thumb|250px|Minister sportu Brazylii Pelé i prezydent USA Bill Clinton (1997) Pelé, właśc. Edson Arantes do Nascimento (ur. 23 października 1940 w Três Corações, zm. 29 grudnia 2022 w São Paulo) – brazylijski piłkarz występujący na pozycji napastnika. Trzykrotny mistrz świata (1958, 1962 i 1970). Działacz sportowy, polityk, honorowy prezydent New York Cosmos, w latach 1995–1998 minister sportu Brazylii. Wieloletni zawodnik brazylijskiego klubu Santos FC. W 1974 przeniósł się do New York Cosmos, gdzie w 1977 zakończył karierę. Powszechnie uważany za jednego z najlepszych piłkarzy wszech czasów, dla wielu najlepszy w historii. W 2000 roku wraz z Diego Maradoną został wybrany najlepszym piłkarzem XX wieku.
Pelé zdobywał średnio prawie gola na mecz, był biegły w uderzaniu piłki obiema stopami, przewidywał ruchy przeciwników na boisku, a chociaż był głównie napastnikiem, pełnił też rolę rozgrywającego. W Brazylii został okrzyknięty bohaterem narodowym za swoje osiągnięcia w piłce nożnej i otwarte poparcie dla polityki poprawiającej warunki socjalne ubogich. W trakcie kariery i na emeryturze Pelé otrzymał liczne nagrody indywidualne i zespołowe za swoje występy na boisku i rekordowe osiągnięcia w sporcie.
Życiorys Kariera klubowa Od urodzenia był związany z piłką nożną. Jego ojciec João Ramos do Nascimento był środkowym napastnikiem, lecz kontuzja uniemożliwiła mu kontynuowanie kariery. Rodzina nie była zamożna, więc będąc chłopcem Pelé dorabiał jako pucybut. Zachwycony jego talentem piłkarskim dawny reprezentant Brazylii Waldemar de Brito uczynił go piłkarzem Santos FC, gdzie zadebiutował w wieku 15 lat (7 września 1956), w meczu przeciwko Corinthians Santo André (7:1) strzelając jedną z bramek. Ostatnim jego występem w barwach Santosu był wygrany 2:0 mecz z Ponte Preta (2 października 1974). Pelé występował w Santosie 18 lat, a zdobył z nim Puchar Interkontynentalny i Klubowy Puchar Ameryki Południowej.
W 1974 roku zdecydował o zakończeniu kariery, lecz po pewnym czasie postanowił kontynuować ją w klubie New York Cosmos, gdzie grali wówczas także inni znani piłkarze. Ostatni oficjalny mecz z jego udziałem odbył się 1 października 1977 roku, spotkały się w nim drużyny Cosmosu i Santosu, a w każdym z klubów rozegrał po jednej połowie.
Kariera reprezentacyjna Zadebiutował w reprezentacji Brazylii w wieku zaledwie 16 lat w meczu rozegranym 7 lipca 1957 w Rio de Janeiro przeciwko Argentynie. Zdobył w tym meczu gola, ale Brazylia przegrała 1:2. Był to zarazem jedyny występ w barwach „canarinhos”, w którym strzelił bramkę i zszedł z boiska pokonany.
Mimo młodego wieku został zabrany na mistrzostwa świata w 1958 roku w Szwecji, gdzie początkowo Brazylia z Pelém na ławce rezerwowych grała słabo. Wtedy trener Feola postanowił zaryzykować i wystawił go do pierwszego składu. Jego gra wprawiła kibiców w zachwyt, zaś Brazylia wygrała mistrzostwa. W nagrodę za występ dostał od miasta nowy samochód. Po mistrzostwach, jako gwiazda Santosu zdobywał mistrzostwo stanu São Paulo.
Na kolejnych mistrzostwach świata w Chile w 1962 zagrał tylko w dwóch meczach, gdyż w meczu z Czechosłowacją doznał kontuzji naderwania mięśnia.
Mistrzostwa świata w Anglii w 1966 były w wykonaniu Brazylijczyków nieudane, a Pelé nie mógł rozwinąć skrzydeł, gdyż padał ofiarą fauli. W czasie tych mistrzostw Pele strzelił jedną bramkę, a Brazylia nie wyszła z grupy.
