Henryk Wereszycki, właśc. Henryk Vorzimmer (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejówZbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 244..

Życiorys Syn Mykoły Hankewicza (Mikołaja Hankiewicza), ukraińskiego socjalisty i Rozalii Altenberg, z zasymilowanej rodziny żydowskich wydawców i księgarzy we Lwowie. Do 1924 r. nosił nazwisko swego ojczyma Jakuba Vorzimmera.

10 listopada 1923 roku wojewoda lwowski zezwolił por. rez. Henrykowi Vorzimmerowi z 21. pułku artylerii polowej i por. Tadeuszowi Vorzimmerowi z 5. pułku artylerii polowej (ur. 5 czerwca 1900) na zmianę rodowego nazwiska „Vorzimmer” na „Wereszycki”Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 marca 1924 r., Nr 27, s. 135.. Tadeusz został zamordowany wiosną 1940 roku w Charkowie przez NKWD.

W 1909 roku ukończył szkołę powszechną, od roku 1910 uczęszczał do C.K. III Gimnazjum Klasycznego we Lwowie. Po wznowieniu nauki przerwanej wybuchem I wojny światowej, od jesieni do kwietnia 1916 roku był uczniem skróconego kursu 6 i 7 klasy. Wiosną tego roku poszedł na wojnę i z końcem lata został żołnierzem 1. pułku artylerii Legionów Polskich. Jako kanonier przeszedł chrzest bojowy na froncie nad Stochodem. W przerwie między walkami, w czasie krótkiego urlopu, w kwietniu 1917 roku zdał maturę i wrócił na front. W roku 1918 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, a w październiku tegoż roku zapisał się na Politechnikę Lwowską.

Upadek Monarchii Austro-Węgierskiej i wybuch walk o Lwów spowodował, że wraz z bratem Tadeuszem Vorzimmerem wstąpił do Wojska Polskiego i znalazł się w szeregach artylerii. Odcięty od oddziałów polskich nie wziął udziału w walkach o to miastoMarek Gałęzowski, Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich. Z przedmową Richarda Pipesa. Warszawa 2010, s. 665.. Po zakończeniu walk, w stopniu porucznika artylerii (awansowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919), otrzymał urlop na kontynuowanie studiów i w październiku 1919 roku zapisał się na wydział historyczny Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Wiosną 1920 roku powrócił na front ze swoim 5. Lwowskim pułkiem artylerii biorącym udział w walkach w okolicach Gródka Jagiellońskiego, nad rzeką Wereszycą (od której później wziął nazwisko) i w ofensywie Piłsudskiego na Wołyniu. 18 sierpnia 1920 roku w potyczce z kozakami w okolicach Kamionki Strumiłowej został ranny. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej został zdemobilizowany pod koniec 1920 roku i wrócił na Uniwersytet Lwowski zostając asystentem profesora Adama Szelągowskiego. W lipcu 1925 roku uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy Polityka rządu austriackiego w Galicji w czasie powstania styczniowegoHenryk Wereszycki (1898–1990). Historia w życiu historyka, praca zbiorowa pod red. Elżbiety Orman i Antoniego Cetnarowicza, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2001..

21 marca 1924 uzyskał sądowe zezwolenie na zmianę nazwiska z Vorzimmer na WereszyckiJan Ryszard Sielezin, Działania UB wobec kadry naukowej Uniwersytetu Wrocławskiego w 1950 r., w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, rocznik LXIII, nr 1/2008, s. 50-51, ISSN 0037-7511. Od 1926 roku pracował jako nauczyciel historii. W roku 1935 przeniósł się ze Lwowa do Warszawy w związku z otrzymaniem posady w Instytucie Badania Najnowszej Historii Polski.

3 września 1939 roku został zmobilizowany do 30. pułku artylerii lekkiej. Już w czasie walk objął dowództwo resztek kadry 30. pal (bez dział), z którym dołączył do 50. DP „Brzoza” SGO „Polesie” gen. F. Kleeberga i wraz z nią wziął udział w bitwie pod Kockiem. 7 października 1939 roku pod Wolą Gułowską został wzięty do niewoli niemieckiejMarek Gałęzowski, Wereszycki Henryk [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 667.. Przebywał w Oflagu II B Arnswalde. W maju 1942 roku wraz z całym obozem przeniesiono go do Oflagu II D Gross-Born, a w sierpniu 1943 karnie, z kilkoma kolegami, umieszczono go w Oflagu II C Woldenberg, w którym przebywał do 30 stycznia 1945 roku. W obozie poznał Adama Rapackiego, późniejszego ministra spraw zagranicznych PRL. W czasie okupacji niemieckiej, podczas likwidacji getta warszawskiego, zginęły matka Rozalia i siostra Zofia Brausted, artystka malarkaJerzy Zdrada, Henryk Wereszycki (13 XII 1898–27 II 1990) „Kwartalnik Historyczny”, 2, 1991, s. 145–148 [dostęp 2026-01-16]..

