thumb|250px|Kula plazmowa koloru purpurowego Barwa purpurowa (purpura; z łac. purpura, z gr. πορφύρα porfyra) – barwa o zakresie od intensywnie czerwonego do fioletu, także w głębokich odcieniach zbliżonych do barwy śliwki czy do koloru granatowego. Nazwa barwy wzięła się od purpury, czyli barwnika ciemnoczerwonego, używanego do barwienia tkanin.
Charakterystyka fizyczna i optyka barwy W ujęciu fizycznym purpura jest definiowana jako barwa niespektralna, co oznacza, że nie posiada ona przypisanej konkretnej długości fali w widmie widzialnym. Percepcja tego koloru nie wynika z oddziaływania pojedynczego fotonu o określonej energii, lecz jest efektem jednoczesnej stymulacji czopków krótkofalowych (S) oraz długofalowych (L) w siatkówce oka, przy braku stymulacji czopków średniofalowych (M). W kolorymetrii purpury wyznaczają tzw. linię purpur na wykresie chromatyczności CIE 1931, łączącą skrajne punkty widma: błękit (ok. 380 nm) i czerwień (ok. 700 nm). Z tego powodu purpura jest systematycznie odróżniana od fioletu, który jest barwą spektralną o konkretnej długości fali.
Historyczne odmiany barw purpurowych Purpura tyryjska
Kolor barwnika otrzymywanego z mięczaków śródziemnomorskich.
Purpura Han
Purpura „królewska” (średniowiecze)
Purpura (lata 1930)
Purpura elektryczna (lata 2000)
Komputerowe odmiany barw purpurowych Purple (HTML)
Purple (X11)
Medium purple (X11)
Inne odmiany barw purpurowych Psychodeliczna purpura
Pigment czystej purpury stworzono w późnych latach 1960, mieszając fluorescencyjną magentę z fluorescencyjnym niebieskim i tworząc fluorescencyjny purpurowy, wykorzystywany w psychodelicznych obrazach fluorescencyjnych. Odcień purpury był jednym z bardziej popularnych wśród hippisów i był ulubionym kolorem Jimiego Hendriksa, przez co nazwany został psychodeliczną purpurą. Odcień ten jest bliższy magencie niż purpura elektryczna.
W latach 80., po wschodniej stronie Central Avenue w San Francisco, w typowym domu wiktoriańskim, powstało Muzeum Jimiego Hendriksa, pomalowane właśnie na ten kolor.
Historia i symbolika Purpura od zawsze kojarzyła się z władzą, bogactwem, uduchowieniem i szlachetnością, ponieważ w dawnych czasach uzyskanie tego koloru wymagało bardzo rzadkich i drogich barwników. Siłą rzeczy, przedmioty w tym kolorze były bardzo drogie. Purpura była bardzo cennym barwnikiem naturalnym, uzyskiwanym z niektórych gatunków małży. Używano jej w starożytności, a później w średniowieczu, do farbowania płaszczy osób piastujących wysokie stanowiska. W religii purpura symbolizuje mękę Chrystusa (w Ewangelii żołnierze narzucają na ramiona Chrystusa płaszcz tego koloru); w imperialnej Anglii była jedynym kolorem, którym w czasie żałoby można było dopełnić odcienie szarego i czarnego, przez co aż do początku XIX wieku była uważana za kolor ponury.
Purpura a fiolet – nieporozumienia językowe W języku polskim na barwę purpurową najczęściej stosuje się określenie fiolet.
W plastyce, w addytywnym mieszaniu kolorów, fiolet jest barwą pochodną, mieszaniną czerwonego i niebieskiego. Purpura nie jest wymieniana wśród barw tęczy. Natomiast fiolet to raczej nazwa koloru odpowiadającego najkrótszym falom światła widzialnego, trudny do określenia za pomocą modelu RGB. Czasami przyjmuje się, że oba określenia służą na określenie mieszaniny niebieskiego i czerwonego, gdzie fioletowy oznacza barwę nieco chłodniejszą (bliżej niebieskiego), natomiast purpura jest cieplejsza (bliżej czerwonego). W niektórych językach, słowa purpura i fiolet są synonimami.
Rozróżnienie między purpurą a fioletem nie zawsze jest jednak zachowywane w języku potocznym. W polszczyźnie purpura jest określana jako barwa ciemnoczerwona z odcieniem fioletowym, podczas gdy fiolet stanowi odrębną nazwę barwyWielki słownik języka polskiego PAN, hasło „purpura”, definicja: „kolor ciemnoczerwony z odcieniem fioletowym”.. Granica między tymi kolorami może być jednak różnie wyznaczana w zależności od przyjętej terminologii oraz dziedziny, w której są stosowaneW. Strzemiński, Teoria widzenia, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1974 – omówienie systematyki barw i różnic między nazewnictwem potocznym a klasyfikacją barw.. Różnice w nazewnictwie występują również między poszczególnymi językami, dlatego określenia "purpura" i "fiolet" nie zawsze mają dokładne odpowiedniki znaczenioweM. Pastoureau, Kolory. Historia i znaczenie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013 – omówienie historycznych i językowych różnic w nazewnictwie barw..
Zobacz też
Purpura (heraldyka)
Przypisy
Bibliografia Maria Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego t. I, Warszawa 1973 (i późniejsze wydania)
Linki zewnętrzne Esej o wielości barw wiązanych z pojęciem purpury Purpura w heraldyce Fiolet w słowniku synonimów
Kategoria:Teoria koloru