Na kolejne mistrzostwa świata w Meksyku w 1970 pojechał mimo wcześniejszej deklaracji, że na nich nie wystąpi. Drużyna, z którą zdobył tam trzecie mistrzostwo świata, uchodzi za jedną z najlepszych w historii. Po zakończeniu mistrzostw zrezygnował z dalszych występów w reprezentacji, lecz ostatecznie przygodę z kadrą narodową zakończył 18 lipca 1971 meczem z Jugosławią (2:2) w Rio de Janeiro.
Grał w 91 oficjalnych meczach reprezentacji narodowej i strzelił w nich 77 bramek. Razem z drużyną Brazylii zanotował 66 zwycięstw, 14 remisów i 11 porażek. Gole strzelał w 51 meczach (jedynie w 40 nie wpisał się na listę strzelców), siedmiokrotnie popisując się hat-trickiem (w tym dwukrotnie w meczach z Francją). Dwanaście razy zdobył 2 bramki, a 32 razy jednego gola. Wystąpił przeciwko 29 drużynom narodowym, najczęściej, bo 10 razy, przeciw Argentynie. Najwięcej goli (10) strzelił Paragwajowi.
W czterech edycjach mistrzostw świata (1958, 1962, 1966 i 1970) zagrał w 14 meczach (12 zwycięstw, jeden remis i jedna porażka) i strzelił 12 bramek, przyczyniając się do zdobycia przez Brazylię 3 tytułów mistrza świata. .
Uczestniczył tylko w jednym turnieju Copa América (1959), w którym poprowadził Brazylię do 4 zwycięstw i 2 remisów, a także zdobył koronę króla strzelców (8 goli w 6 meczach). To jednak (wobec 5 zwycięstw i 1 remisu Argentyny) okazało się niewystarczające do zdobycia tytułu i Brazylia zajęła 2. miejsce.
Wystąpił ponadto w 23 nieoficjalnych meczach Brazylii i zdobył w nich 18 bramek. Wśród nich jest występ przeciwko reprezentacji FIFA (6 listopada 1968, wygrany przez Brazylię 2:1) uważany przez niektóre źródła (zwłaszcza brazylijskie) za oficjalny, jednak FIFA w 2001 roku wykreśliła go z listy meczów oficjalnych.
Mając w składzie Pelé i Garrinchę reprezentacja Brazylii nie przegrała ani jednego meczu (29 zwycięstw, 3 remisy).
Po zakończeniu kariery Tuż po końcu piłkarskiej przygody został dyrektorem sportowym Santosu, a w 1995 roku objął stanowisko ministra sportu Brazylii, które piastował 3 lata. Zaczął pracę nad ustawą dotyczącą przejrzystości i etycznego funkcjonowania klubów piłkarskich. Chciał, aby piłkarze po wypełnieniu kontraktu byli wolnymi zawodnikami. Próbował swoich sił jako komentator telewizyjny. Napisał książkę ze wspomnieniami. Pelé był także ambasadorem dobrej woli UNESCO. Grał w filmie Ucieczka do zwycięstwa (reż. John Huston). Wziął udział w promowaniu wielu firm, m.in. PepsiCo, Coca-Coli, Mastercard i Pumy.
W 1999 Międzynarodowy Komitet Olimpijski ogłosił go najlepszym sportowcem XX wieku. Został odznaczony przez królową Elżbietę II honorową komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego.
1 sierpnia 2010 ogłoszono reaktywację klubu Cosmos Nowy Jork, którego prezydentem honorowym został PeléCosmos Begin Anew, With Eye Toward M.L.S..
Życie prywatne Z małżeństwa z Rosemeri, z którą w 1978 rozwiódł się po dwunastu latach miał trójkę dzieci: Kelly Christinę, Edinho oraz Jennifer. W 2008 rozwiódł się ze swoją drugą żoną Assirą Seixas Lemos, z którą miał bliźnięta: Joshuę i Celeste. Miewał też romanse i potomstwo pozamałżenskie. W 2016 roku, w wieku 75 lat, ożenił się po raz trzeci, z młodszą o 25 lat Marcią Aoki.
