HMS Aurora (1936)

HMS Aurora, następnie Chongqing – brytyjski krążownik lekki typu Arethusa z okresu II wojny światowej, w służbie Royal Navy w latach 1937–1948. Odznaczył się głównie w działaniach na Morzu Śródziemnym i w obronie Malty. Po wojnie służył w marynarce Republiki Chińskiej w latach 1948–1949 roku podczas wojny domowej pod nazwą „Chongqing”. Przejęty przez komunistów chińskich, został krótko po tym zatopiony w porcie przez lotnictwo Kuomintangu. Po podniesieniu nie powrócił do służby w marynarce wojennej, natomiast był wykorzystywany w Chińskiej Republiki Ludowej jako hulk pod różnymi nazwami do lat 90. Był dziesiątym brytyjskim okrętem o tej nazwie, którą nosiły też okręty innych państw. Nosił numer taktyczny: 12.

Budowa Krążownik lekki „Aurora” był ostatnim, czwartym okrętem z serii krążowników lekkich typu Arethusa. Były one zaprojektowane jako relatywnie słabsze i mniejsze krążowniki, przewidywane głównie do walki z niszczycielami i wsparcia własnych niszczycieli. Okręt zamówiono 1 marca 1935 roku w ramach programu z 1934 roku. Budowę rozpoczęto w stoczni w Portsmouth położeniem stępki 23 lipca 1935 roku, zwodowano go 20 sierpnia 1936 roku, a wszedł do służby 9 listopada 1937 roku. Otrzymał jako dziesiąty okręt tradycyjne w marynarce brytyjskiej Royal Navy imię bogini Aurory z mitologii rzymskiej. Matką chrzestną była żona zmarłego admirała Johna „Jackie” Fischera. Koszt budowy wyniósł prawie 1.250.000 funtów. W służbie brytyjskiej nosił numer taktyczny: 12 (nie malowany na burtach).

„Aurora” była wyposażona jako okręt flagowy i różniła się od swoich okrętów bliźniaczych brakiem katapulty i wodnosamolotu, zastąpionych przez dodatkową nadbudówkę z pomieszczeniami sztabowymi (w 1940 zdemontowaną i zastąpioną przez działka przeciwlotnicze 40 mm).

Służba brytyjska Działania na Morzu Północnym i Atlantyku 1939–1941 thumb|„Aurora” na Atlantyku, listopad 1940 „Aurora” przed wojną służyła jako okręt flagowy niszczycieli (Flagship, Commodore (Destroyers)) brytyjskiej Floty Metropolii (Home Fleet), bazując w chwili wybuchu wojny w Scapa Flow. Po wybuchu wojny, okręt w składzie 18. Eskadry Krążowników, a od 10 listopada 1939 – 2. Eskadry, brała udział w działaniach na Morzu Północnym. Pierwszy rejs bojowy miał miejsce w dniach 6-10 września 1939, w składzie zespołu okrętów liniowych HMS „Rodney” i „Nelson” poszukującego bezskutecznie niemieckiej floty na Morzu Północnym. 22 września „Aurora” wyszła z krążownikami HMS „Southampton”, „Glasgow” i „Sheffield” oraz niszczycielami 7. Flotylli na ofensywny patrol w Kattegacie, przerwany po kolizji niszczycieli HMS „Javelin” i „Jersey”. 25 września po raz pierwszy była atakowana przez lotnictwo i odniosła powierzchowne uszkodzenia od bliskich wybuchów. Od 23 do 27 listopada 1939 uczestniczyła w bezowocnych poszukiwaniach między Szetlandami a Orkadami niemieckich pancerników „Scharnhorst” i „Gneisenau”, które zatopiły wcześniej krążownik pomocniczy HMS „Rawalpindi”.

Przed niemieckim atakiem na Norwegię, „Aurora” wyszła w morze 7 kwietnia z głównymi siłami floty, poszukując bezskutecznie niemieckich okrętów płynących w stronę Norwegii. 9 kwietnia 1940 „Aurora” uratowała 194 rozbitków z niszczyciela HMS „Gurkha”, walcząc z atakami lotnictwa. Między 12 a 14 kwietnia „Aurora” dowiozła do Norwegii dowódcę wojsk sojuszniczych w północnej Norwegii, adm. Williama Boyle’a (lorda Cork i Orrery), będąc wówczas jego okrętem flagowym. Następnie działała w rejonie Narwiku, wspierając operacje lądowe. Między innymi, 24 kwietnia 1940, wraz z pancernikiem HMS „Warspite”, krążownikami HMS „Effingham” i „Enterprise” i niszczycielem „Zulu”, ostrzeliwała niemieckie pozycje w Ofotfjordzie przed planowanym desantem w Narwiku, który jednak odwołano z uwagi na warunki atmosferyczne, uniemożliwiające skuteczne wsparcie (zespół był osłaniany przez 9 innych niszczycieli, m.in. polskie OORP „Grom” i „„Błyskawica”). 1 maja wspierała z kolei brytyjską piechotę w Ankenes z pancernikiem HMS „Resolution” i HMS „Effingham”, a 4 maja w Beisfiordzie z „Resolution” Tego dnia uratowała też 4 rozbitków zatopionego ORP „Grom”. 7 maja 1940 podczas nalotu niemieckiego, „Aurora” została uszkodzona trafieniem bomby 250 kg, która wyłączyła z akcji wieże dziobowe (w nalocie tym powierzchowne uszkodzenia odniosła też „Błyskawica”). Mimo to, 13 maja wspierała desant w rejonie Bjerkvik, przewożąc też francuskich żołnierzy na pokładzie, a 14 maja ostrzeliwała Narwik. 25 maja okręt został wycofany z Norwegii do remontu w Anglii, trwającego do 28 czerwca. Przy tym wzmocniono jej lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze, instalując dwa poczwórne działka 40 mm pom-pom.

