Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu (Jemen Południowy, Jemen Demokratyczny) – historyczne państwo w południowej i wschodniej części obecnego Jemenu. Był państwem położonym w południowej części Półwyspu Arabskiego, nad Zatoką Adeńską i Morzem Arabskim.
Historia Tereny południowego Jemenu na przestrzeni lat znajdowały się pod kolonialną kontrolą Wielkiej Brytanii. Jego głównym ośrodkiem handlowym i strategicznym był Aden, zajęty przez Brytyjczyków w 1839 roku i wykorzystywany jako twierdza strzegąca szlaku żeglugowego prowadzącego do Indii. Terytorium to początkowo zarządzano z Indii. Do 1932 roku podlegało ono Prezydencji Bombajskiej, następnie zaś kolonialnej administracji Indii Brytyjskich. W 1937 roku Aden przekształcono w kolonię administrowaną bezpośrednio z Londynu, a okoliczne obszary uzyskały status protektoratu. mały|Flaga Frontu Wyzwolenia Okupowanego Jemenu Południowego W 1962 roku powstała Federacja Arabii Południowej, do której w 1963 roku rząd brytyjski włączył również Aden, a wcześniej, bo w roku 1962 roku tereny te podzielono na Protektorat Arabii Południowej i rządzoną przez lokalnych emirów Federację Arabii PołudniowejKitchen 1994, s. 126.. W 1963 roku utworzone zostały antykolonialne grupy rebelianckie Narodowy Front Wyzwolenia i Nadeem F. Paracha: Socjalizm islamski. Część II – czas sukcesów (1952-78).. Obie inspirowały się panarabską ideologią prezydenta Egiptu Gamala Abdela Nasera, lecz mimo zbieżności ideologicznej zwalczały się. Działalność grup antykolonialnych wywołała konflikt adeński między nacjonalistami a rządem kolonialnym. Już w czasie powstania część działaczy Narodowego Frontu Wyzwolenia porzuciła orientację proegipską na rzecz programu zbliżonego do marksizmuDean 2004, s. 1211.. Wskutek działalności separatystów i kryzysu sueskiego 28 listopada 1967 Brytyjczycy opuścili Jemen Południowy. Dwa dni później ogłoszono utworzenie Ludowej Republiki Południowego Jemenu z terytorium Federacji Arabii Południowej i Protektoratu Arabii Południowej.
Po utworzeniu niepodległego państwa Front Narodowy rozpoczął kolejną ofensywę przeciwko rywalom z dotychczasowego ruchu oporu. W czerwcu 1969 władzę w państwie przejęło radykalne skrzydło Frontu Narodowego. Wprowadzono system jednopartyjny, przeprowadzono nacjonalizację przemysłu, zaś 1 grudnia 1970 zmieniono nazwę państwa na Ludowo-Demokratyczna Republika Jemenu. Rewolucja w Jemenie Południowym wpłynęła na północnego sąsiada, gdzie w 1970 roku powstała zbrojna Organizacja Jemeńskiego Oporu Rewolucyjnego, która rozpoczęła trwającą do 1973 kampanię partyzanckąMERIP Reports, No. 130 (1985).. Na północy działała też półlegalna Rewolucyjna Partia Demokratyczna Jemenu domagająca się zjednoczenia Jemenu w ramach systemu socjalistycznegoArmed Struggle in North Yemen, in MERIP Reports, No. 22. (1973), s. 24–26.. W 1972 doszło do zbrojnego konfliktu Ludowego Jemenu z Jemeńską Republiką ArabskąHermann, Richard, Perceptions and behavior in Soviet foreign policy, University of Pittsburgh Pre, 1985, s. 152.. Po zakończeniu konfliktu ogłoszono wspólną deklarację o dążeniu do zjednoczenia obu państw. Pomimo to Jemen Południowy próbował ingerować w sprawy wewnętrzne swojego sąsiada i wspierał lewicowych rebeliantów na jego terytorium.
Gdy w 1976 roku na północy powstał rebeliancki Narodowy Front Demokratyczny, który dwa lata później rozpoczął rebelię antyrządową, działania rebeliantów poparł rząd południowojemeński i libijski10. Kingdom of Yemen/Yemen Arab Republic/North Yemen (1918-1990) – University of Central Arkansas.Burrowes, Robert D. (2010). Historical Dictionary of Yemen. Rowman & Littlefield. s. 252.. Poparcie rebeliantów przez Ludowy Jemen doprowadziło do kolejnej, aczkolwiek krótkotrwałej i nierozstrzygniętej wojny między państwami jemeńskimi w 1979 rokuBurrowes, Robert, Middle East dilemma: the politics and economics of Arab integration, Columbia University Press, 1999, s. 187–210.Hermann, Richard, Perceptions and behavior in Soviet foreign policy, University of Pittsburgh Pre, 1985, s. 152.. W polityce zagranicznej rząd Południowego Jemenu wsparł rebelię w Zufarze skierowaną przeciwko rządowi Omanu i prowadzoną przez lewicowo-nacjonalistycznych rebeliantów. Dzięki wsparciu Południowego Jemenu grupa rebeliancka Ludowy Front Wyzwolenia Okupowanej Zatoki Perskiej zdołała w 1969 roku zdobyć znaczne połacie zachodniej części ZufaruThe Gulf: Revolutionary Activity Spreads; U.S. and Clients Worried. MERIP Reports, No. 19. (1973), s. 17.. Rebelia trwała do 1976 roku, gdy załamała się na skutek interwencji militarnej Iranu i Wielkiej Brytanii, które wsparły rząd omański. Rząd Jemenu Południowego wsparł też rząd Etiopii walczący z separatystami erytrejskimi i zbrojną opozycją„Ethiopia-Israel”. country-data.com. oraz popierał lewicowe ugrupowania w regionie, w tym Ludowych Mudżahedinów.
Władze wprowadzały w Ludowo-Demokratycznej Republice Jemenu elementy ustroju komunistycznego: centralne planowanie, szeroko zakrojoną nacjonalizację i kolektywizację, rozwój spółdzielczości. W 1978 roku utworzona została rządząca Jemeńska Partia Socjalistyczna. W zamian za zgodę na utrzymywanie radzieckiej bazy morskiej w Adenie rząd otrzymywał znaczącą pomoc ze strony Związku Radzieckiego. Mimo pewnych osiągnięć, takich jak ograniczenie analfabetyzmu i wprowadzenie bardziej egalitarnej struktury dochodów, projekty komunistyczne nie zyskały szerokiej akceptacji społecznej. W 1980 prezydentem został Ali Nasir Muhammad, który złagodził nieco system i rozpoczął zbliżenie z pozostałymi krajami arabskimi. Polityka ta doprowadziła do konfliktu w partii rządzącej, krótkiej wojnie domowej i przewrotu 13 stycznia 1986, w wyniku którego władzę objął Hajdar Abu Bakr al-Attas. Początkowo prowadził on dotychczasową politykę, jednak wobec oznak rozpadania się bloku wschodniego w Europie, od 1988 nastąpiło stopniowe łagodzenie systemu.
Pozbawiony dotacji z ZSRR Jemen Południowy zaczął pogrążać się w kryzysie gospodarczym, co wpłynęło na tempo procesu zjednoczenia z Jemenem Północnym. Już w 1986 roku rozpoczęto rozmowy zjednoczeniowe i pod koniec lat 80. osiągnięto porozumienie, które doprowadziło do powstania w 1990 roku zjednoczonego Jemenu. W listopadzie 1989 podpisano deklarację zjednoczeniową, zgodnie z którą 22 maja 1990 oba państwa jemeńskie połączyły się i utworzyły Republikę Jemenu.
Podział administracyjny left|280px|Mapa z podziałem administracyjnym Południowy Jemen był podzielony na 6 prowincji (ar. muhafazat).
NazwaPowierzchnia (km.²)StolicaAden6 980AdenLahidż12 766LahidżAbjan21 489ZindżibarShabwa73 908AtakHadhramaut155 376Al-MukallaAl-Mahra66 350Al-Ghajda
Zobacz też Reprezentacja Jemenu Południowego w piłce nożnej
Przypisy
Bibliografia Beeston, Richard; Simpson, John (2007). Looking for Trouble: The Life and Times of a Foreign Correspondent (2007 ed.). Tauris Parke Paperbacks. . 4 Colburn, Marta; Catholic Institute for International Relations (2002). The Republic of Yemen: development challenges in the 21st century (2002 ed.). CIIR. . Dean, Lucy (2004). The Middle East and North Africa 2004 (2004 ed.). Routledge. . Kitchen, Martin (1994). Empire and after: a short history of the British Empire and Commonwealth (1994 ed.). Centre for Distance Education, Simon Fraser University. . Kostiner, Joseph (1984). The struggle for South Yemen (1984 ed.). Taylor & Francis. . Mawby, Spencer (2005). British policy in Aden and the protectorates 1955-67: last outpost of a Middle East empire (2005 ed.). Routledge. .
Kategoria:Państwa historyczne w Azji Kategoria:Byli członkowie Organizacji Narodów Zjednoczonych