Orhan Pamuk (ur. 7 czerwca 1952 w Stambule) – turecki pisarz, laureat Nagrody Nobla z dziedziny literatury w 2006NobelPrize.org.
Życiorys Wychował się w bogatej rodzinie. W młodości kształcił się na malarza. Ukończył American Robert College w Stambule, a następnie studiował architekturę na tamtejszej politechnice, jednak po trzech latach porzucił ją, jak i ambicje zostania artystą lub architektem. Później studiował również dziennikarstwo na Uniwersytecie w Stambule, lecz nigdy nie pracował jako dziennikarz. Od 23. roku życia zajmuje się wyłącznie pisarstwem.
W jego kraju określa się go mianem komentatora społecznego, mimo iż sam uważa się za twórcę fikcji literackiej, bez skłonności politycznych. Należy do grona „oświeconych” intelektualistów tureckich, o nieortodoksyjnych poglądach religijnych, otwartych na integrację Turcji z Unią Europejską. Był pierwszym pisarzem świata muzułmańskiego, który publicznie potępił fatwę skazującą na śmierć Salmana Rushdiego.
W swoich książkach opisuje często kontakt kultur Wschodu i Zachodu. Jego twórczość przetłumaczono na ponad 40 języków.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 60. MFF w Cannes (2007).
Krytyka i represje Pamuk był kilkakrotnie obiektem ataków tureckich środowisk ekstremistycznych, związanych jednak nie z islamskim fundamentalizmem, ale ze świeckim nacjonalizmem i wojskiem. W 2005 w miejscowości Bilecik palono jego książki, a prefekt jednego z regionów prowincji Isparta nakazał wycofanie jego książek z bibliotek. W tym samym roku Pamukowi wytoczono proces po tym, jak wspomniał w jednej ze szwajcarskich gazet, że w Turcji zabito milion Ormian (rzeź Ormian) i 30 000 Kurdów. Zarzuty wycofano 22 stycznia 2006.
Powieści Cevdet Bey Ve Oğulları („Cevdet Bej i synowie”, 1982) Sessiz Ev („Dom ciszy”, 1983) Beyaz Kale („Biały zamek”, 1985) Kara Kitap („Czarna księga”, 1990) Gizli Yüz („Ukryta twarz”, 1992) Yeni Hayat („Nowe życie”, 1994) Benim Adim Kırmızı („Nazywam się Czerwień”, 2000) Kar („Śnieg”, 2002) İstanbul: Hatıralar ve Şehir („Stambuł. Wspomnienia i miasto”, 2003) Masumiyet Müzesi („Muzeum niewinności”, 2008) Kafamda Bir Tuhaflık („Dziwna myśl w mej głowie”, 2014) Kırmızı Saçlı Kadın („Rudowłosa”, 2016) Veba Geceleri ("Noce zarazy", 2021)
Eseje Öteki Renkler: Seçme Yazılar Ve Bir Hikâye („Inne kolory”, 1999)
Przekłady na język polski Śnieg (Kar), przeł. Anna Polat, Wydawnictwo Literackie, 2006. Nazywam się Czerwień (Benim Adım Kırmızı), przeł. Danuta Chmielowska, Wydawnictwo Literackie, 2007. Nowe życie (Yeni Hayat), przeł. Anna Mizrahi, Wydawnictwo Literackie, 2008. Stambuł. Wspomnienia i miasto (İstanbul: Hatıralar ve Şehir), przeł. Anna Mizrahi Wydawnictwo Literackie, 2008. Dom ciszy (Sessiz Ev), przeł. Anna Akbike Sulimowicz, Wydawnictwo Literackie, 2009. Biały zamek (Beyaz Kale), przeł. Anna Akbike Sulimowicz, Wydawnictwo Literackie, 2009. Muzeum niewinności (Masumiyet Müzesi), przeł. Anna Akbike Sulimowicz, Wydawnictwo Literackie, 2009. Cevdet Bej i synowie (Cevdet Bey ve Oğulları), przeł. Anna Mizrahi, Wydawnictwo Literackie, 2010. Czarna księga (Kara Kitap), przeł. Anna Akbike Sulimowicz, Wydawnictwo Literackie, 2011. Inne kolory (Öteki Renkler), przeł. Anna Akbike Sulimowicz, Wydawnictwo Literackie, 2012. Pisarz naiwny i sentymentalny (The Naive and the Sentimental Novelist), przeł. Tomasz Kunz, Wydawnictwo Literackie, 2012. Dziwna myśl w mej głowie (Kafamda Bir Tuhaflık), przeł. Piotr Kawulok, Wydawnictwo Literackie, 2015. Rudowłosa (Kırmızı Saçlı Kadın), przeł. Piotr Kawulok, Wydawnictwo Literackie, 2017 Noce zarazy (Veba Geceleri), przeł. Piotr Kawulok, Wydawnictwo Literackie, 2023
Nagrody i wyróżnienia Milliyet Roman Yarışması Ödülü (1979) Orhan Kemal Roman Ödülü (1983) Madaralı roman Ödülü (1984) The Independent Award for Foreign Fiction (1990) Prix de la Découverte Européenne (1991) Prix France Culture (1995) Prix du Meilleur Livre Étranger (2002) Premio Grinzane Cavour (2002) The IMPAC Dublin Award (2003) Ricarda-Huch-Preis (2005) Pokojowa Nagroda Księgarzy Niemieckich (2005) Prix Médicis étranger (2005) Prix Méditerranée Étranger (2006) Literacka Nagroda Nobla (2006) Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Bukareszteńskiego (2008) Nagroda Sonning (2012)Sonningprisen Krzyż Oficerski francuskiej Legii Honorowej (2012)Le ministère de la culture et de la communication Tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2023)
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Orhana Pamuka Orhan Pamuk na stronie literackiej Nagrody Nobla Recenzje książek autora publikowane w miesięczniku „Nowe Książki”
Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Tureccy prozaicy XX wieku Kategoria:Tureccy prozaicy XXI wieku Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Rumunii Kategoria:Pisarze związani ze Stambułem Kategoria:Ludzie urodzeni w Stambule Kategoria:Urodzeni w 1952