„Aurora” następnie prowadziła służbę patrolową, głównie między Islandią a Wyspami Owczymi oraz konwojową. W kwietniu 1941 wyposażono ją w radary. Pod koniec maja 1941 wzięła udział w poszukiwaniach niemieckiego pancernika „Bismarck”, osłaniając lotniskowiec HMS „Victorious”. W ramach operacji przeciw niemieckim okrętom zaopatrzeniowym dla „wilczych stad” U-Bootów, 3 czerwca 1941 krążowniki HMS „Aurora” i odnalazły i zatopiły między Grenlandią a Labradorem niemiecki zbiornikowiec zaopatrzeniowy „Belchen” (6367 BRT).

W lecie 1941 krążowniki HMS „Aurora” i „Nigeria” oraz niszczyciele „Punjabi” i „Tartar” sformowały Zespół K, pod dowództwem kadm. Philipa Viana, do działań w Arktyce. W dniach 27 lipca – 6 sierpnia odbyły one pierwszy rajd na Spitsbergen, a od 19 sierpnia do początku września przeprowadziły operację ewakuacji i zniszczenia stacji meteorologicznej i kopalni na Spitsbergenie (operacja Gauntlet). 7 września „Aurora” i „Nigeria” przechwyciły u wybrzeża norweskiego mały konwój niemiecki, topiąc eskortujący go szkolny okręt artyleryjski „Bremse”, uzbrojony w 4 działa 127 mm, którego walka jednak umożliwiła dwóm transportowcom ukrycie się w fiordzie.

Działania na Morzu Śródziemnym 1941 (Malta) thumb|„Aurora” stojąca na kotwicy w Liverpoolu, 5 kwietnia 1942 Następnie „Aurora”, pod dowództwem kmdra Williama Agnew, została okrętem flagowym nowego Zespołu K (Force K), w skład którego weszła bliźniacza „Penelope” i niszczyciele HMS „Lance” i . 12 października zespół wyszedł ze Scapa Flow i przez Gibraltar dotarł 21 października na Maltę, dowożąc tam zaopatrzenie. Okręty Zespołu K następnie bazowały w Valletcie na Malcie, podejmując stamtąd aktywne działania przeciw niemieckiej i włoskiej komunikacji morskiej z wojskami w Afryce Północnej. Po dwóch bezowocnych próbach napotkania wrogich konwojów, po północy 9 listopada okręty Zespołu K przechwyciły włoski konwój „Beta” („Duisburg”), osłaniany bezpośrednio przez 6 niszczycieli, a w dalszej eskorcie przez 2 krążowniki ciężkie. „Aurora” wzięła udział w zatopieniu wszystkich 7 statków konwoju („Duisburg”, „San Marco”, „Maria”, „Sagitta”, „Rina Corrado”, „Conte di Misurata”, „Minatitlan”) oraz uszkodziła niszczyciele , „Euro” i (HMS „Penelope” zatopiła niszczyciel „Fulmine”). Podczas kolejnej operacji Zespołu K przeciw konwojowi, 24 listopada 1941 „Aurora” nie wzięła udziału w walce, która zakończyła się przed jej nadpłynięciem. 1 grudnia 1941 w nocy „Aurora” odegrała główną rolę w akcji Zespołu K zakończonej zatopieniem włoskiego statku „Adriatico”, a następnie w dzień wzięła udział w zatopieniu włoskiego niszczyciela „Alvise da Mosto” i eskortowanego przez niego uszkodzonego tankowca „Iridio Mantovani” (10.540 BRT) 75 mil na północ od Trypolisu.

17 grudnia Zespół K wyszedł na spotkanie transportowca „Breckonshire” idącego z Aleksandrii, który doprowadził na Maltę, przy czym istniała groźba starcia z głównymi siłami włoskimi, do czego jednak nie doszło z obawy Włochów przed nocnym starciem. 18 grudnia Zespół K wyszedł z krążownikiem HMS „Neptune” w celu przechwycenia włoskiego konwoju. 19 grudnia o 1.06 w nocy HMS „Neptune”, a o 1.08 „Aurora”, weszły na miny, postawione w czerwcu przez Włochów, ok. 20 mil morskich od Trypolisu. Uszkodzona „Aurora” zdołała powrócić na Maltę w eskorcie niszczycieli, podczas gdy „Neptune” wszedł na trzy dalsze miny i zatonął. Na minę wpadł także niszczyciel „Kandahar”. Po niezbędnych naprawach na Malcie, „Aurora” została 29 marca 1942 wysłana na remont do Liverpoolu w Anglii, trwający od 6 kwietnia do 30 czerwca 1942.

