Jan Konrad Liberda (ur. 26 listopada 1936 w Bytomiu, zm. 6 lutego 2020 tamże) – polski piłkarz występujący na pozycji napastnika, związany przez niemal całą karierę z Polonią Bytom, trener. Dwukrotny mistrz Polski, zdobywca Pucharu Intertoto i Pucharu Ameryki, dwukrotny król strzelców ekstraklasy, reprezentant Polski.
Kariera klubowa Jako młody chłopak chciał zostać piłkarzem bytomskiej Polonii, nie był jednak dostrzegany przez trenerów dziecięcych zespołów tego klubu. W 1949 zapisał się wobec tego do Budowlanych Chorzów, gdzie występował pod nazwiskiem Bartłamowicz. W kolejnym roku został w końcu członkiem Polonii, występującej w latach 1950–1955 pod szyldem Ogniwa Bytom. Do afiliacji doszło 2 maja 1950. Idolem Liberdy w pierwszej drużynie był Kazimierz Trampisz, od którego przejął kresowy akcent.
W I lidze Liberda zadebiutował 5 września 1954 w meczu z Ogniwem Kraków (0:1). Spotkanie zostało później unieważnione i powtórzone, jednak za ten występ został mistrzem Polski 1954. Przez kilkanaście kolejnych lat był podstawowym graczem Polonii, w której występował w linii ataku na pozycji lewego łącznika. Dwukrotnie zdobył tytuł króla strzelców ekstraklasy: w 1959 zdobył 21 bramek (tyle samo co Ernest Pol), a w 1962 wystarczyło mu 16 trafień. W 1962 zdobył z Polonią drugie mistrzostwo Polski – w finałowym dwumeczu o tytuł z Górnikiem Zabrze (4:1, 1:2) zdobył dwie bramki – a w 1965 europejski Puchar Intertoto, zwyciężając w finale z SC Leipzig (0:3, 5:1). Polonia to jedyna w historii polska drużyna, która zdobyła jakiekolwiek kontynentalne trofeum. Również w 1965 Ślązacy sięgnęli po Puchar Ameryki, triumfując w finale amerykańsko-europejskich rozgrywek International Soccer League (Interliga) rozgrywanym z Duklą Praga (2:0, 1:1). Liberda został wybrany najlepszym zawodnikiem tamtej edycji Interligi.
Mimo przeciętnych warunków fizycznych Liberda słynął z techniki, pracowitości i skuteczności oraz talentu przywódczego i waleczności. Z powodu swojego charakteru bywał zawieszany za dyskusje z sędziami i działaczami. W 1958 poprzez pobyt w Śląsku Wrocław chciała go przejąć Legia Warszawa, jednak jej zamiary udaremnił I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Katowicach Edward Gierek. Liberda w ciągu swojej kariery miał wiele propozycji z innych polskich klubów, wszystkie jednak odrzucał. W I lidze zagrał dla Polonii 304 razy, zdobył najwięcej bramek w historii klubu – 146. W sezonie 1962 jego szesnaście goli stanowiło 5,86% wszystkich trafień ligowych piłkarzy tamtej edycji MP – po nim już nikt nie osiągnął takiego współczynnika. Pozostaje też ostatnim, który w jednym sezonie polskiej ligi strzelił więcej goli, niż było kolejek do rozegrania, oraz jedynym w historii, który w pięciu kolejnych edycjach ekstraklasy trafiał do siatki co najmniej piętnaście razy. Przez wielu uznawany jest za najlepszego piłkarza Polonii w historii.
W 1969 wyjechał za ocean, gdzie krótko bronił barw polonijnego zespołu Chicago Eagles. Pod koniec tamtego roku został graczem holenderskiego AZ '67. W sezonie 1969/70 osiągnął z tym zespołem ćwierćfinał pucharu kraju, jednak już rok później drużyna spadła z ekstraklasy. Liberda zagrał w Holandii w lidze i pucharze 51 razy, zdobywając dwie bramki.
Pod koniec rundy wiosennej sezonu 1970/71 wrócił na krótko do Polonii, by w kolejnym sezonie zostać grającym asystentem trenera drugoligowego GKS Katowice. Rychło zakończył karierę.
