Grubogonik (Sminthopsis) – rodzaj ssaków z podrodziny grubogoników (Sminthopsinae) w obrębie rodziny niełazowatych (Dasyuridae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Australii i południowo-wschodniej Papui-Nowej Gwinei.
Charakterystyka Długość ciała (bez ogona) 5,2–13,5 cm, długość ogona 4–13,5 cm; masa ciała 10–70 g; samce są większe i cięższe od samic. Większość gatunków w okresie suszy gromadzi tłuszcz w nasadzie ogona (stąd nazwa grubogoniki).
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1845 roku angielski przyrodnik John Gould w książce swojego autorstwa o tytule Ssaki Australii, jednak nadana przez niego nazwa Podabrus okazała się zajęta przez rodzaj chrząszczy, który opisał w 1821 roku niemiecki przyrodnik Johann Fischer von Waldheim; nową nazwę dla rodzaju torbaczy ukuł w 1887 angielski zoolog Oldfield Thomas. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) grubogonik australijski (S. crassicaudata).
Etymologia Podabrus: ‘o delikatnych nogach’. Sminthopsis: gr. σμινθος sminthos ‘mysz’; οψις opsis ‘wygląd’.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNSminthopsis granulipesTroughton, 1932grubogonik białoogonowygatunek monotypowyendemit Australii: południowo-zachodnia Australia Zachodnia (obszary Avon, Mallee, Coolgardie, Esperance Plains i Geraldton)DC: 6,9–8,8 cmDO: 5,6–6,6 cmMC: 18–37 gcentruj|120pxSminthopsis youngsoniN.L. McKenzie & M. Archer, 1982grubogonik ciemnygatunek monotypowyendemit Australii: subtropikalne suche obszary Australii Zachodniej, południowego Terytorium Północnego, południowo-zachodniego Queenslandu i skrajnie północnej Australii PołudniowejDC: 6,6–7,1 cmDO: 6,2–6,8 cmMC: 8,5–12 gSminthopsis hirtipesO. Thomas, 1898grubogonik włosonogigatunek monotypowyendemit Australii: suche i półsuche obszary od Australii Zachodniej do południowo-zachodniego Queenslandu; także półwysep Eyre’a, południowa Australia PołudniowaDC: 7,2–8,3 cmDO: 7,2–10,1 cmMC: 13–19,5 gcentruj|150pxSminthopsis psammophilaW.B. Spencer, 1895grubogonik piaskowygatunek monotypowyendemit Australii: południowa Australia Zachodnia (południowo-zachodnia Wielka Pustynia Wiktorii) oraz południowa Australia Południowa (rezerwaty Nullarbor, Yellabinna oraz półwysep Eyre’a)DC: 8,5–11,4 cmDO: 10,6–13,3 cmMC: 25–55 gcentruj|90pxSminthopsis leucopus(J.E. Gray, 1842)grubogonik białostopy2 podgatunkiendemit Australii: północno-wschodni Queensland, południowo-zachodnia Nowa Południowa Walia, południowa Wiktoria i Tasmania; zakres wysokości: 0–810 m n.p.m.DC: 6,7–11,7 cmDO: 6,7–10 cmMC: 16–32 gSminthopsis archeriVan Dyck, 1986grubogonik kasztanowygatunek monotypowyPapua-Nowa Gwinea (południowa Prowincja Zachodnia) i północno-wschodnia Australia (północny Queensland); zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: 8,3–10,7 cmDO: 8,2–10,5 cmMC: 12–16 gcentruj|150pxSminthopsis butleriM. Archer, 1979grubogonik tropikalnygatunek monotypowyendemit Australii: Australia Zachodnia (Kulamburu, obszar wyżyny Kimberley) i Terytorium Północne (wyspy Bathurst i Melville’a)DC: około 8,8 cmDO: około 9 cmMC: 15–30 gcentruj|150pxSminthopsis murina(G.R. Waterhouse, 1838)grubogonik pospolity2 podgatunkiendemit Australii: wschodni