Okres powojenny Od roku 1947 wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego, a od 1956 Uniwersytetu Jagiellońskiego, w Zakładzie Historii Zachodniej XIX wieku.

Po wojnie był wielokrotnie szykanowany przez władze PRL, m.in. atakowany personalnie na konferencji otwockiej. W 1948 objęto go całkowitym zakazem publikowania prac. W 1957 roku opublikował artykuł „Pesymizm błędnych tez”, będący polemiką z partyjną historiografią i jej antyniepodległościowym nastawieniem. 30 września 1969 roku przeszedł na emeryturę, ale nie przerwał pracy naukowej i publicystyki historycznej. W latach 1969–1982 publikował na łamach „Tygodnika Powszechnego”, początkowo pod pseudonimem Adam Stor, później pod własnym nazwiskiem. W 1975 roku uległ ciężkiemu wypadkowi, i przez kilka miesięcy był przykuty do łóżka. W roku 1978 podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. Był autorem haseł w Polskim Słowniku Biograficznym i Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego.

Od czerwca 1947 roku był mężem Heleny z domu WaniczekHelena Wereszycka (1907–1995) K III-152 Inwentarz [dostęp 2026-01-16]..

Zmarł w Krakowie, pochowany 5 marca 1990 roku na cmentarzu Rakowickim (kwatera XIIIA-18-23).

thumb|Tablica pamiątkowa prof. Henryka Wereszyckiego w Collegium Witkowskiego UJ przy ul. Gołębiej w Krakowie Publikacje Austria a powstanie styczniowe, Lwów 1930 Anglia a Polska w latach 1860–1865, Lwów 1934 Historia polityczna Polski 1864–1918, Kraków 1948 (Wydanie 2. poprawione i rozszerzone, Libella, Paryż 1979; wyd. 2. krajowe poprawione i rozszerzone, Wrocław 1990) Sojusz trzech cesarzy, Warszawa 1965 Walka o pokój europejski 1872–1878, Warszawa 1971 Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław 1972 Pod berłem Habsburgów, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975 Koniec sojuszu trzech cesarzy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1977 History of Poland, współautorzy: Aleksander Gieysztor, Stefan Kieniewicz, Emanuel Rostworowski, Janusz Tazbir, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1979

Odznaczenia Medal Niepodległości (27 czerwca 1938) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (7 marca 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 7 maja 1955 r. nr 0/753 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.

Nagrody i wyróżnienia

Nagroda indywidualna II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych (1967)KOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12]. tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (1985) tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1989)

Upamiętnienie Krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego ustanowiły w 2001 roku Nagrodę im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego dla badaczy zajmujących się dziejami Europy Środkowo-Wschodniej XIX i XX wieku.

10 października 2011 r. staraniem Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego w Budynku Collegium Witkowskiego UJ przy ulicy Gołębiej w Krakowie, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci profesora. W bezpośrednim sąsiedztwie odsłonięto tablicę honorującą profesora Wacława Felczaka.

W Krakowie znajduje się ulica jego imienia, do 2017 nosząca imię Franciszka Kajty.

Przypisy

Bibliografia Henryk Wereszycki (1898–1990). Historia w życiu historyka, praca zbiorowa pod red. Elżbiety Orman i Antoniego Cetnarowicza, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2001. Marek Gałęzowski, Wereszycki Henryk [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 665–670. Rafał Stobiecki, Henryk Wereszycki (1898–1990). Historyk w czasie próby, [w:] Tenże, Historycy polscy wobec wyzwań XX wieku, Poznań: Wydawnictwo Nauka i Innowacje 2014, s. 95–126. Marek Gałęzowski, Żydzi walczący o Polskę. Zapomniani obrońcy Rzeczypospolitej, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2021.

Małopolscy Bohaterowie Niepodległości. Henryk Wereszycki (1898–1990). Historyk i historii uczestnik

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Autorzy biogramów w Słowniku biograficznym działaczy polskiego ruchu robotniczego Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Jeńcy Oflagu II D Gross-Born Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polacy pochodzenia ukraińskiego Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Porucznicy artylerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918