Narodowe Święto Niepodległości – polskie święto państwowe, obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 r., po 123 latach zaborów (1795–1918), ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937 r.., zniesione 22 lipca 1945 ustawą Krajowej Rady Narodowej. i przywrócone w okresie transformacji systemowej, ustawą z dnia 15 lutego 1989 r... Jest dniem wolnym od pracy.

Znaczenie daty

Odzyskiwanie przez Polskę niepodległości było procesem stopniowym. Wybór 11 listopada uzasadnić można zbiegiem wydarzeń w Polsce z zakończeniem I wojny światowej dzięki zawarciu 11 listopada 1918 rozejmu w Compiègne, pieczętującego ostateczną klęskę Cesarstwa Niemieckiego. Dzień wcześniej do Warszawy przybył Józef Piłsudski, co Jędrzej Moraczewski opisał słowami:

thumb|Afisz informujący o sformowaniu Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej thumb|Członkowie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej mały|Obwieszczenie Rady Regencyjnej o przekazaniu władzy Józefowi Piłsudskiemu, 11 listopada 1918 roku

Dzieje obchodów W latach 1919–1936 rocznice odzyskania niepodległości świętowano w Warszawie jako uroczystości o charakterze wojskowym. Organizowano je zazwyczaj w pierwszą niedzielę po 11 listopada. W 1919 r. nie było sprzyjającej sytuacji, by uczcić rocznicę odzyskania niepodległości, ponieważ trwały jeszcze wojny o granice Rzeczypospolitej. Pierwszy raz w pełni uroczyście upamiętniono odzyskanie niepodległości 14 listopada 1920. Tego dnia uhonorowano Józefa Piłsudskiego jako zwycięskiego Wodza Naczelnego w wojnie polsko-bolszewickiej, wręczając mu buławę marszałkowską.

Po przewrocie majowym w 1926 r. obchody kolejnych rocznic były uroczystościami ściśle wojskowymi. 8 listopada 1926 Piłsudski jako premier wydał okólnik ustanawiający ten dzień wolnym od pracy dla urzędników państwowych. Odtąd w tym dniu na placu Saskim w Warszawie Piłsudski dokonywał przeglądu pododdziałów, a następnie odbierał defiladę (po raz ostatni w 1934 r.). W 1928 r. plac Saski w stolicy nazwano placem Marszałka Józefa Piłsudskiego, a cztery lata później Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego ustanowił ten dzień wolnym od nauki. Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 października 1930 r. ustanowiono odznaczenie państwowe Krzyż i Medal Niepodległości dla osób czynnie zasłużonych dla niepodległości Polski. 11 listopada 1932 odsłonięto Pomnik Lotnika w Warszawie. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z dnia 23 kwietnia 1937 r.. Miało ono łączyć odzyskanie suwerenności państwowej z zakończeniem I wojny światowej oraz upamiętniać Józefa Piłsudskiego. Do czasu wybuchu II wojny światowej obchody państwowe odbyły się dwa razy: w 1937 r. i 1938 r.; w 1937 r. uświetniono je odsłonięciem pomnika gen. Józefa Sowińskiego.

Podczas okupacji niemieckiej w latach 1939–1945 jawne świętowanie polskich świąt państwowych było niemożliwe. Organizatorzy przygotowywanych konspiracyjnie obchodów rocznicy 11 listopada, głównie w ramach małego sabotażu, byli narażeni na dotkliwe represje. Jednak mimo to pamięć o Święcie Niepodległości starano się podtrzymywać. W dniach poprzedzających 11 listopada na murach, ogrodzeniach, płytach chodnikowych pojawiały się afisze, ulotki i napisy „Polska żyje”, „Polska zwycięży”, „Polska walczy”, „Jeszcze Polska nie zginęła”, „11.XI.1918” itp., a od 1942 roku także znak Polski Walczącej. Częstokroć pomniki przystrajano biało-czerwonymi kwiatami i proporczykami, a w miejscach o trwałej symbolice narodowej mocowano flagę narodową. Również w prasie konspiracyjnej, głównie w „Biuletynie Informacyjnym” podziemnej Armii Krajowej, zamieszczano artykuły przypominające o Święcie Niepodległości.

W 1944 r., na terenach objętych władzą utworzonego kilka miesięcy wcześniej Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, zorganizowano oficjalne obchody Święta Niepodległości. Na placu Litewskim w Lublinie odbyła się parada wojskowa z udziałem żołnierzy ludowego Wojska Polskiego i Armii Czerwonej, a w Teatrze Miejskim uroczysta akademia, na której okolicznościowe przemówienie wygłosił przewodniczący Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut. Dyktator ZSRR Józef Stalin skierował do niego depeszę z życzeniami z okazji „święta narodowego Polski”, w której podkreślał przyjaźń między narodami polskim i radzieckim. Były to ostatnie oficjalne obchody tej rocznicy na następne kilkadziesiąt lat. Zmianę w kalendarzu świąt państwowych zapowiedziano jeszcze w tym samym roku na łamach „Rzeczpospolitej”, centralnego organu prasowego PKWN: „11 listopada pozostanie dla nas dniem niepodległości. Dniem zakończenia 120-letniej walki narodu o niepodległość. Dniem realizacji dążeń Tadeusza Kościuszki, Jana Henryka Dąbrowskiego, Romualda Traugutta, Jarosława Dąbrowskiego. Ale w ogniu burzy dziejowej zrodził się nowy dzień niepodległości, nowy dzień odrodzenia państwowości polskiej. Jest nim dzień 22 lipca 1944 r. Dzień, w którym proklamowana została jedyna legalna władza odrodzonego państwa – Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego”.

