Boguszów-Gorce (Boguszów: ; Gorce: ) – miasto w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto liczyło 14 349 mieszkańców (299. miejsce w kraju). Od 2013 r. jest to największe miasto powiatu wałbrzyskiego.
Położenie Leży na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych.
Już Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wskazywał Boguszów-Gorce (wówczas Gottesberg) jako najwyżej położone miasto na Śląsku.
thumb|left|Boguszów-Gorce na mapie powiatu wałbrzyskiego Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 27,02 km². Wartość ta minimalnie odbiega od danych z roku 2002: obszar 27,01 km², w tym: użytki rolne: 42% użytki leśne: 41%. Miasto stanowi 5,25% powierzchni powiatu.
Graniczy z: od południa z gminą Mieroszów od wschodu z Wałbrzychem od północnego wschodu ze Szczawnem-Zdrojem od północnego zachodu z gminą Stare Bogaczowice od zachodu z gminą Czarny Bór
Podział administracyjny thumb|Gorce (część Boguszowa-Gorców), widok w kierunku południowo-zachodnim ze stoków Mniszka. W lewym górnym rogu widoczna wieża szybu „Witold” Boguszów Śródmieście Krakowskie Osiedle Gorce Kuźnice Świdnickie Północne (pot. kuźnice pierwsze) Zachodnie Południowe (pot. kuźnice drugie) Stary Lesieniec Nowy Lesieniec
Historia Boguszów-Gorce, założony przez górników saksońskich w XIV wieku, początkowo znany był jako Gottesberg. Już w 1392 roku został wymieniony w dokumentach księstwa świdnicko-jaworskiego. W 1499 roku król czeski Władysław Jagiellończyk nadał mu prawa miejskie i górnicze. Miasto, które w XVI wieku przeżyło szereg katastrof, w tym wielkie pożary i wojny, ostatecznie odzyskało stabilność pod koniec XVII wieku, gdy obie części miasta zostały połączone pod jednym zarządem.
W XVIII wieku Boguszów, mimo prób odbudowy, nadal zmagał się z problemami, takimi jak epidemie i wojny, które wpływały na jego rozwój. Przemiany administracyjne, takie jak reforma samorządowa z 1808 roku, wpłynęły na rozwój miasta, które zyskało pełną samodzielność dopiero w 1852 roku. W drugiej połowie XIX wieku Boguszów przeżył dynamiczny rozwój, zwiększając liczbę mieszkańców i rozbudowując swoje granice.
Po II wojnie światowej, w 1973 roku, Boguszów połączył się z Gorcami i Kuźnicami Świdnickimi, tworząc nowe miasto Boguszów-Gorce. W ostatnich latach, miasto świętowało ważne jubileusze, takie jak 500-lecie nadania praw miejskich, i rozwijało współpracę międzynarodową, nawiązując partnerstwa z miastami w Czechach, Francji i Polsce.
Demografia Pod koniec XIX wieku Boguszów-Gorce liczył 4865 mieszkańców.
29 listopada 2006 liczył mieszkańców. Do 2021 liczba ludności skurczyła się do osób.
Piramida wieku mieszkańców Boguszowa-Gorców w 2014 roku. 690x480px
Polityka międzynarodowa Miasta partnerskie Dobre Miasto Piennes Radzionków Smiřice
Gospodarka
W Boguszowie-Gorcach do początku lat 90 XX w. wydobywano węgiel kamienny oraz baryt. Na terenie Boguszowa-GorcówJedyna obowiązująca postać dopełniacza w języku ogólnopolskim to Boguszowa-Gorców. Ludność miejscowa używa formy dopełniacza Boguszowa-Gorc – jest to regionalizm fleksyjny. Por. Wielki słownik ortograficzny PWN Poradnia językowa PWN. istniały dwie kopalnie należące do Kopalni Węgla Kamiennego Victoria. Były to szyby Witold (Gorce) i Barbara (Kuźnice Świdnickie) oraz kopalnia wydobywająca baryt: Baryt (Boguszów). Tradycje miejskie związane z wydobyciem surowców były kontynuowane przez setki lat począwszy od roku 1499 do 1994, okres prawie 500 lat ciągłego wydobycia zakończył się wraz z decyzją Ministra Skarbu Państwa o zamknięciu kopalń. Główną gałęzią gospodarki w Boguszowie-Gorcach są przede wszystkim usługi, lecz większość mieszkańców Boguszowa-Gorców znajduje zatrudnienie poza obszarem gminy, m.in. w Wałbrzyskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.
