Morze Lewantyńskie – wschodnia część Morza Śródziemnego, położona między wschodnimi wybrzeżami Krety i innych wysp greckich a wybrzeżami Azji Mniejszej, Lewantu i północno-wschodniej Afryki. Największą wyspą akwenu jest Cypr. Morze Lewantyńskie stanowi najbardziej na wschód wysuniętą część basenu Morza Śródziemnego.
Nazwa Nazwa morza pochodzi od Lewantu, historyczno-geograficznego określenia ziem położonych we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Termin wywodzi się z języków zachodnioeuropejskich i nawiązuje do kierunku wschodniego, kojarzonego ze wschodem Słońca.
Geografia Morze Lewantyńskie graniczy od północnego zachodu z Morzem Egejskim, a od zachodu i południowego zachodu z wodami środkowej części Morza Śródziemnego, w tym z Morzem Libijskim. Dokładne granice akwenu nie są jednakowo wyznaczane we wszystkich opracowaniach. Za jego zachodnią granicę często przyjmuje się okolice Krety i łuku wysp greckich, natomiast północną część ogranicza południowe wybrzeże Turcji.
Północne wybrzeża akwenu należą do Grecji i Turcji, wschodnie do Syrii, Libanu, Izraela i Strefy Gazy, a południowe do Egiptu. Cypr dzieli morze na część północną, określaną niekiedy jako Basen Cylicyjski, oraz rozległy obszar położony na południe i zachód od wyspy. W południowo-zachodniej części akwenu znajduje się rozległy stożek osadowy utworzony przez osady nanoszone przez Nil.
Dno Morza Lewantyńskiego tworzy głęboki basen oceaniczny urozmaicony grzbietami, rowami i wzniesieniami podmorskimi. Na południe od Cypru znajduje się Góra podwodna Eratostenesa, rozległe wyniesienie dna oddzielające głębsze części basenu. W rejonie łuku helleńskiego, na zachód od właściwego Basenu Lewantyńskiego, występują najgłębsze obszary całego Morza Śródziemnego.
Hydrologia Morze Lewantyńskie jest jednym z najcieplejszych i najbardziej zasolonych obszarów Morza Śródziemnego. Temperatura wód powierzchniowych wynosi około 16 °C zimą i może przekraczać 30 °C latem. Zasolenie powierzchniowe w okresie letnim dochodzi miejscami do około 39,7‰. Wysokie wartości temperatury i zasolenia wynikają z silnego parowania, niewielkich opadów oraz ograniczonego dopływu wód rzecznych.
Do akwenu napływają od zachodu stosunkowo mniej zasolone wody pochodzenia atlantyckiego. Przemieszczając się ku wschodowi, ogrzewają się i zwiększają zasolenie wskutek parowania. W północnej części Morza Lewantyńskiego, zwłaszcza w rejonie cyklonicznego Wiru Rodyjskiego, w okresie zimowym dochodzi do ochładzania i mieszania wód oraz powstawania Lewantyńskiej Wody Pośredniej. Masa ta rozprzestrzenia się następnie na zachód na głębokości kilkuset metrów i stanowi ważny element cyrkulacji całego Morza Śródziemnego.
Największą rzeką uchodzącą do Morza Lewantyńskiego jest Nil. Po wybudowaniu Wysokiej Tamy Asuańskiej znacznie zmniejszyły się ilość wody i osadów docierających do wybrzeża, a naturalny sezonowy rytm przepływów rzeki uległ zmianie. Do morza uchodzą również krótsze cieki z południowej Turcji i wybrzeża Lewantu, jednak ich łączny dopływ jest niewielki w porównaniu ze stratami wody powodowanymi przez parowanie.
Środowisko przyrodnicze Morze Lewantyńskie należy do najbardziej ubogich w substancje odżywcze części Morza Śródziemnego. Niska dostępność związków azotu i fosforu ogranicza rozwój fitoplanktonu, dlatego akwen charakteryzuje się niewielką produkcją biologiczną i dużą przejrzystością wód. Produktywność wzrasta lokalnie w rejonach mieszania wód, ujść rzecznych oraz przybrzeżnego wynoszenia głębszych mas wodnych.
Otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 roku umożliwiło przemieszczanie się organizmów z Morza Czerwonego do wschodniej części Morza Śródziemnego. Zjawisko to określa się jako migrację lessepsjańską. W wodach Morza Lewantyńskiego zadomowiły się liczne gatunki ryb, mięczaków, skorupiaków i innych organizmów pochodzących z Morza Czerwonego i Oceanu Indyjskiego. Część z nich rozprzestrzeniła się następnie na Morze Egejskie oraz do środkowej i zachodniej części Morza Śródziemnego.
Gospodarka Na wybrzeżach Morza Lewantyńskiego znajdują się porty o znaczeniu regionalnym i międzynarodowym, m.in. Aleksandria, Port Said, Hajfa, Aszdod, Bejrut, Latakia, Mersin i Limassol. Przez południowo-wschodnią część akwenu przebiega szlak żeglugowy prowadzący do Kanału Sueskiego, łączącego Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym i Oceanem Indyjskim.
Przypisy
Kategoria:Części Morza Śródziemnego Kategoria:Geografia Cypru Kategoria:Geografia Egiptu Kategoria:Geografia Grecji Kategoria:Geografia Izraela Kategoria:Geografia Libanu Kategoria:Geografia Palestyny Kategoria:Geografia Syrii Kategoria:Geografia Turcji