Synagoga Pinkasa w Pradze (, dawniej także ) – druga najstarsza zachowana synagoga w Pradze. Została zbudowana w pierwszej połowie XVI wieku z inicjatywy Arona Meszulama Horowitza. Obecnie pozostaje pod zarządem Muzeum Żydowskiego w Pradze i pełni funkcję pomnika niemal 80 000 Żydów z Czech i Moraw, którzy padli ofiarą Zagłady.

Historia Dzieje miejsca, powstanie synagogi i jej pierwotny wygląd Najstarsze ślady osadnictwa żydowskiego na terenie dzisiejszej synagogi, w tym pozostałości studni i rytualnej łaźni, czyli mykwy, pochodzą z końca XV wieku. W 1492 roku odnotowano istnienie prywatnego domu modlitwy stanowiącego część domu „U Erbů”, należącego do ważnej praskiej rodziny Horowitzów.

W 1535 roku Aron Meszulam Horowitz polecił wznieść w miejscu domu rodzinną synagogę w stylu późnogotyckim z elementami renesansowymi. Sieciowe sklepienie głównej nawy jest późnogotyckie, natomiast jego dekoracje oraz portal wejściowy mają charakter renesansowy. Nazwa budynku jest wyjaśniana na różne sposoby; Pinkas było również imieniem wnuka fundatora.

Przebudowy od XVII do XIX wieku Między 1607 a 1625 rokiem budynek rozbudowano o renesansową część z przedsionkiem, nawą dla kobiet i galerią. Autorem rozbudowy był Juda Coref de Herz, który uczestniczył także w budowie Synagogi Maisela. Ponieważ pomieszczenia synagogi znajdują się poniżej poziomu otoczenia, budynek wielokrotnie zmagał się z wilgocią i powodziami.

W drugiej połowie XVIII wieku szkody spowodowane zalaniem wymagały barokowej przebudowy bimy i aron ha-kodesz. W 1793 roku praski finansista i przemysłowiec Joachim von Popper podarował synagodze kutą kratę z motywem średniowiecznego żydowskiego kapelusza w Gwieździe Dawida, ówczesnym znaku praskiego getta.

W 1860 roku podłogę w przedsionku i głównym pomieszczeniu podniesiono o około półtora metra, aby ograniczyć szkody powodowane przez powodzie. Pierwotna bima znalazła się pod nasypem, a renesansowy portal zamurowano. Zmieniono również układ miejsc siedzących, a wnętrzu nadano charakter neoromański.

Historia współczesna Podczas II wojny światowej synagoga służyła jako magazyn żydowskich przedmiotów liturgicznych, których po zakazie nabożeństw jesienią 1941 roku nie można już było używać w praskich synagogach. Po utworzeniu w 1942 roku Centralnego Muzeum Żydowskiego przechowywano w niej również zabytki zgromadzone z gmin żydowskich w Czechach i na Morawach.

W latach 1950–1954 przeprowadzono kompleksową rekonstrukcję, podczas której przywrócono wygląd budynku sprzed przebudowy z 1860 roku. Następnie, dzięki staraniom pierwszej powojennej dyrektorki muzeum Hany Volavkovej, synagogę przekształcono w pomnik czeskich i morawskich ofiar Zagłady. Autorami koncepcji byli malarze Václav Boštík i Jiří John. W latach 1954–1959 zapisali oni na ścianach przedsionka oraz głównej i kobiecej nawy około 78 000 imion ofiar, uporządkowanych według miejscowości pochodzenia i uzupełnionych datami urodzenia i deportacji. Pomnik udostępniono publiczności w 1960 roku.

Po 1968 roku pomnik pozostawał zamknięty przez ponad dwadzieścia lat. Napisy zostały uszkodzone przez wodę gruntową, a badania archeologiczne wykazały konieczność rozległych prac budowlanych. Rekonstrukcję ukończono po 1989 roku, synagogę ponownie otwarto w 1992 roku, a odtwarzanie imion ofiar trwało do 1995 roku. Podczas powodzi w 2002 roku woda ponownie wdarła się do budynku i zalała nawę do wysokości około 1,3 metra. Po renowacji synagogę otwarto w 2003 roku.

Synagoga współcześnie Pomnik ofiar Zagłady Ściany synagogi pokrywają nazwiska niemal 80 000 żydowskich ofiar z Czech i Moraw. Po bokach aron ha-kodesz zapisano nazwy gett i obozów, do których kierowano transporty z ziem czeskich. Cyfrowe rozszerzenie pomnika, dostępne w kiosku wewnątrz synagogi i przez internet, zawiera nazwiska ofiar oraz dostępne zdigitalizowane dokumenty i fotografie. Umożliwia również odnalezienie położenia danego nazwiska na ścianach synagogi.

Synagoga jest również wykorzystywana podczas żydowskich świąt do nabożeństw społeczności konserwatywnej i Unii Młodzieży Żydowskiej. Każdego roku odbywa się w niej uroczystość żałobna poświęcona czeskim ofiarom Zagłady, organizowana w rocznicę wymordowania terezínskiego obozu rodzinnego w Auschwitz-Birkenau w nocy z 8 na 9 marca 1944 roku.

Rysunki dzieci z Terezína Na pierwszym piętrze znajduje się stała ekspozycja rysunków dzieci z getta Terezín, powstałych w latach 1942–1944 podczas zajęć prowadzonych przez Friedl Dicker-Brandeis. Przed deportacją do Auschwitz ukryła ona rysunki w Terezínie, dzięki czemu po wojnie mogły zostać przekazane Muzeum Żydowskiemu w Pradze. Zachowała się kolekcja 4387 prac. W 2025 roku została wpisana do międzynarodowego rejestru Pamięć Świata UNESCO.

Drogi bez powrotu i Twarze ofiar Zagłady Zewnętrzna ekspozycja Drogi bez powrotu jest poświęcona deportacjom ludności żydowskiej z Protektoratu Czech i Moraw do gett oraz obozów koncentracyjnych i zagłady na okupowanych terenach Europy Wschodniej.

Projekt Twarze ofiar Zagłady wykorzystuje wideomapping, w ramach którego na ścianie budynku synagogalnej mykwy wyświetlane są fotografie ofiar. Projekcja jest widoczna z ulicy Široká.

Zobacz też Muzeum Żydowskie w Pradze Stary Cmentarz Żydowski w Pradze Josefov Synagogi w Pradze

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Synagoga Pinkasa na stronie Muzeum Żydowskiego w Pradze Cyfrowe rozszerzenie Synagogi Pinkasa

Kategoria:Muzea żydowskie w Czechach Pinkasa Kategoria:Zabytki Pragi