Teren miasta jest obsługiwany przez stację kolejową Boguszów-Gorce (w tym pociągi międzywojewódzkie) oraz Boguszów-Gorce Zachód i Boguszów-Gorce Wschód (komunikacja regionalna).
Transport thumb|Stacja kolejowa Boguszów-Gorce
Boguszów-Gorce jest położony wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 367, na trasie z Wałbrzycha do Jeleniej Góry. Przez miasto przebiega linia kolejowa z Wrocławia do Jeleniej Góry, która zapewnia połączenia m.in. z Wrocławiem, Wałbrzychem, Jelenią Górą i Marciszowem. Istnieją tu cztery stacje kolejowe – Boguszów-Gorce Wschód (w Kuźnicach Świdnickich), Boguszów-Gorce (w Boguszowie), Boguszów-Gorce Zachód (w Gorcach) i Boguszów-Gorce Dzikowiec (w Kuźnicach Świdnickich). Do 2004 r. istniało połączenie kolejowe z Lubawką. Połączenie kolejowe z Mieroszowem i dalej z Meziměstí zostało wznowione 8 czerwca 2023.
Do Boguszowa-Gorców kursują autobusy komunikacji miejskiej z WałbrzychaWalbrzych.naszemiasto.pl: Wałbrzych: linia autobusowa nr 2 do Boguszowa-Gorc jest potrzebna!, dostęp: 2014-09-29.ŚKA Wabrzych: Rozkład jazdy i mapa komunikacyjna ZDKiUM Wałbrzych, dostęp: 2014-09-29.. Do miejscowości można dostać się także prywatnymi mikrobusami, które jeżdżą na trasach Wałbrzych – Boguszów-Gorce, Wałbrzych – Kuźnice – Stary Lesieniec oraz Boguszów – Kuźnice – Stary Lesieniec.
Architektura Zabytki thumb|left|Kościół Trójcy Świętej w Boguszowie-Gorcach thumb|Dawny kościół ewangelicki (2013) thumb|Budynek stacji Boguszów Gorce Zachód Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: miasto Kościół Trójcy Świętej w Boguszowie-Gorcach, parafialny, gotycko-barokowy, wzniesiony w 1535 r. i przebudowany w 1723 r.; jednonawowy, na planie krzyża, ze sklepieniem kolebkowym. Obecny wygląd świątyni pochodzi z 1723, wewnątrz rokokowa ambona z 1770 i chrzcielnica, w murze pięć epitafiów renesansowych barokowych dawny kościół ewangelicki, barokowy, z lat 1770–1775, z późniejszą klasycystyczną wieżą (początek XIX wieku); jednonawowy, z mansardowym dachem i bogatym wystrojem barokowym; jeden z najcenniejszych zabytków miasta, wzniesiony w stylu chłodnego, protestanckiego baroku pruskiego; po 1945 pełnił funkcję sali sportowej i magazynu, a następnie nieużytkowany i niezabezpieczony popadał w ruinę, w 2011 roku za symboliczną kwotę 2 tys. zł kupiła go gmina zielonoświątkowców, ul. Kasprzaka 13 kościół starokatolicki, obecnie kościół polskokatolicki pw. św. Pawła Apostoła, neogotycki, wzniesiony w latach 1900–1904, ul. Adama Mickiewicza 2 barokowy ratusz z l. 1723–37, przebudowany w drugiej połowie XIX wieku, pl. Odrodzenia 1 – Rynek dom mieszkalny, ul. Główna 9, z końca XVIII w., przebudowany w XIX w. dom cechu gwarków, ob. dom mieszkalny, ul. Główna 31, z 1870 r. dom mieszkalny z końca XVIII w., ul. Główna 37 dom Diakonistek z drugiej połowy XVIII wieku, ul. Kasprzaka 7 dom kantora, kościół ewangelicki, ul. Grota-Roweckiego 2, z 1753 r. szyb „Józef” – wieża nadszybowa, z 1926 r., Kuźnice zespół powierzchni szybu „Witold”, z 1914 r.: nadszybie, budynek łaźni maszynownia szybu i hala kompresorów, Gorce inne zabytki według gminnej ewidencji zabytków: dawny klasztor Sióstr Elżbietanek z 1903 