Żmigród

Żmigród (, dawna polska nazwa: Straburek lub Stramburek) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzekami Baryczą i Sąsiecznicą.

Położenie Według danych z 1 stycznia 2023 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km² (579. miejsce w kraju).

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego, obecnie jest jednym z miast aglomeracji wrocławskiej.

Nazwa Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza „gród żmij”. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu „Żmijgród” podając jej znaczenie „von żmija – Schlange und gród – Burg”. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond. Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155, gdzie jest mowa o villa super vadum Zunigrod. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 Zmigrod oraz z 1358 Smigrod. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na „Schmiegrode”, a później na „Trachenberg”. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Trachenberga.

Niemcy wywodzili nazwę miasta od średnio-wysoko-niem. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznaczające smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322).

Historia thumb|left|Wieża zamkowa w Żmigrodzie Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę (obecny Żmigródek). Miasto otrzymało prawa miejskie na wzór tych ze Lwówka Śląskiego (łac. in iure lembergensi). Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819. Od południa była to Brama Wrocławska, od północy Brama Polska. W latach 1294–1312 miasto należało do księstwa głogowskiego, a następnie oleśnickiego. Po wygaśnięciu linii książąt oleśnickich w 1492 przeszło we władanie króla czeskiego Władysława Jagiellończyka, który dwa lata później sprzedał je z okolicznymi dobrami Zygmuntowi Kurzbachowi, powstał wówczas baronat żmigrodzki.

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegany. Od 1592 Żmigród należał do Schaffgotschów, od 1641 do Hatzfeldtów. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstenssona. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora von Hatzfeldta. W 1691 wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego. Miasto było niszczone przez wojny i pożary.

W 1813 w barokowym pałacu Hatzfeldtów doszło do spotkania króla Prus Fryderyka Wilhelma III z cesarzem Rosji Aleksandrem I, podczas którego podpisano (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonapartego.

23 stycznia 1945 sowiecki XI Korpus Pancerny 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Leluszenki zdobył Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

W 1996 uruchomiono Tor doświadczalny Instytutu Kolejnictwa, na który wjeżdża się ze stacji Żmigród.

Gospodarka thumb|Stacja kolejowa w Żmigrodzie W okresie PRL w mieście funkcjonowało szereg zakładów produkcyjnych w tym m.in. roszarnia lnu oraz filia wrocławskiego „Pafawagu”. Po transformacji ustrojowej część zakładów postawiona została w stan upadłości.

Turystyka Żmigród należy do Stowarzyszenia Gmin Turystycznych Wzgórz Trzebnickich i Doliny Baryczy, które promuje lokalne atrakcje i zachęca turystów do korzystania ze szlaków rowerowych, pensjonatów, restauracji, kąpielisk, basenów, łowisk wędkarskich i innych atrakcji turystycznych.

Zabytki thumb|Ruiny pałacu Hatzfeldtów thumb|Kościół pw. Świętej Trójcy, z 1599 thumb|Poewangelicki kościół filialny pw. Stanisława Kostki, z lat 1854–1861 Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: ośrodek historyczny miasta kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, z 1599, 1723 – XVIII w. kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki fil. pw. św. Stanisława Kostki, ul. Rybacka 1, z lat 1854–1861 wieża mieszkalna – baszta z 1560, 1642, murowanana z cegły, zachowała się z dawnego założenia pozostałości zamku z XIV w. z herbami von Kurzbach i von Maltzahn nad wejściem oraz datą 1560 zespół pałacowy, z XVIII w., XIX w., ul. Parkowa: pałac Hatzfeldów, z lat 1656–1658, obecnie w ruinie park inne zabytki: wieża ciśnień nadbarycki park z cennym starodrzewem figura św. Jana Nepomucena kapliczka zabytkowe kamieniczki kolumna Maryjna.

Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia Trójcy Świętej Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny: parafia św. Jerzego Świadkowie Jehowy: zbór Żmigród z salą królestwa

Demografia Piramida wieku mieszkańców Żmigrodu w 2014 roku. 690x480px

Administracja Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Bargteheide, Niemcy

Ludzie związani ze Żmigrodem

Zobacz też Cerkiew św. Jerzego w Żmigrodzie Cmentarz żydowski w Żmigrodzie Żmigród (stacja kolejowa)

Przypisy zmigrod.com.pl.

Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s. 460.

Linki zewnętrzne Historia Żmigrodu

Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIII wieku Kategoria:Miasta w województwie dolnośląskim