Działania na Morzu Śródziemnym 1942-1946 thumb|„Aurora” w kamuflażu, lipiec 1942 thumb|„Aurora” na Morzu Śródziemnym, grudzień 1942 W październiku 1942 „Aurora” powróciła na Morze Śródziemne, tym razem wchodząc w skład 12. eskadry krążowników Zespołu H w Gibraltarze. W dniach 28-30 października osłaniała lotniskowiec HMS „Furious” w ostatniej z operacji dowozu myśliwców na Maltę (operacja Train). W ramach operacji Torch – desantu w koloniach francuskich w Północnej Afryce podległych rządowi w Vichy, 8 listopada 1942 „Aurora” weszła w skład sił osłaniających desant w Oranie. Wobec niepowodzenia szybkiego opanowania portu i oporu Francuzów, „Aurora” ostrzeliwała cele lądowe i zniszczyła podejmujące walkę francuskie niszczyciele „Tramontane” i „”, które następnie wyrzuciły się na brzeg oraz lekko uszkodziła niszczyciel „Typhon”. „Tornade” odpalił salwę torped, lecz niecelnie. Według niektórych źródeł, krążownik sam został lekko uszkodzony przez ogień baterii nadbrzeżnychS.W. Patjanin, op.cit.. Brak potwierdzenia uszkodzenia w G. Mason. Podczas kolejnej próby przeciwakcji francuskiej 9 listopada, „Aurora” wraz z innymi okrętami ciężko uszkodziła wielki niszczyciel (wyrzucony na brzeg) oraz zmusiła do powrotu do portu „Typhon” (samozatopiony następnie w porcie, zdobytym 10 listopada).

Pod koniec 1942, „Aurora” weszła w skład 12. Eskadry Krążowników nowo sformowanego Zespołu Q, bazującego w porcie Bon w Algierii. Podczas pierwszej akcji zespołu 2 grudnia 1942 po północy „Aurora”, krążowniki przeciwlotnicze HMS „Sirius” i i 2 niszczyciele przechwyciły włoski konwój koło przylądka Bon. Podczas nocnej bitwy koło Ławicy Skerki „Aurora” zatopiła włoski niszczyciel „Folgore”. Ponadto, poważnie uszkodzono niszczyciel „Nicoloso da Recco” i uszkodzono torpedowiec . Po rozproszeniu eskorty, brytyjskie okręty zatopiły wszystkie cztery4 statki konwoju („Aventino” 3794 BRT, „Puccini” 2422 BRT, „Aspromonte” 976 BRT i KT 1850 BRT), tracąc jednak niszczyciel HMS „Quentin” następnego dnia na skutek ataków lotnictwa.

„Aurora” brała następnie udział w osłonie desantu na Pantellerii (operacji Corkscrew) – 8 czerwca 1943 wraz z innymi okrętami ostrzeliwała włoskie pozycje na wyspie, a podczas desantu 11 czerwca, na jej pokładzie znajdował się głównodowodzący wojskami na zachodnim obszarze działań, gen. Dwight Eisenhower. 12 czerwca ostrzeliwała z 3 krążownikami i 6 niszczycielami pozycje na wyspie Lampedusa. 20 czerwca okręt odwiedził król Jerzy VI, przybywający na Maltę. Następnie, „Aurora” wchodziła w skład sił osłony operacji Husky – desantu na Sycylię 10 lipca 1943, po czym w lipcu i sierpniu wspomagała walczące wojska lądowe ostrzeliwując cele nabrzeżne we Włoszech, często razem z bliźniaczym krążownikiem HMS „Penelope”, wchodzącym od stycznia w skład Zespołu Q. Po wystąpieniu Włoch z wojny, 9 września 12. Eskadra Krążowników (HMS „Penelope”, „Aurora” i 4 inne jednostki) wysadziła desant 1. Dywizji Spadochronowej w Tarencie (operacja Slapstick). Od 14 września „Aurora” wspierała wojska walczące pod Salerno. Następnie razem z 12. eskadrą brała udział w niepomyślnej dla aliantów kampanii na wyspach Morza Egejskiego (10 października komandora Agnew na stanowisku dowódcy zmienił kmdr Geoffrey Barnard). 20 października z greckim niszczycielem ostrzeliwała cele na Rodos. 30 października „Aurora” została zbombardowana przez bombowce nurkujące Junkers Ju 87, otrzymując trafienie bombą 500 kg za drugim kominem, która zniszczyła jej artylerię przeciwlotniczą. Zginęło przy tym 46 członków załogi. Krążownik był następnie remontowany w Aleksandrii i Tarencie.