mały|Muzeum brata Zenona w Czarni mały|Sala japońska w Muzeum brata Zenona Żebrowskiego w Czarni (Muzeum Kurpiowsko-Japońskie): pamiątki z pobytu brata Zenona Żebrowskiego w Japonii, z wizyty cesarza Japonii w Polsce, widoczne kimona i inne przedmioty z Japonii, u sufitu zawieszono kierec Zenon Żebrowski (), właściwie Władysław Żebrowski (ur. prawdopodobnie 22 września 1898 w Surowem, zm. 24 kwietnia 1982 w Tokio) – misjonarz, franciszkanin konwentualny, założyciel ponad 30 sierocińców w Japonii, prekursor wolontariatu w Japonii i animaloterapii.
Życiorys Pochodził z rodziny chłopskiej. Był synem Józefa i Anny z Kozonów małżonków Żebrowskich. Obserwował religijność matki, która chodziła pieszo na pielgrzymki do Częstochowy. Wychował się w duchu patriotyzmu. Miał trzech braci i siostrę.
Po odbyciu komisji wojskowej w Ostrołęce 1 lipca 1919 zaciągnął się w Łomży do 1 Pułku Piechoty Legionów. W czasie wojny polsko-bolszewickiej bronił Wilna. W wojsku służył niecałe trzy lata. Potem uczył się rzemiosła u krawca, szewca, ślusarza i kowala.
W 1924 pracował w Przasnyszu u „dobrego Jojne” w fabryczce żydowskiej, co pozwoliło mu stwierdzić: „Ja bardzo lubiłem Żydów, gdyż Żydzi mają dobre serce”. Podczas uroczystości odpustowych ku czci św. Stanisława Kostki w Rostkowie, po kazaniu wygłoszonym przez ojca pasjonistę, zainteresował się życiem zakonnym. Potem krótko przebywał w Płocku i Warszawie.
W 1925 wstąpił do zakonu franciszkanów w Grodnie, przybierając imię Zenon. Śluby zakonne złożył w 1928. Uczestniczył w wydawaniu „Rycerza Niepokalanej”. W szczerym polu w Teresinie zbudował kapliczkę, co przekonało księcia Konstantego Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, by bezpłatnie oddać ziemię franciszkanom. Wraz z o. Maksymilianem Kolbem kierował budową klasztoru w Niepokalanowie.
W 1930 wraz z o. Maksymilianem Kolbem i trzema braćmi wyjechał na misję do Japonii. Współtworzył misję katolicką w Nagasaki (m.in. budował klasztor franciszkanów w Nagasaki). Tam w 1931 złożył śluby wieczyste. Kolportował współtworzone przez siebie japońskie wydanie „Rycerza Niepokalanej”.
Po zakończeniu II wojny światowej zajął się organizowaniem sierocińców dla japońskich dzieci. 6 stycznia 1946 wraz z o. Mieczysławem Mirochną założył sierociniec dla bezdomnych chłopców, ofiar II wojny światowej (początkowo w budynku seminaryjnego internatu w Urakami). Kolejne sierocińce powstawały w Kogakura, gdzie wynajął kilka baraków po robotnikach byłych fabryk Mitsubishi i w Ōmura (sieroty zamieszkały przejściowo w byłych koszarach marynarki wojennej, dzieci kształciły się w warsztatach: mechanicznym, szewskim, krawieckim i ogrodniczym). W Konogai, 25 km od miejscowości Isahaya, w sierpniu 1948 powołano szkołę powszechną i gimnazjum. Brat Zenon organizował dla podopiecznych wycieczki, loty samolotem, pływanie statkiem lub okrętem i zawody sportowe, budował place zabaw z huśtawkami. Do Konogai przybył 18 kwietnia 1946 młodszy brat cesarza książę Takamatsu Miyadenka (według ks. Wacława Nowackiego w 1947), a w 1949 cesarz Hirohito.
Brat Zenon tworzył osiedla dla bezdomnych zwane „Miastami Mrówek” oraz zakłady dla okaleczonych podczas wybuchu bomby atomowej w Nagasaki. W Tokio dołączyła do niego Satoko Kitahara, córka profesora uniwersytetu, i stała się oddaną współpracownicą jako „Maria z Miasta Mrówek”, później beatyfikowana. „Miasta Mrówek” powstały w dwudziestu miejscowościach, w tym w Nagasaki, Kobe, Osaka, Nagoja, Zasebo, Kumamoto, Modzi, Fukuoko, Hiroszima. Zakonnik założył ponad 30 ośrodków opieki społecznej. W Notahara koło Hiroshimy zorganizował pierwsze „Zeno shoneu Bokujo”, czyli pastwisko, łąkę, gdzie upośledzone fizycznie i umysłowo dzieci, hodując i pielęgnując zwierzęta, przechodziły terapię. Do animaloterapii wykorzystywano psy, kozy, skowronki, kaczki, kury, gołębie i owcę. Brat Zenon nazywał japońskie dzieci swoimi „skośnookimi pisklętami”.
Brat Zenon podawał treść Ewangelii oraz maryjnej nauki o. Kolbego w zrozumiałej dla innych formie czynu. Docierając do mieszkańców spelunek, złodziei, włóczęgów, pijaków i marginesu społecznego, zbliżał się działaniem do św. Franciszka z Asyżu. Dla charytatywnych działań, jakie podejmował wolontarystycznie w Japonii, nie było wówczas żadnego określenia w języku japońskim.
Władze zakonu mianowały go Generalnym Opiekunem Dzieł Miłosierdzia Franciszkanów w Japonii. Organizował pomoc dla osób potrzebujących, w tym po klęskach żywiołowych, z Korei, Wietnamu, Nikaragui, Indii i Biafry. Działał w myśl zasad: „Śmierć człowieka jest zjawiskiem naturalnym, dlatego trzeba pracować z pośpiechem, dopóki się żyje”, „Każde dziecko jest piękne”, „Wszyscy ludzie składają się z takich samych pierwiastków i jako tacy są jednakowi” oraz „W ludzkich sercach jest wiele dobroci, tylko trzeba ją w nich odkryć”.
Cieszył się ogromnym zaufaniem i szacunkiem Japończyków (nazywany był przez nich bratem Zeno od jap. słowa zennō – wszechmocny). W Japonii nazywano go też Czerwonobrodym (w młodości miał rudą brodę), później polskim białym dziadkiem albo Świętym Mikołajem w czarnym habicie. Określenie to Sigemi Sakasita umieścił w popularnej piosence śpiewanej przez podopiecznych „ferm Zenona” i mieszkańców dawnych osiedli śmieciarzy.
Był gościem na japońskim dworze. Cesarz Hirohito pokłonił się przed nim i zapewnił mu bezpłatne przejazdy wszystkimi środkami transportu oraz pobyty w japońskich hotelach. W 1969 został odznaczony przez cesarza Orderem Świętego Skarbu IV klasy, a w 1976 rząd PRL uhonorował go Złotą Odznaką Orderu Zasługi PRL.
Po wyjeździe do Japonii rodzinne strony (Surowe, Myszyniec, Kadzidło) odwiedził raz, w 1971, przy okazji beatyfikacji o. Maksymiliana Kolbe.
Ostatnie lata życia (1978–1982) spędził w szpitalu w Tokio. Tam odwiedził go papież Jan Paweł II.
Był spokrewniony z Tadeuszem Żebrowskim (ambasadorem PRL w Tokio). Jego bratankiem jest franciszkanin o. Jerzy Żebrowski, który był misjonarzem w Kenii i Kanadzie. Jest proboszczem Parafii pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Bostonie. Krewni brata Zeno mieszkają m.in. w Ostrołęce.
Upamiętnienie W 1976 Rada Państwa PRL przekazała przez Polską Ambasadę w Tokio Złotą Odznakę Orderu Zasługi dla brata Zeno.
W 1979 wzniesiono pomnik Brata Zeno „Bezgranicznej Miłości” pod górą Fudżi, w Fuji Reien (Park Pamięci Fuji) w miejscowości Gotenba (pref. Shizuoka), z dobrowolnych ofiar społeczeństwa na wniosek Shizuki Edami, wykonany wspólnie przez Polaka Adolfa Ryszkę i Japończyka Hajime Togashi.
W 1977 powstał film Zenon-Niebo-Maryja, a w 1999 film animowany Zeno Kagiri Naki Ai ni. W 2019 Marta Sokołowska wyreżyserowała film dokumentalny Zeno-San. Powstał też musical o bracie Zenonie pt. Wszyscy ludzie są równi. Telewizja Niepokalanów wyprodukowała film dokumentalny Niespokojna dusza w reżyserii Doroty Górskiej.