W maju 2014 jego syn Edinho został skazany na 13 lat więzienia za pranie pieniędzy, które pochodziły z transakcji narkotykowych.
Ostatnie lata życia spędził w Guarujá. Na początku września 2021 roku przeszedł operację usunięcia guza po prawej stronie okrężnicy. Zmarł 29 grudnia 2022 w szpitalu w São Paulo, gdzie przebywał od 29 listopada. Przez ostatnie lata życia toczył walkę z nowotworem jelita. Po jego śmierci władze Brazylii ogłosiły trzydniową żałobę narodową. Jego pamięć uczcili m.in. Erling Haaland, Achraf Hakimi, Robert Lewandowski, Gary Lineker, Kylian Mbappé, Lionel Messi, Neymar, Cristiano Ronaldo, Mohammed Salah oraz inni czołowi piłkarze i niektórzy światowi przywódcy.
2 stycznia 2023 na stadionie Estádio Urbano Caldeira, odbywało się czuwanie przy trumnie Pelégo, któremu cześć oddało około 230 tysięcy ludzi, wśród nich byli m.in. szefowie licznych federacji piłkarskich z całego świata, w tym prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva oraz prezydent FIFA Gianni Infantino. Pelé został pochowany obok swojego ojca na dziewiątym piętrze, cmentarza Memorial Necrópole Ecumênica w mieście Santos.
Osiągnięcia i rekordy Z 12 bramkami jest na ósmym miejscu listy najskuteczniejszych strzelców mistrzostw świata, zaraz po Kylianie Mbappém (22 gole), Lionelu Messim (21 goli), Miroslavie Klose (16 goli), Ronaldo (15 goli), Gerdzie Müllerze i Harrym Kanem (po 14 goli) i Juście Fontaine (13 goli). Poza tym jest jedynym piłkarzem, który ze swoją drużyną aż trzykrotnie zdobywał Puchar Świata (1958, 1962, 1970). Karierę czynnego piłkarza zakończył mając na koncie 1281 goli i 1363 rozegrane mecze.. Był autorem 92 hat-tricków. W jednym z meczów strzelił 8 bramek. Podczas gali w Zurychu w 2014 roku otrzymał honorową „Złotą Piłkę”.
Santos FC Campeonato Brasileiro Série A (6x): 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1968 Copa Libertadores (2x): 1962, 1963 Puchar Interkontynentalny (2x): 1962, 1963 Superpuchar Interkontynentalny (1x): 1968 Campeonato Paulista (10x): 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973 Torneio Rio–São Paulo (3x): 1959, 1963, 1964
New York Cosmos North American Soccer League (1x): 1977
Reprezentacyjne Mistrzostwa świata (3x): 1958, 1962, 1970 Wicemistrz Copa América (1x): 1959
Pelé kontra drużyny narodowe Przeciwnik Mecze Z R P Gole10424897111077008631225410344001431034220443012 Egipt33003 Niemcy Zachodnie32102330033201033004 Związek Radziecki321032110122006202012200122004210111100111003110011100010010 Polska110001100210100Suma9166141177
Odznaczenia Order Zasługi dla Kultury (2002, Brazylia) Kawaler Legii Honorowej (1963, Francja) Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego (1997, Wielka Brytania)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Wykaz bramek strzelonych dla reprezentacji Brazylii
Kategoria:Reprezentanci Brazylii w piłce nożnej Kategoria:Brazylijscy politycy Kategoria:Piłkarze FIFA 100 Kategoria:Piłkarze New York Cosmos Kategoria:Piłkarze Santosu FC Kategoria:Uczestnicy Copa América 1959 Argentyna Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1958 Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1962 Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1966 Kategoria:Uczestnicy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1970 Kategoria:Piłkarze z 50 i więcej golami w reprezentacji Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Kulturalnej (Brazylia) Kategoria:Mistrzowie Świata w Piłce Nożnej Kategoria:Królowie strzelców Copa América Kategoria:Piłkarze roku w Ameryce Południowej Kategoria:Królowie strzelców Copa Libertadores Kategoria:Zdobywcy Pucharu Interkontynentalnego w piłce nożnej Kategoria:Zmarli na raka jelita grubego Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2022