Alfred Michał Biłyk (ur. 25 września 1889 we Lwowie, zm. 19 września 1939 w Munkacs) – polski działacz niepodległościowy, prawnik, wojewoda tarnopolski i lwowski, adwokat, major rezerwy piechoty Wojska Polskiego.

thumb|Wojewoda Alfred Biłyk i marszałek Edward Śmigły-Rydz we Lwowie (1938) thumb|Fragment listu Alfreda Biłyka z 19 września 1939

Życiorys Urodził się 25 września 1889 we Lwowie. Ojciec i matka pochowani na cmentarzu miejskim w BrzeżanachПарацій В., Символ вічності та пам'яті: Бережанський цвинтар w: Бережани. Місто біля Раю / Пам'ятки України, К. 2013, спецвипуск № 2 (191) (лип.). – С. 68–69. ..

W 1907 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Brzeżanach. Od 1908 wraz z nim działał w Związku Walki Czynnej. Wraz z Rydzem-Śmigłym zaprzyjaźnili się, działali w Związku Strzeleckim, w którym Biłyk był prezesem i komendantem w Brzeżanach. Byli słuchaczami Wyższego Kursu Oficerskiego, ukończonego w Struży.

W latach 1910–1911 odbył jednoroczną służbę wojskową w c. i k. Armii. Został mianowany podporucznikiem ze starszeństwem z 1 listopada 1914 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1916 jego oddziałem macierzystym był c. i k. 90 pułk piechoty.

Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do armii austriackiej, a od końca 1914 służył w Legionach. Walczył na Podhalu w składzie I Brygady, został zastępcą szefa departamentu NKN w Piotrkowie, służył w 1 pułku piechoty, adiutantem dowódcy pułku Rydza-Śmigłego. Po kryzysie przysięgowym został sędzią śledczym w Łodzi. 5 marca 1915 został mianowany porucznikiem piechoty. W tym mieście u schyłku wojny w listopadzie 1918 działał w ramach rozbrajania okupantów.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w stopniu porucznika do 8 października 1921 był komendantem miasta Łodzi. Następnie zweryfikowany w stopniu majora rezerwy piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Był oficerem rezerwy 1 Pułku Piechoty Legionów z Wilna. W 1934 jako major rezerwy był przydzielony do Oficerskiej Kadry Okręgowej nr IV jako oficer po ukończeniu 40. roku życia i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Łódź Miasto II.

Studia prawnicze odbył na Uniwersytecie JagiellońskimA. K. Kunert, Z. Walkowski, Kronika kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, , s. 87. lub na Uniwersytecie Lwowskim„Gazeta Lwowska” z 15 lipca 1936 oraz Kto był kim w II Rzeczypospolitej, pod red. prof. Jacka M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I, s. 164.. Aplikację sądową ukończył w Brzeżanach. W 1924 otworzył kancelarię adwokacką w Łodzi. Był członkiem Naczelnej Rady Adwokackiej. Przed wyborami parlamentarnymi do Sejmu RP w 1935 został mianowany komisarzem wyborczym w okręgu wyborczym nr. Praktykę adwokacką prowadził do 1936. Był m.in. obrońcą łódzkiego króla przestępców - Ślepego Maksa w procesie z 1930 roku.

Po śmierci Józefa Piłsudskiego i bezpośrednim zaangażowaniu się Edwarda Rydza-Śmigłego w politykę wewnętrzną, jako zaufany człowiek Śmigłego został 15 lipca 1936 powołany na wojewodę tarnopolskiego„Tydzień Robotnika”, 19 VII 1936, nr 33, s. (inf. Adw. Biłyk został wojewodą.).. Pozostawał nim do 16 kwietnia 1937, gdy został powołany na wojewodę lwowskiego. Urzędował na Wałach Gubernatorskich w dawnej siedzibie Namiestnictwa Galicji. Jego ostatnim sekretarzem był Mirosław Żuławski.