Queensland (wraz z Wielką Wyspą Piaszczystą), Nowa Południowa Walia, Wiktoria oraz wschodnia i południowo-wschodnia Australia PołudniowaDC: 6,4–10,4 cmDO: 6,8–9,9 cmMC: 10–28 gcentruj|150pxSminthopsis gilbertiD.J. Kitchener, Stoddart & J. Henry, 1984grubogonik zachodnio-australijskigatunek monotypowyendemit Australii: południowa Australia Zachodnia (od skarpy Darling przez środkową i południową część regionu Wheatbelt; Roe Plain na południe do Nullarbor Plain); zakres wysokości: poniżej 600 m n.p.m.DC: 8,1–9,2 cmDO: 7,5–9,2 cmMC: 14–25 gSminthopsis ooldeaTroughton, 1965grubogonik mysigatunek monotypowyendemit Australii: Australia Zachodnia, Terytorium Północne i Australia PołudniowaDC: 5,5–8,5 cmDO: 6–9,5 cmMC: 8–17 gcentruj|150pxSminthopsis dolichuraD.J. Kitchener, Stoddart & J. Henry, 1984grubogonik sucholubnygatunek monotypowyendemit Australii: półsuche i suche miejscowości w południowo-zachodniej Australii Zachodniej oraz Australii PołudniowejDC: 6,3–9,9 cmDO: 8,4–10,9 cmMC: 10–21 gcentruj|80pxSminthopsis fuliginosa(J. Gould, 1852)gruboogonik szarobrzuchy3 podgatunkiendemit Australii: południowo-zachodnia Australia Zachodnia (wraz z wyspą Boullanger) oraz południowa Australia Południowa (półwysep Eyre’a i Wyspa Kangura)DC: 6,5–9,4 cmDO: 6,5–10,6 cmMC: 14–25 gcentruj|150pxSminthopsis crassicaudata(J. Gould, 1844)grubogonik australijski2 podgatunkiendemit Australii: mniej suche obszary w Australii Zachodniej, Queensland, Australii Południowej, Nowej Południowej Walii i WiktoriiDC: 6–9 cmDO: 4–7 cmMC: 10 20gSminthopsis bindiVan Dyck, Woinarski & Press, 1994grubogonik rudawygatunek monotypowyendemit Australii: obszar Top End (Park Narodowy Kakadu) w Terytorium PółnocnymDC: 5,2–8,4 cmDO: 6,1–10,5 cmMC: 12–20 gcentruj|150pxSminthopsis macroura(J. Gould, 1845)grubogonik pustynnygatunek monotypowyendemit Australii: Australia Zachodnia, Terytorium Północne, Queensland, Nowa Południowa Walia i Australia PołudniowaDC: 7–10 cmDO: 8–11 cmMC: 15–25 gSminthopsis froggatti(E.P. Ramsay, 1887)gatunek monotypowyendemit Australii: obszar wyżyny Kimberley w północnym Terytorium PółnocnymDC: około 7,3 cmDO: około 7,1 cmMC: brak danychSminthopsis stalkeriO. Thomas, 1906gatunek monotypowyendemit Australii: Terytorium Północne i QueenslandDC: 7–10 cmDO: 8–11 cmMC: 15–25 gcentruj|150pxSminthopsis virginiae(de Tarragon, 1847)grubogonik rdzawolicy2 podgatunkiAustralia (północno-wschodni Queensland) oraz Papua-Nowa Gwinea (obszar Trans-Fly i Prowincja Centralna na Nowej Gwinei) oraz Indonezja (Wyspy Aru)DC: 7,3–11 cmDO: 8,4–12 cmMC: 10,5–45 gSminthopsis nitelaR. Collett, 1897gatunek monotypowyendemit Australii: północna Australia Zachodnia i północne Terytorium Północne włącznie z Wyspami Tiwi (wyspy Melville’a i Bathurst)DC: 9,3–11,5 cmDO: 9,7–11,9 cmMC: 18–55 gSminthopsis douglasiM. Archer, 1979grubogonik brązowygatunek monotypowyendemit Australii: trawiaste wzgórza pomiędzy Julia Creek a Richmond w północno-zachodnim QueenslandzieDC: 11–13,5 cmDO: 11–13 cmMC: 40–70 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły z pliocenu i plejstocenu Australii: Sminthopsis floravillensis
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Niełazowate