Kariera międzynarodowa W 1955 znalazł się w kadrze prowadzonej przez Kazimierza Górskiego reprezentacji Polski U-18 na rozgrywany we Włoszech Turniej Młodzieżowy UEFA. Zorganizowano w nim wyłącznie fazę grupową; Polacy w grupie C zajęli trzecie miejsce, za Bułgarią i Hiszpanią, a przed Irlandią Północną. W kolejnych latach Liberda występował też w państwowej drużynie młodzieżowej (U-23).
thumb|230px|Maracanã, arena w Rio de Janeiro, na której polscy piłkarze przegrali w 1966 towarzyski mecz z Brazylijczykami 1:2. W pierwszej reprezentacji Polski zadebiutował 20 maja 1959 w rozegranym w Hamburgu meczu z Niemcami Zachodnimi (1:1). Bramkę dla Polaków Krzysztof Baszkiewicz zdobył z podania Liberdy.
W 1960 zdobył jedną z bramek w spotkaniu kadry Polski z brazylijskim klubem Santos FC (2:5) na Stadionie Śląskim w Chorzowie. Dwukrotnie dla gości trafił Pelé, wówczas młoda gwiazda światowego futbolu. W 1966 podczas tournée polskiego zespołu po Ameryce Południowej Liberda zdobył wszystkie trzy bramki dla biało-czerwonych w dwóch spotkaniach z Brazylią (1:4, 1:2) i Argentyną (1:1). Drugi pojedynek z Canarinhos (w ich składzie znaleźli się m.in. Pelé i Garrincha) rozegrano na obiekcie Maracanã; Liberda jest jedynym Polakiem, który strzelił gola na tym stadionie. Mecz ten obserwowało ponad 130 000 widzów, co jest rekordem polskiej reprezentacji. Po spotkaniach z Latynosami bytomianin zyskał przydomek Biały Pelé.
Łącznie w reprezentacyjnym zespole A zagrał 35 razy, zdobywając osiem goli. Występował w meczach towarzyskich oraz eliminacjach do mistrzostw świata, Europy i zawodów olimpijskich. Międzynarodową karierę zakończył w 1967 po meczu z ZSRR (0:1) w eliminacjach olimpijskich. Nie pojechał pociągiem na rewanż do Moskwy po tym, jak poczuł się zlekceważony przez sztab szkoleniowy odmową podejścia któregoś z jego członków do telefonu, gdy dzwonił do niego z Rzepina, niedaleko przejścia granicznego, oczekując na sprowadzanego z Niemiec Zachodnich Forda Taunusa. Za tę zuchwałą reakcję niektórzy działacze domagali się dla zawodnika wieloletniej dyskwalifikacji, lecz po raz kolejny pomógł mu Edward Gierek, wyciszając aferę. Piłkarz w reprezentacji więcej jednak nie zagrał.
Kariera trenerska Po krótkim epizodzie w Katowicach, w latach 1972–1975 pracował jako szkoleniowiec w pierwszoligowym Zagłębiu Sosnowiec. Był asystentem Antoniego Brzeżańczyka, Czesława Uznańskiego i Nándora Bányaia, prowadził też zespół samodzielnie oraz w duetach z Uznańskim i Kazimierzem Trampiszem.
W kolejnych latach pracował w CKS Czeladź oraz klubach zachodnioniemieckich: TuS Schloß Neuhaus (1977–1978 oraz krótko na przełomie grudnia 1982 i stycznia 1983) i VfB Oldenburg (1983–1984).
Drugoligową bytomską Polonię obejmował dwukrotnie, jej piłkarzy szkolił najpierw w latach 1980–1982, a następnie w rundzie jesiennej sezonu 1991/92.
Życie prywatne Liberda pochodził z polskiej rodziny osiadłej w bytomskiej dzielnicy Rozbark w ówczesnych granicach Niemiec. Miał dwóch braci. W 1975 został absolwentem AWF w Katowicach, uzyskując tytuł trenera II klasy. Posiadał też wykształcenie technika górnika i ślusarza. Miał żonę Teresę oraz syna.
Przez długie lata, od początków XXI wieku cierpiał na chorobę Alzheimera, przez którą po jakimś czasie stracił kontakt z rzeczywistością. Zmarł w rodzinnym mieście w wieku 83 lat. Pochowany został 11 lutego 2020 na cmentarzu Świętej Trójcy w Bytomiu.