Kampania wrześniowa 12 września 1939, gdy pierwsze czołgi i wozy pancerne Wehrmachtu stanęły na rogatkach Lwowa, wygłosił na antenie Radia Lwów do mieszkańców miasta swoje słynne przemówienieW przemówieniu podkreślił, że miasto, które zawsze było semper fidelis, odznaczone Krzyżem Virtuti Militari, bronić się będzie do upadłego. Mówi nadto, że on – wojewoda – nigdy tego miasta ani Jego mieszkańców nie opuści i wytrwa z nimi do końca. Jak pisał Jerzy Janicki w Czkawce w rozdziale Ostatni wojewoda lwowski: Ponad pół wieku trwało przekonanie pośród tych, którzy słuchali radiowego wezwania wojewody, że słowa swego nie dotrzymał, o co zresztą nikt z mieszkańców pretensji nie wnosił, bo przestrzegał ich przed Niemcami, a przewidzieć nie mógł daty 17 września, która odmieniła gruntownie sens jego zapewnień..

15 września 1939 premier Felicjan Sławoj Składkowski wydał Biłykowi polecenie wyjazdu do Kut, gdzie znajdowało się miejsce postoju ewakuowanego rządu. Tam otrzymał polecenie wyjazdu do konsulatu polskiego w Munkaczu na Rusi Zakarpackiej, ówcześnie (od 15 marca 1939) należącej do Węgier. 17 września 1939, wobec agresji sowieckiej na Polskę rząd polski przekroczył granicę rumuńską, zaś Biłyk został odcięty na Węgrzech. Dwukrotnie podejmował próbę przedarcia się do Lwowa, do którego podchodziła już Armia Czerwona, a kiedy okazało się to niemożliwe, w pokoju nr 5 hotelu „Csillag” w Munkaczu sporządził w dniu 19 września 1939 list-testament (zachowany przez jego córkę Barbarę, w zbiorach Instytutu Sikorskiego w Londynie). W liście pisał:

W dokumentach Instytutu Sikorskiego zachował się drugi jeszcze dokument, skierowany do władz węgierskichJerzy Janicki: Ostatni wojewoda lwowski.:

Wkrótce po napisaniu ww. listów strzałem w głowę popełnił samobójstwo.

Jego syn, Leszek Biłyk, również brał udział w kampanii wrześniowej, walcząc jako podporucznik 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich. Po wojnie wyjechał do Brazylii, gdzie był działaczem emigracyjnym. W Brazylii zamieszkała również jego córka, Barbara, żona Jorge Henryka Sieradzkiego (zmarła tam w 2021 w wieku 104 lat).

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 sierpnia 1938) Krzyż Niepodległości (18 października 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1922) Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi (13 maja 1933) „za zasługi na polu obrony powietrznej i przeciwgazowej”. Srebrny Krzyż Zasługi (10 lutego 1928)M.P. z 1928 r. nr 34, poz. 39 „za zasługi na polu pracy społecznej”. Znak Oficerski „Parasol” (1911) Odznaka Pamiątkowa Dawnych Harcerzy Małopolskich (1937) Krzyż Pamiątkowy Mobilizacji 1912–1913 (Austro-Węgry)

Upamiętnienie W Łodzi imieniem Alfreda Biłyka nazwano rondo u zbiegu al. Włókniarzy i ul. Zgierskiej.

Przypisy

Bibliografia

„Łódź w Ilustracji” (dod. do „Kuriera Łódzkiego”): – nr 45 z 1 XI 1930, s. 1 (na uroczystości poświęcenia sztandaru oddz. łódzkiego Legii Inwalidów Wojsk Polskich (26.10.1930)), nr 46, z 18 XI 1934, s. 6 (zdjęcie portretowe)

Jerzy Janicki Czkawka, rozdział Ostatni wojewoda lwowski wyd. Iskry, 2000, . Karol Dziuda, Śmierć Alfreda Biłyka, ostatniego wojewody lwowskiego. [w:] „Wrzesień 1939. W 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej”. Jednodniówka, 17 IX 2009, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, s. 9–10.

Kategoria:Absolwenci Gimnazjum Brzeżańskiego Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Komisarze wyborczy II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Mukaczewem Kategoria:Majorowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni znakiem oficerskim tzw. „Parasolem” Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie piechoty Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polacy – oficerowie armii austro-węgierskiej Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Mobilizacji 1912–1913 Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Prawnicy związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Urzędnicy Departamentu Wojskowego NKN Kategoria:Wojewodowie lwowscy Kategoria:Wojewodowie tarnopolscy Kategoria:Wojskowi związani z Łodzią Kategoria:Zmarli w 1939 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich