowość, jak i osoby deklarujące łącznie narodowość polską i niepolską). Dane dotyczą ogółu osób mieszkających w Polsce, a nie tylko osób posiadających polskie obywatelstwo – do mniejszości, zgodnie z ustawą, należą osoby posiadające polskie obywatelstwo, a nie należą obcokrajowcy mieszkający w Polsce. Mniejszości uznane w Polsce (wymienione w ustawie) zostały wytłuszczone.
Nk. Grupa Liczba osób Ogółem Jako pierwsza identyfikacja(w tym jedyna) Jako jedyna identyfikacja Jako druga identyfikacja Wraz z identyfikacją polską 1 Ślązacy 846719 435750 375635 410969 430798 2 Kaszubi 232547 17746 16377 214801 215784 3 Niemcy 147814 74464 44549 73350 63847 4 Ukraińcy 51001 38387 27630 12613 20797 5 Białorusini 46787 36399 30195 10388 15562 6 Romowie 17049 12560 9899 4489 7036 7 Rosjanie 13046 8203 5176 4842 7119 8 Amerykanie 11838 1239 813 10600 10811 9 Łemkowie 10531 7086 5612 3445 3621 10 Anglicy 10495 1560 1193 8935 9132 11 Włosi 8641 1690 912 6951 7548 12 Francuzi 7999 1506 1094 6439 6754 13 Litwini 7863 5599 4830 2264 2961 14 Żydzi 7508 2488 1636 5020 5355 15 Wietnamczycy 4027 3585 2910 442 1095 16 Hiszpanie 3967 496 403 3472 3432 17 Holendrzy 3927 860 520 3067 3326 18 Ormianie 3623 2971 2031 652 1524 19 Grecy 3600 1083 657 2517 2858 20 Czesi 3447 1307 969 2139 2176 21 Słowacy 3240 2294 1889 947 1114 22 Kociewiacy 3065 19 9 3046 3053 23 Kanadyjczycy 2991 297 97 2694 2824 24 Górale 2935 96 96 2839 2824 25 Bułgarzy 2171 1237 885 934 1224 26 Irlandczycy 2131 301 217 1830 1861 27 Tatarzy 1916 1000 665 916 1112 28 Szwedzi 1909 325 214 1584 1633 29 Węgrzy 1728 710 413 1018 1213 30 Austriacy 1708 327 199 1381 1413 31 Australijczycy 1595 176 82 1419 1471 32 Chińczycy 1539 1082 989 457 497 33 Wielkopolanie 1515 468 380 1047 1109 34 Norwegowie 1489 225 151 1264 1307 35 Japończycy 1460 337 341 1087 1057 36 Mazurzy 1376 252 149 1125 1027 37 Hindusi 1357 831 702 525 627 38 Arabowie 1328 587 372 741 851 39 Belgowie 1191 218 118 973 1039 40 Turcy 1162 725 542 437 554
Narodowy Spis Powszechny 2021 thumb|250px|Procent mieszkańców którzy zadeklarowali przynależność do innej narodowości niż polska W Narodowym Spisie Powszechnym z 2021 roku narodowość polską zadeklarowało 96,28% ankietowanych (wliczając osoby deklarujące również drugą narodowość). 974,85 tys. osób (2,56%) zadeklarowało dwie narodowości – polską i niepolską. 429,9 tys. osób (1,13%) zadeklarowało wyłącznie niepolską narodowość, z czego 95,4 tys. osób (0,025%) zadeklarowało dwie niepolskie narodowości.
Poniższa tabela podaje dla mniejszości liczących więcej niż 1000 osób dane spisu z 2021 (zarówno osoby deklarujące tylko niepolską narodowość, jak i osoby deklarujące łącznie narodowość polską i niepolską). Dane dotyczą ogółu osób mieszkających w Polsce, a nie tylko osób posiadających polskie obywatelstwo – do mniejszości, zgodnie z ustawą, należą osoby posiadające polskie obywatelstwo, a nie należą obcokrajowcy mieszkający w Polsce. Mniejszości uznane w Polsce (wymienione w ustawie) zostały wytłuszczone. Nk. Narodowość Liczba osób Łącznie Jako pierwsza identyfikacja Jako druga identyfikacja Wraz z identyfikacją polską Z drugą Jako jedyna 1 śląska 596224 236588 187372 359636 385046 2 kaszubska 179685 15177 11961 164508 166839 3 niemiecka 144177 42558 23495 101619 98336 4 ukraińska 82440 64909 45777 17531 34076 5 białoruska 56607 43693 35370 12914 19997 6 angielska 54424 4685 3123 49739 50700 7 amerykańska 27756 2610 1678 25146 25613 8 włoska 19980 3377 2241 16603 17400 9 żydowska 17156 8064 6036 9092 9650 10 rosyjska 15994 10977 7831 5017 6992 11 francuska 14739 2079 1319 12660 13148 12 łemkowska 13607 9226 7346 4381 5149 13 romska 13303 9026 7096 4277 5827 14 irlandzka 11638 944 627 10694 10866 15 litewska 10287 8088 7291 2199 2757 16 holenderska 10254 1089 744 9165 9339 17 norweska 8967 486 345 8481 8491 18 hiszpańska 8526 978 715 7548 7615 19 czeska 7818 4035 3525 3783 3705 20 szwedzka 7046 566 380 6480 6556 21 ormiańska 6772 5586 4361 1186 2140 22 belgijska 6155 542 326 5613 5766 23 kanadyjska 6023 537 326 5486 5593 24 słowacka 5889 4508 3291 1381 2333 25 grecka 5451 1139 771 4312 4548 26 tatarska 5295 4009 3326 1286 1507 27 wietnamska 5271 4198 3314 1073 1929 28 szkocka 4054 309 208 3745 3759 29 australijska 3592 309 206 3283 3319 30 karaimska 3479 3383 3185 96 127 31 austriacka 3402 371 245 3031 2992 32 duńska 3393 351 253 3042 3078 33 szwajcarska 2907 258 163 2649 2690 34 turecka 2566 1226 861 1340 1586 35 bułgarska 2373 1319 866 1054 1424 36 japońska 2123 371 307 1752 1740 37 węgierska 2113 679 444 1434 1564 38 góralska 1997 100 72 1897 1912 39 hinduska 1941 1129 938 812 949 40 kurpiowska 1897 26 19 1871 1869 41 kociewska 1773 71 65 1702 1692 42 islandzka 1748 75 51 1673 1657 43 chorwacka 1656 232 159 1424 1411 44 chińska 1647 909 774 738 818 45 portugalska 1594 386 266 1208 1260 46 arabska 1413 565 337 848 957 47 egipska 1299 629 411 670 856 48 mazurska 1287 367 235 920 957 49 rumuńska 1256 563 370 693 809 50 nigeryjska 1157 589 408 568 724 51 serbska 1149 446 257 703 817 52 brazylijska 1097 347 232 750 809 53 gruzińska 1077 586 431 491 581 54 albańska 1044 247 165 797 769 55 koreańska 1040 354 296 686 698
Polskie ustawodawstwo dotyczące mniejszości Konstytucja RP () w art. 35 gwarantuje obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury, w tym prawo do tworzenia własnych instytucji edukacyjnych, kulturalnych i instytucji służących ochronie tożsamości religijnej oraz do uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczących ich tożsamości kulturowej ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy () zwalnia komitety wyborcze wyborców utworzone przez członków organizacji mniejszości narodowych z wymogu przekroczenia 5% progu wyborczego w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe () stanowi, że szkoły publiczne umożliwiają podtrzymanie tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, a w szczególności naukę języka oraz własnej historii i kultury ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji ustala, że publiczne radio i telewizja powinny uwzględniać potrzeby mniejszości narodowych i etnicznych