W 1945 r. ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i jednocześnie zniesiono Święto Niepodległości.

W okresie Polski Ludowej datę 11 listopada propaganda komunistyczna próbowała przyćmić dwiema obchodzonymi kilka dni wcześniej rocznicami: wybuchu rewolucji październikowej w Rosji nocy z 6 na 7 listopada 1917 (według obowiązującego wówczas w Rosji kalendarza juliańskiego – w nocy z 24 na 25 października) oraz powstania Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej pod kierownictwem socjalisty Ignacego Daszyńskiego w nocy z 6 na 7 listopada 1918. Szczególnie hucznie celebrowano kolejne rocznice rewolucji październikowej. Reżim komunistyczny na każdym kroku podkreślał, że to dojście bolszewików do władzy w Rosji miało kluczowy wpływ na odbudowę państwowości polskiej. Przemilczano jednak fakt, że polscy rewolucjoniści, jak Feliks Dzierżyński czy Julian Marchlewski, dążyli do utworzenia Polskiej Socjalistycznej Republiki Rad, a nie niepodległej Polski.

7 listopada 1968, w rocznicę powstania Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, odbyły się w Lublinie główne obchody 50. rocznicy odzyskania niepodległości w 1918 r. Na uroczystej akademii, ówczesny premier Józef Cyrankiewicz wygłosił okolicznościowe przemówienieWładysław Kurkiewicz „25 lat Polski Ludowej“ Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1971, s. 360, w którym nazwał Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego „drugim rządem lubelskim”, a jednocześnie „nową, lepszą i trwalszą wersją rządu Daszyńskiego”. Głównym powodem tej rzekomej wyższości miało być to, że PKWN, w przeciwieństwie do rządu Daszyńskiego, „nie stanął wobec konieczności dokonywania kompromisów kosztem ustępstw na rzecz klas posiadających”. W ten sposób starano się uzasadnić i umocnić pozycję władzy komunistycznej, przedstawiając ją jako naturalną kontynuację dążeń lewicowych i socjalistycznych, a nie jako narzucony z zewnątrz reżim.

W okresie PRL obchody rocznicy odzyskania niepodległości 11 listopada organizowane były nielegalnie przez środowiska niepodległościowe w tym piłsudczykowskie. Organizatorzy i uczestnicy tych uroczystości często byli represjonowani przez ówczesne władze państwowe. Pewnym wyjątkiem były lata 1980–1981, kiedy ruch, legalnie wtedy działającej „Solidarności” bardzo mocno nawiązywał do tradycji niepodległościowych, przywracając w tym czasie w szerszej skali społecznej Święto Niepodległości.

W latach 80. XX w. delegacja władz państwowych w dniu Święta Niepodległości składała wieniec przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Niezależnie od władz środowiska opozycyjne w kolejnych latach organizowały własne obchody.

Święto Niepodległości obchodzone 11 listopada zostało przywrócone przez Sejm PRL ustawą z 15 lutego 1989 pod nazwą „Narodowe Święto Niepodległości”. Jednocześnie nie zniesiono obowiązującego dotychczas Narodowego Święta Odrodzenia Polski obchodzonego 22 lipca. W rezultacie, rok 1989 był wyjątkowy, ponieważ kalendarz państwowy zawierał oficjalnie dwa święta, z których każde symbolizowało „niepodległość” widzianą z innej perspektywy. Dopiero ustawa z 6 kwietnia 1990 roku ostatecznie zlikwidowała Narodowe Święto Odrodzenia Polski, czyniąc 11 listopada jedynym i oficjalnym dniem niepodległości Polski. Joanna Senyszyn, polityczka i działaczka społeczna związana z lewicą, zwróciła uwagę na ten paradoks, który odzwierciedlał przełomowy moment w polskiej historii, w którym dwie sprzeczne narracje historyczne istniały obok siebie, zanim jedna z nich ostatecznie zwyciężyła: „Rok 1989 był jedynym, w którym Polacy oficjalnie świętowali dwa dni symbolizujące odzyskanie niepodległości. Tej po zaborach i tej po niemieckiej okupacji. 22 lipca śpiewali «Wyklęty powstań ludu ziemi», a 11 listopada «My, pierwsza brygada». I komu to przeszkadzało?”.

11 listopada 1997 Sejm podjął uchwałę głoszącą m.in. „Ta uroczysta rocznica skłania także do refleksji nad półwieczem, w którym wolnościowe i demokratyczne aspiracje Polaków były dławione przez hitlerowskich i sowieckich okupantów, a następnie – obcą naszej tradycji – podporządkowaną Związkowi Radzieckiemu komunistyczną władzę”..

Współcześnie, obchody Święta Niepodległości z udziałem najwyższych władz państwowych odbywają się na placu marsz. Józefa Piłsudskiego w Warszawie, przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Inne formy obchodów to: Bieg Niepodległości organizowany od 1989 r. w Warszawie, Koncert Niepodległości organizowany od 2009 r. w Muzeum Powstania Warszawskiego, wykłady i inscenizacje historyczne, koncerty patriotyczne czy parady ulicami miast, np. Marsz Niepodległości w Warszawie, Marsz Patriotów i Radosna Parada Niepodległości we Wrocławiu, Parada Niepodległości w Gdańsku.

W 2018 r. zorganizowano obchody 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę.

Galeria

Zobacz też Święta państwowe w Polsce Maszt Wolności

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

#MojaNiepodległa, portal Instytutu Pamięci Narodowej

Kategoria:Święta polskie Polska Narodowe Kategoria:Hasła kanonu polskiej Wikipedii