r., ul. Władysława Jagiełły 4 stajnie z częścią mieszkalną z 1870/1893 r., ul. Kolejowa 33 siedziba Bractwa Strzeleckiego z końca XIX w., ob. bud. produkcyjny ZPO Rafio, ul. 1 Maja 55 hotel z salą koncertową z 1908 r., ob. bud. biurowo-prod. ZPO Rafio, ul. Kolejowa 13 dworzec kolejowy Boguszów Gorce z 1874 r., przebudowany 1924 r., ul. Dworcowa 6 dworzec kolejowy Boguszów Gorce Zachód z przełomu XIX i XX w., Gorce kościół ewangelicki, ob. polskokatolicki z pocz. XX w., ul. Tadeusza Kościuszki (Gorce) – należy do parafii św. Pawła Apostoła kościół par. pw. Niepokalanego Pocz. NMP z 1914–1917 r., Kuźnice plebania z 1916 r., ul. Żeromskiego 23, Kuźnice kaplica mszalna pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i dom mieszkalny z pocz. XX wieku, ul. Górnicza 31, Kuźnice willa Treutla z przełomu XIX i XX w., obecnie Nadleśnictwo Wałbrzych, ul. Miła 2, Kuźnice kościół pomocniczy pw. Św. Barbary z 1922 r., Stary Lesieniec ruiny wieży Bismarcka
Oświata i nauka Lista szkół w Boguszowie-Gorcach: Szkoły podstawowe Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 z oddziałami przedszkolnymi Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 Zespół Szkół Samorządowych (Gorce) Publiczna Szkoła Podstawowa z oddziałami przedszkolnymi
Religia thumb|Kościół polskokatolicki pw. św. Pawła Kościół Polskokatolicki: parafia św. Pawła Apostoła (na terenie parafii znajdują się dwa kościoły: parafialny św. Pawła Apostoła i filialny w dzielnicy Gorce) Kościół rzymskokatolicki: parafia Trójcy Świętej parafia Zesłania Ducha Świętego parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny Kościół Zielonoświątkowy: zbór „Boża Góra” Świadkowie Jehowy: zbór Boguszów-Gorce (Sala Królestwa ul. Krakowska 5A).
Sport i rekreacja W Boguszowie-Gorcach działają trzy kluby sportowe: Górnik Boguszów-Gorce – klub piłkarski, w sezonie 2016/2017 drużyna bierze udział w rozgrywkach klasy okręgowej, przy klubie działa też sekcja bularska. SKF „Sudety Petanque Boguszów-Gorce” – klub pétanque, w 2012 roku w II lidze Polskiej Federacji Pétanque Szczyt Boguszów-Gorce – reaktywowany klub piłkarski z sekcją koszykarską.
W miejscowości działa Ośrodek Sportowo-Rekreacyjny „Góra Dzikowiec” z wyciągiem krzesełkowym i trasą narciarską.
Miasto co roku jest organizatorem ultramaratonu „Sudecka Setka”.
W roku 2012 w mieście zorganizowane zostały mistrzostwa Polski juniorów w petanque. Podczas tego turnieju padł oficjalny rekord Polski w strzale precyzyjnym. Zdobył go zawodnik KSP Jedlina-Zdrój Sergiusz Gądek.
Boguszów-Gorce regularnie organizuje zawody w kolarstwie górskim olimpijskiej odmiany MTB XCO w randze Pucharu Polski oraz z kategorią międzynarodową UCI C2 lub C3. W Latach 2021 i 2022 w miejscowości rozegrane zostały Mistrzostwa Polski MTB XCO. W 2024r trasa MTB w sąsiedztwie stadionu przy ul. Kusocińskiego, na której są organizowane zawody została zmodernizowana i oznaczona na stałe.
Galeria
Ludzie związani z Boguszowem-Gorcami
Przypisy
Linki zewnętrzne Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Dawne ośrodki górnictwa w Polsce Kategoria:Miejscowości w Górach Wałbrzyskich Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku