Erwin Max Friedrich Piscator (ur. 17 grudnia 1893 w Ulm, zm. 30 marca 1966 w Starnbergu) – niemiecki reżyser teatralny, reformator i teoretyk współczesnego teatru, twórca teatru politycznego i koncepcji artystycznej teatru masowego.
Życiorys
Koncepcja teatru Twórczość Piscatora wywodzi się z kręgu tak zwanej reformy teatralnej, stanowiącej reakcję na przebrzmiałe formy teatru dziewiętnastowiecznego.
Idea
Reżyser wobec tekstu literackiego
Środki techniczne
thumb|Popiersie Erwina Piscatora autorstwa Hermanna zur Strassen
Ukoronowaniem pomysłów technicznych Piscatora miał się stać powstały z jego inspiracji projekt gigantycznego gmachu teatru – tak zwanego teatru totalnego, wykorzystującego najnowsze osiągnięcia techniki – opracowany przez słynnego architekta Waltera Gropiusa, oparty na zasadzie masowości, symultaniczności, jedności sceny i widowni. Według powstałego projektu rzędy z widzami można by było dowolnie przesuwać, miejsce akcji sytuować na licznych ruchomych podestach. Multimedialne projekcje objęłyby wszystkie płaszczyzny w zasięgu wzroku widza. Koncepcja ta nie została nigdy ostatecznie zrealizowanaChristopher Innes: Teatr po I i II wojnie światowej, [w:] „Historia teatru”, red. John Russel Brown, Warszawa 207, s. 395–397..
Spektakle Piscator zdobył rozgłos, organizując w wynajętym berlińskim teatrze cyrkowym na 5000 widzów Grosses Schauspielhaus tak zwane czerwone rewie: w 1924 roku Reuve Roter Rummel na cześć wyborów do Reichstagu, a rok później Trotz Alledem! z okazji zjazdu partii komunistycznej. Przedstawieniom towarzyszyły projekcje kronik filmowych o wojnie i rewolucji.
W 1927 zrealizował przedstawienie Rasputin, die Romanows, der Krieg, und das Volk, das gegen die aufstand (Rasputin, Romanowie, wojna i lud, który przeciwko nim powstał). Reżyser chciał stworzyć epickie dzieło, w którym na losach konkretnych bohaterów pokazałby ogólne i abstrakcyjne pojęcia („kapitalizm”, „walka klas”). Dekoracje stanowiła metalowa półkula symbolizująca kulę ziemską. Na oczach widza obracała się ona odsłaniając ukryte pod klapami kolejne segmenty sceny. Spektaklowi towarzyszyły projekcje fragmentów rzeczywistych kronik filmowych z działań wojskowych, kalendarium wojny wraz z danymi statystycznymi na temat ofiar, wyświetlane na 12 ekranach i na samej kuli. Wyświetlane obrazy były komentarzem do rozgrywanej na scenie akcji, na przykład fragmenty listu cara Mikołaja II do żony kontrastowały z okrucieństwem toczonych walk pokazywanych na innych ekranach i sceną flirtu cara z sanitariuszką podczas wydawania rozkazów dla armii.
Głośnym dziełem Piscatora była jego dramatyzacja Wojny i pokoju dokonana przy pomocy Neumanna i Prüfera. Zrealizowana w Berlinie Zachodnim, została wystawiona na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym w Paryżu 1956 r. W Polsce wystawił ją w 1957 r. Teatr Powszechny w Warszawie. Z dzieła Tołstoja Piscator wydobył współczesny antywojenny sens: wprowadził do akcji komentatora przemawiającego stylem nowoczesnego człowieka; ogromne bogactwo akcji i problematyki rozegrał równocześnie na paru planach: na „scenie rozmyślań” – gdzie każdy z głównych bohaterów ma stałe miejsce i monologuje, „scenie akcji” – gdzie toczą się kolejne epizody wątku powieściowego i „scenie losu” (Schicksals-Bühne) – na której dzięki niezwykłej pomysłowości rozwiązań rozgrywają się całe bitwy i występują wielkie postacie historyczne. Łącznikiem całości jest ów komentator, pełniący zarazem funkcje reżysera, inspicjenta, współaktora.
Publikacje Erwin Piscator: Teatr polityczny. Wstęp Roman Szydłowski. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe 1982.
Przypisy
Kategoria:Niemieccy reżyserzy teatralni Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Zmarli w 1966 Kategoria:Teoretycy teatru Kategoria:Ludzie urodzeni w Ulm