mały|Plan fikcyjnego średniowiecznego dworu. Obszary w kolorze musztardy są częścią posiadłości ziemskiej, obszary zakreskowane częścią gleby Majątek ziemski, dobra, rzadziej folwark – rolne lub rolno-przemysłowe przedsiębiorstwo o dużej powierzchni (z reguły powyżej 50 hektarów gruntów ornych) stanowiące całość. W okresie feudalnym, głównie własność szlachecka, kościelna i królewskaPraca zbiorowa, Mała encyklopedia rolnicza, Warszawa 1964, s. 908..
Majątki ziemskie były w zasadzie samowystarczalne, choć z czasem ulegały specjalizacji produkcyjnej. Ośrodkiem majątku była siedziba właścicieli, zwanych dawniej dziedzicami lub panami. Siedzibą mógł być skromny, drewniany dwór, pałac lub zamek. Majątek ziemski miał własną księgę hipoteczną i był z reguły niepodzielny.
Od XIX wieku majątki ulegały parcelacji, co było związane z zachodzącymi zmianami ekonomicznymi, głównym powodem była utrata pańszczyznytj. przymusowej i darmowej pracy wykonywanej przez chłopówPraca zbiorowa, Mała encyklopedia rolnicza, Warszawa 1964, s. 528.. Właściciele dokonywali również częściowej parcelacji, zazwyczaj parcelowano część dóbr z gruntami gorszej jakości a uzyskane sumy inwestowano w resztę majątku lub przeznaczano na spłatę jego zadłużeniaPraca zbiorowa, Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku, Warszawa 1978, s. 302..
Majątki ziemskie w Polsce o powierzchni powyżej 50 ha rozparcelowano na skutek reformy rolnej wprowadzonej w 1944 r. dekretem PKWNTadeusz Żenczykowski, Polska lubelska 1944, Warszawa 1990, s. 138.. Wyłączenie z reformy rolnej majątków Kościoła było zasługą Józefa Stalina, który uznając konieczność zdecydowanego wypierania w dziedzinie gospodarki rolnej elementów gospodarki prywatnokapitalistycznejJ. Stalin, W kwestii polityki likwidacji kułactwa jako klasy, "Krasnaja Zwiezda" nr 18, 21.01.1930 r., w: J. Stalin, Zagadnienia Leninizmu, Warszawa 1951, s. 380-384., stanowczo odradzał polskim komunistom konfiskatę ziemi należącej do klasztorów i kościołówTadeusz Żenczykowski. Polska lubelska 1944 Warszawa 1990, s. 137, 138.. Stalin podkreślał, że celem socjalistycznej polityki agrarnej jest przyśpieszone tempo rozwoju uspołecznionego przemysłu, z czym nie dają pogodzić się rozdrobnione indywidualne gospodarstwa chłopskie. Zdaniem Stalina socjalistyczna droga w rolnictwie polega na krzewieniu kołchozów i sowchozów i prowadzi do zjednoczenia drobnych gospodarstw chłopskich w wielkie gospodarstwa kolektywne, uzbrojone w zdobycze techniki i nauki i mające możność dalszego rozwojuJ. Stalin, W kwestii polityki agrarnej w ZSRR. Przemówienie wygłoszone na Konferencji Agrarników-Marksistów 27 grudnia 1929, "Prawda" nr 309, 29.12.1950 r., w: J. Stalin, Zagadnienia Leninizmu, Warszawa 1951, s. 358-359..
Zobacz też
królewszczyzna dobra martwej ręki
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Historia rolnictwa Kategoria:Jednostki osadnictwa w Polsce Kategoria:Gospodarstwa rolne