Polari (lub inaczej Palare, z włoskiego parlare, „mówić”) był rodzajem slangowej gwary używanej przez gejowską subkulturę w Wielkiej Brytanii. Został ożywiony na nowo w latach 50. i 60. XX wieku przez kampowych bohaterów popularnego programu radiowego BBC „Round the Horne”: Juliana i Sandy’ego. Historia polari sięga jednak dużo dalej, przynajmniej do XIX wieku. Toczy się debata co do początków i pochodzenia polari.
Definicja Polari jest mieszanką włoskiego, romskiego, świńskiej łaciny, cockney rhyming slang, slangu marynarzy i gwary złodziejskiej. Później rozszerzył się o słownictwo z języka jidisz żydowskiej społeczności, która osiedlała się we wschodnim Londynie, gwary żołnierzy amerykańskich (przebywających w Wielkiej Brytanii podczas II wojny światowej) oraz slangu użytkowników narkotyków w latach 60. XX wieku. Polari był wciąż rozwijającą się formą języka, z małym niezmiennym jądrem słownictwa (do którego należało ok. 20 słów: bona, ajax, eek, cod, naff, lattie, nanti, omi, palone, riah, zhoosh, TBH, trade, vada), oraz ok. 500 innych mniej znanych terminówBaker, Paul (2002) Fantabulosa: A Dictionary of Polari and Gay Slang. London: Continuum ..
Użycie Polari był używany na londyńskich targach rybnych, w teatrach i w gejowskiej subkulturze. Służył ukryciu homoseksualnej aktywności przed potencjalnie wrogimi osobami z zewnątrz (np. angielską policją po cywilnemu). Ale że polari był też używany w środowiskach teatralnych i performerskich (włącznie z wesołymi miasteczkami i cyrkami), skąd się wywodził, stąd tyle zapożyczeń z języka romskiego.
Prawie identycznym językiem posługiwano się w wesołych miasteczkach od przynajmniej XVII wieku (według Partridge’s Dictionary of Slang). Teatralno-cyrkowe trupy kiedyś były stałym elementem wesołych miasteczek, stąd zapewne obecność polari w tych dziś niezależnych instytucjach. Polari nadal jest używany przez Romów w Anglii i Szkocji.
Polari był też w intensywnym użyciu w marynarce handlowej, gdzie wielu homoseksualnych mężczyzn pracowało jako kelnerzy, stewardzi czy performerzy. Był głównie używany przez gejów pochodzących z klasy robotniczej.
Z jednej strony, był używany, aby ukryć znaczenie rozmów, pozwalając na dyskusje na gejowskie tematy bez bycia zrozumianym przez osoby z zewnątrz, z drugiej strony był także używany przez niektórych, zwłaszcza w najbardziej widoczny sposób kampowych, jako kolejny sposób podchodzenia do swojej tożsamości z pewnością siebie.
Spadające użycie Poza wesołymi miasteczkami i cyrkami (gdzie Parlyaree nigdy nie był utożsamiany z kulturą gejowską), polari zaczął wychodzić z użycia w późnych latach 60. Popularność audycji radiowej Juliana i Sandy’ego sprawiła, że ten sekretny język stał się publiczną własnością, a gejowski ruch emancypacyjny lat 70. uznawał polari za degradujący, dzielący i politycznie niepoprawny (używany był w dużej mierze do plotkowania, krytykowania innych ludzi i omawiania seksualnych doświadczeń).
Współczesne użycie mały|150px|Bona Togs – nazwa sklepu odzieżowego Od połowy lat 90., gdy ponownie wydano kolekcje nagrań audycji Round The Horne oraz przy rosnącym zainteresowaniu akademików, polari nieco się odrodził. Prawdopodobnie nigdy nie wymrze całkowicie, a nowe słowa będą wciąż dodawane oddając zmiany zachodzące w społeczeństwie. Na przykład nowy termin „Madonna claw” (szpon Madonny) oznacza starą wysuszoną dłoń.