W 2002 został wspomniany w przemówieniu cesarza Akihito, który odwiedził Polskę pierwszy raz w historii stosunków polsko-japońskich i znał brata Zeno. Pamiątki z tej wizyty można oglądać w otwartym w 2002 w Czarni Muzeum im. Brata Zenona Żebrowskiego. Przed kościołem w Czarni stoi pomnik wystawiony w 1998 przedstawiający zakonnika z japońskim chłopcem i dziewczynką w kurpiowskim stroju. Pod pomnikiem jest napis Miłość bez granic. Zakonnik jest upamiętniony też w Muzeum św. Maksymiliana w Niepokalanowie.
Zenon Żebrowski jest patronem szkół podstawowych w Wykrocie (od 2002) i Surowem. Patronuje ulicy w Ostrołęce oraz Specjalnemu Ośrodkowi Szkolno-Wychowawczemu w Czarni.
W 2017 Miejska Biblioteka Publiczna im. W. Gomulickiego w Ostrołęce oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Bibliotek i Książki poświęciły mu spotkanie regionalnego klubu „Przy Studziennej”. W 2022 Noc Poezji podczas Myszynieckich Nocy w Dzwonnicy była poświęcona bratu Zeno w 40. rocznicę śmierci. 25 czerwca 2024 w siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Ostrołęki odbyło się spotkanie pt. „Śladami Brata Zeno (Zenona Żebrowskiego) i jego bratanka, o. Jerzego Żebrowskiego”, a 30 lipca – spotkanie z o. Jerzym Żebrowskim, bratankiem zakonnika i innymi członkami rodziny.
W 2018 Związek Kurpiów wydał wierszowaną historię brata Zeno z rysunkami dzieci ze szkoły w Wykrocie.
W Tokio poświęcono mu dwie wystawy.
Iwona Merklejn w pracy doktorskiej przeanalizowała obraz działalności brata Zenona w japońskiej prasieIwona Merklejn, Brat Zeno Żebrowski – polski misjonarz w Japonii, [w:] Polska i Japonia w 50. rocznicę wznowienia stosunków oficjalnych, red. Ewa Pałasz-Rutkowska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2009, s. 135–165..
W 2024 przy krzyżu w Surowem odsłonięto tablicę mu poświęconą. Krzyż stoi naprzeciwko rodzinnej posesji zakonnika. Wykuł go w ramach egzaminu na kowala.
Przypisy
Bibliografia Ludomir Jan Bernatek OFMConv, Opowieść o Bracie Zenonie Żebrowskim, Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1983. Ludomir Jan Bernatek OFMConv, Opowieść o Bracie Zenonie Żebrowskim, Santa Severa (Rzym) 1985. „Episteme”, t. 48: Brat Zenon Żebrowski – kurpiowski Apostoł Japonii, red. ks. Janusz Aptacy, Wydawnictwo Wszechnicy Mazurskiej Acta Universitatis Masuriensis, Olecko 2005. Franciszkowi rycerze. Ojciec Kolbe i jego współpracownicy, red. Ludomir Jan Bernatek OFMConv, Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1981. Jubileusz 125-lecia Parafii Matki Bożej Częstochowskiej (1893–2018), oprac. Joanna Szybiak, tłum. Joanna i Jesse Curry (album okolicznościowy wydany przez Polonię wspólnie z proboszczem o. Jerzym Żebrowskim), Boston 2018. Tōru Matsui, Zeno nie ma czasu umrzeć… (tytuł oryginału japońskiego Zeno shinu hima nai, wyd. Kanda Jimbocho, b.m.r.w.; tytuł przekładu włoskiego Zeno non tempo di morire, ed. Istituto Saveriano Missioni Estere, Parma 1969, tłum. Luciano Mazzotti), Wydawnictwo Ojców Franciszkanów, Niepokalanów 1993.
Linki zewnętrzne Brat Zenon w Japonii Reportaż o bracie Zeno w DDTVN (2025) Film Zeno San Marty Sokołowskiej https://martasokolowska.pl/zeno-san-html/
Kategoria:Duszpasterze polonijni Kategoria:Duchowni związani z Nagasaki Kategoria:Duchowni związani z Tokio Kategoria:Polscy franciszkanie konwentualni Kategoria:Polscy misjonarze franciszkańscy Kategoria:Ludzie związani z Kurpiami Kategoria:Ludzie związani z Przasnyszem Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Skarbu Kategoria:Polacy w Japonii Kategoria:Zmarli w 1982