mały|Chorągiew Katolickiej i Królewskiej Armii Wandei Armia Katolicka i Królewska (fr. Armée catholique et royale) – nazwa powstańczej armii walczącej we Francji w okresie rewolucji w latach 1793–1799 przeciwko władzom rewolucyjnym.
Organizowana była od czasu wybuchu pierwszego powstania wandejskiego dnia 7 marca 1793. Braki w uzbrojeniu i wyszkoleniu powstańcy nadrabiali wysokim morale. Według źródeł wielu miało na piersiach zawieszony krzyż lub obrazek Najświętszego Serca Jezusowego, do kurty przypinano wyhaftowane na kawałku płótna czerwone serce z napisem Bóg i Król. Po połączeniu oddziałów Górnej Wandei armia liczyła około 40 tysięcy pieszych i 1200 konnych ochotników. Do głównych dowódców Armii należeli: Jacques Cathelineau, Charles de Bonchamps, Maurice d’Elbée, Louis-Marie de Lescure, Henri de la Rochejaquelein, François de Charette, Jean-Nicolas Stofflet. W opinii historyków katolickich, w Wandei po stronie ludności tego regionu w obronie chrześcijaństwa i ustroju monarchistycznego walczyły resztki królewskiej armii.
W latach 1793–1799 w Wandei i prowincjach zachodnich 200 razy zdobywano i odbijano miasta, stoczono 700 mniejszych walk i 17 wielkich regularnych bitew. Armia w różnych okresach utrzymywała od 70 do 75 tysięcy ludzi pod bronią. Zwyciężyła lub rozproszyła około 300 tysięcy żołnierzy z regularnych oddziałów oraz 600–700 tysięcy dokonujących rekwizycji i gwardzistów narodowych. Zdobyła 500 armat i przeszło 150 tysięcy strzelb. Większość powstańców stanowili chłopi. Dlatego po zwycięstwie, jakim było zdobycie 18 czerwca 1793 Angers, zamiast ruszyć na Paryż, Armia rozproszyła się, a powstańcy wrócili do gospodarstw na żniwa. Ostateczną klęskę Wielka Armia Katolicka i Królewska poniosła 23 grudnia 1793 w bitwie pod Savenay. Życie straciło tam większość jej dowódców.
Generał François-Joseph Westermann pisał z pola bitwy Savenay do władz:
Liczba poległych powstańców jest trudna do ustalenia. Niektórzy historycy szacują ją na kilkaset tysięcy. Warto zacytować Charles’a de Bonchampsa, na łożu śmierci:
Bibliografia Paweł Jasienica: Rozważania o wojnie domowej (napisana w 1969; wydanie pierwsze w drugim obiegu około 1980, wydanie ostatnie Prószyński i S-ka 2008, ). Jérôme Bocquet, Philippe Coste, Thierry Vallobra: Chouans et Vendéens ed. Cubic 6 1989 . Eugène Bossard: Cathelineau, généralissime de l'armée catholique et royale ed. Vendée militaire 2004.
Kategoria:Wojny wandejskie Kategoria:Monarchizm we Francji Kategoria:Ugrupowania monarchistyczne