Juliusz Demel (ur. 16 sierpnia 1921 w Poznaniu, zm. 31 sierpnia 1991 we Wrocławiu) – polski profesor historii, pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Autor książek i licznych innych publikacji z dziedziny historii XIX i XX wieku. Szczególnym zainteresowaniem prof. Demela cieszyła się historia gospodarcza Krakowa i Śląska, a także stosunki polsko-rumuńskie i historia Rumunii.
Życiorys Urodził się w Poznaniu, w rodzinie zawodowego wojskowego Franciszka Demela, ale dzieciństwo i młodość spędzał w stolicy. Był maturzystą klasy o profilu humanistycznym I Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie z roku 1939 (w tym samym roczniku co Jan Bytnar i Tadeusz Zawadzki, jego kolegą w klasie był Krzysztof Kamil Baczyński). W latach 1933–1939 był harcerzem 23 Warszawskiej Drużyny Harcerzy „Pomarańczarnia”, pełnił m.in. funkcję redaktora wydawanego przez drużynę pisma „Gniazdo”. Na początku II wojny światowej przeniósł się do Krosna, gdzie zatrzymał się u rodziny i utrzymywał się z pracy w zakładzie tekstylnym. W 1942 uciekł, za ojcem – pułkownikiem WP, adiutantem gen. K. Sosnkowskiego z kraju; przebywał jakiś czas na Huculszczyźnie, następnie przeszedł przez nielegalną granicę do Rumunii. Tamże złapany i aresztowany, dwa lata spędził w więzieniach w Czerniowcach i Krajowej. Zwolniony został w 1944; schyłek wojny również spędził w Rumunii, podjąwszy studia z historii i filologii nowożytnej na uniwersytecie bukareszteńskim. Wyniósł z tamtego okresu znajomość języka rumuńskiego, w przyszłości historii Rumunii poświęcił wiele prac, utrzymywał także bliskie kontakty naukowe z tamtejszymi ośrodkami historycznymi.
W 1945 powrócił do kraju. Rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, pod kierunkiem Henryka Mościckiego i Jana Dąbrowskiego, uczęszczał też na zajęcia z filologii angielskiej. Był ponadto słuchaczem Szkoły Nauk Politycznych przy Wydziale Prawa UJ. Z dyplomem magistra historii (pracę Początki gospodarki austriackiej w Krakowie po 1846 r. obronił w 1949) skierowany został do pracy w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Otrzymał zakaz pracy w kontakcie ze studentami i mieszkanie poza Krakowem (Wieliczka). W opinii władz nie pomogło małżeństwo (żona – sanitariuszka Szarych Szeregów, ps. „Lidka”, maturzystka „Konopnickiej”, związana z batalionem „Parasol”, po-powstaniowa więźniarka Auschwitz i Ravensbrück). W 1951 przedstawił dysertację doktorską Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1846–1853 (Kraków 1951), po czym otrzymał w krakowskim muzeum stanowisko kustosza.
W 1956 wyjechał z Krakowa i osiadł we Wrocławiu, gdzie po roku pracy w Muzeum Śląskim objął kierownictwo działu historycznego. W tym samym czasie podjął starania o przeniesienie na Uniwersytet Wrocławski, zakończone powodzeniem i powołaniem z początkiem lutego 1958 na adiunkta. Jesienią tegoż roku awansował na docenta. W latach 1960–1967 związany był z opolską Wyższą Szkołą Pedagogiczną; w latach 1963–1967 mieszkał w Opolu, a do Wrocławia dojeżdżał, by w 1967 powrócić na stałe do Wrocławia. Na obu uczelniach pełnił funkcje administracyjne – prodziekanem w Opolu był w latach 1964–1969, we Wrocławiu w latach 1969–1972. 15 marca 1972 odebrał nominację na profesora nadzwyczajnego. Nigdy nie angażował się w bieżące akcje polityczne; na przełomie lat 80/90, w związku z sytuacją polityczną odmówił przyjęcia tytułu profesora zwyczajnego („belwederskiego”). Zasiadał w senacie uniwersyteckim. Przez jakiś czas przewodniczył Radzie Instytutu Pedagogicznego oraz brał udział w pracach zarządu głównego Związku Zawodowego Pracowników Kultury.
Zmarł we Wrocławiu, w miesiąc po przejściu na emeryturę i niespełna 2 miesiące po ostatnim prowadzonym przez siebie egzaminie magisterskim. Łącznie, w samym tylko Wrocławiu, kierował około 130 pracami magisterskimi. Był szanowanym rzecznikiem studentów; jeszcze wiele lat po jego śmierci przychodziły na jego adres listy z wyrazami pamięci.
Został pochowany 5 września 1991 r. na Cmentarzu Grabiszyńskim (pole 37-13-359).
Publikacje (wybór) Juliusz Demel, Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1846–1853”, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1951 Juliusz Demel, „Kasper Zubowski (1797-1873)”, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1952 Juliusz Demel, „Pożar Krakowa 1850 r.”, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa dla Min. Szkolnictwa Wyższego, Kraków 1952 Stefan Banach, Juliusz Demel, Jerzy Dobrzycki, Mieczysław Tobiasz, „Przemiany dziejowe otoczenia Wawelu”, Komitet Przebudowy Otoczenia Wawelu, Kraków 1953 Juliusz Demel, „Początki kolei żelaznej w Krakowie”, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków 1954 Juliusz Demel, „Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1853–1866”, Ossolineum, Wrocław 1958 Maria Borowiejska-Birkenmajerowa, Juliusz Demel, „Działalność urbanistyczna i architektoniczna Senatu Wolnego Miasta Krakowa w latach 1815–1846”, Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki, Warszawa 1963 Juliusz Demel, „Powstanie Styczniowe” materiał dla prelegentów wydany dla Komisji Obchodów 100-lecia Państwa Polskiego WK FJN [Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu] w Opolu, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1963 Juliusz Demel, „Podstawy rozwoju nowoczesnego Krakowa w latach 1846–1956” [w:] Kraków, jego dzieje i sztuka, Warszawa 1965 Juliusz Demel, „Życie gospodarcze i społeczne ziemi krakowskiej (1848-1867)”, PWN, Kraków 1967 Walter Leithäuser [wstęp Edward Mendel, red. nauk. Juliusz Demel], „Banda Aulocka, z pamiętnika lejtnanta Leithäusera”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1967 Juliusz Demel, „Historia Rumunii”, wyd. I Ossolineum, Wrocław 1970, wyd. II uzup. i popr. Ossolineum, Wrocław 1986, . Juliusz Demel, „Aleksander Jan Cuza, książę Rumunii”, Ossolineum, Wrocław 1977 Marian Haisig (red.), Juliusz Demel [oprac.], „Legnica” monografia historyczna miasta, Monografie Regionalne Dolnego Śląska, Ossolineum, Wrocław 1977
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Opolskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu Kategoria:Urodzeni w 1921 Kategoria:Zmarli w 1991