Statystyki Klubowe Klub Sezon Liga Liga PucharDo sezonu 1962 włącznie mecze Pucharu Polski rozgrywanego w systemie jesień-wiosna przypisano rozgrywkom ligowym zgodnie z rokiem kalendarzowym. EuropaUwzględniono: Puchar Europy – 6 (1). InneUwzględniono: Puchar Intertoto, International Soccer League. SumaMeczeBramkiMeczeBramkiMeczeBramkiMeczeBramkiMeczeBramkiOgniwo Bytom 1954 I liga 1Uwzględniono mecz unieważniony i powtarzany. 0 0 0 – – 1 0 Polonia Bytom 1955 I liga 14 2 2 1 – – 16 31956 II liga 3 3 – – 1957 I liga 22 9 – – – 22 91958 I liga 20 5 – 2 0 – 22 51959 I liga 22 21 – – – 22 211960 I liga 22 15 – – – 22 151961 I liga 26 15 – – – 26 151962 I liga 14Uwzględniono: Baraż o MP – 2 (2). 16 3 2 – – 17 181962/1963 I liga 26 16 4 4 1 – 26 201963/1964 I liga 25 13 1 – 25 141964/1965 I liga 26 12 0 – 26 121965/1966 I liga 24 8 0 – 24 81966/1967 I liga 26 8 0 – 26 81967/1968 I liga 13 2 0 – 13 21968/1969 I liga 20 3 0 – – 20 3 Ogólnie 301 145 8 11 6 1 315 157 AZ '67 1969/1970 Eredivisie 16 1 3 1 – – 19 21970/1971 Eredivisie 30 0 2 0 – – 32 0 Ogólnie 46 1 5 1 – – – – 51 2Polonia Bytom 1970/1971 I liga 3 1 0 0 – 0 0 3 1GKS Katowice 1971/1972 II liga 0 – – Ogólnie w karierze 350 147 13 12 6 1 369 160
Międzynarodowe PolskaRok Mecze Gole1959 5 21960 2 01961 2 01962 3 01964 3 21965 8 01966 10 41967 2 0Ogólnie 35 8
+ Gole międzynarodoweLp.DataMiejsceWystępPrzeciwnikGol naWynikRozgrywka 1. 21 czerwca 1959 Stadion Olimpijski, Wrocław, Polska 2 Izrael 3:0 7:2 Towarzyski 2. 7:2 3. 7 października 1964 Råsunda, Solna, Szwecja 15 Szwecja 2:2 3:3 4. 3:2 5.5 czerwca 1966 Estádio Magalhães Pinto, Belo Horizonte, Brazylia 26 1:0 1:4 6.8 czerwca 1966 Maracanã, Rio de Janeiro, Brazylia 27 1:2 1:2 7.11 czerwca 1966 Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentyna 28 1:1 1:1 8.2 października 1966 Stadion Pogoni, Szczecin, Polska 31 2:0 4:0 ME 1968 – eliminacje
Sukcesy Klub Polonia BytomW latach 1950–1955 jako Ogniwo Bytom. I liga Mistrz: 1954, 1962 I liga Wicemistrz: 1958, 1959, 1961 I liga Trzecie miejsce: 1965/1966, 1968/1969 Puchar Polski Finał: 1963/1964 Puchar Intertoto Zwycięstwo: 1964/1965 Puchar Intertoto Finał: 1963/1964 International Soccer League Zwycięstwo: 1965 II liga Mistrzostwo i awans do I ligi: 1956
Indywidualne Polonia Bytom I liga Król strzelców: 1959 (21 bramek), 1962 (16 bramek) Złote Buty: 1962 Piłkarz Roku Przeglądu Sportowego: 1966
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Andrzej Gowarzewski: Mistrzostwa Polski. Ludzie (1945-1962). 100 lat prawdziwej historii (3), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, s. 110.
Linki zewnętrzne Jan Liberda w bazie National Football Teams Jan Liberda w bazie Worldfootball.net Jan Liberda w bazie Wikiliga.pl
Jan Liberda w bazie Eu-football.info
Kategoria:Reprezentanci Polski w piłce nożnej Kategoria:Królowie strzelców Ekstraklasy Kategoria:Klub 100 Kategoria:Piłkarze Polonii Bytom Kategoria:Trenerzy piłkarzy Polonii Bytom Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Polscy trenerzy piłkarscy Kategoria:Trenerzy piłkarzy Zagłębia Sosnowiec Kategoria:Piłkarze AZ Alkmaar Kategoria:Ludzie urodzeni w Bytomiu Kategoria:Zmarli w 2020 Kategoria:Pochowani w Bytomiu Kategoria:Reprezentanci Polski U-23 w piłce nożnej