W 1990 Morrissey zatytułował swój album Bona Drag („fajny ciuch”) – a tytuł jego singla to „Piccadilly Palare”. Także w 1990 autor komiksów Grant Morrison stworzył bohatera o imieniu Danny the Street, który mówi głównie w polari.
W 1998 powstał film Velvet Goldmine, który opowiada fikcyjną historię powstania i upadku glam rocka. Jest w nim scena z lat 60., pokazująca grupę bohaterów rozmawiających w polari, a ich humorystyczne dialogi są tłumaczone na angielski i wyświetlane na dole ekranu.
W 2002 opublikowano dwie książki na temat polari: Polari: The Lost Language of Gay Men, i Fantabulosa: A Dictionary of Polari and Gay Slang (autorem obu jest Paul Baker). Także w 2002 artysta hip-hopowy Juha wydał album zatytułowany Polari, z refrenem jednej z piosenek całkowicie wykonanym w polari.
Słowa polari w standardowym angielskim Wiele słów z polari weszło do slangu w standardowym angielskim.
Naff Słowo spopularyzowane przez sitcom Porridge z lat 70., w którym używano go zamiast wulgaryzmów wówczas uważanych za niemożliwe do wyemitowania w telewizji.
Etymologii doszukiwano się w skrótach (np. Not Available For Fucking). Bardziej prawdopodobne, że pochodzi ono z północno-brytyjskich dialektów języka angielskiego: naffhead, naffin, lub naffy – prostak, głupek niffy-naffy niekonsekwentny, głupi lub języka Scots: nyaff termin pasujący do każdej nieprzyjemnej dla nas osoby.
Można też doszukiwać się etymologicznych powiązań z romskim naflo, znaczącym niedobry, zepsuty lub bezużyteczny.
Późniejsze użycie z lat 80., które przetrwało do dzisiaj, odnosi się do osób heteroseksualnych, nosząc ze sobą konotacje z przymiotnikami „nudny”, „paskudny”. Porridge także wprowadził zwrot „naff off!”, znany z użycia go przez księżną Annę w 1982 Przeczytaj, co powiedziała:Ed Buziak’s Photos + Artwork..
Zhoosh „Zhoosh” wszedł do powszechnego użycia w języku angielskim stosunkowo niedawno, za sprawą programu telewizyjnego Porady różowej brygady (Queer Eye for the Straight Guy). Nietypowe dla angielskiego zestawienie początkowych spółgłosek sprawia, że pojawiają się alternatywne sposoby zapisywania: „zoosh”, „soozh” etc.
Cottaging Słowo oznacza uczestniczenie w pikiecie w publicznym szalecie. Termin został spopularyzowany dzięki kilku głośnym sprawom z gwiazdami z pierwszych stron gazet w rolach głównych.
Słowniczek polari Polari język angielski język polskiajax nearby (from adjacent?) blisko (od słowa „adjacent”?)alamo hot for you/him napalony na ciebie/niegoaunt nell listen, hear słuchajaunt nells ears uszyaunt nelly fakes earrings kolczykibalonie rubbish bzdurybasket the bulge of male genitals through clothes wybrzuszenie uwidaczniające męskie genitalia przez ubraniebatts shoes butybevvy drink (beverage) napójbitch effeminate or passive gay man zniewieściały lub pasywny gejbijou small/little (French) mały (z francuskiego)blag pick up podrywaćbod body ciałobold daring śmiały, odważnybona good dobrybona nochy goodnight dobranocbonaroo wonderful, excellent świetnie, wspanialebungery pub pubbutch masculine; masculine lesbian męski, męska lesbijkabuvare a drink drinkcackle talk/gossip rozmawiać/plotkowaćcamp effeminate zniewieściały (polskie znaczenie nie do końca odpowiada angielskiemu), zobacz też campcapello/capella hat kapeluszcarsey, także pisane kharzi toilet toaletacarts/cartso penis penischarper to search szukaćcharpering omi policeman policjantchaver to shag/a shag (sexual intercourse) czynność: uprawiać seks, lub rzeczownik: stosunek seksualnychicken young boy młody chłopakclobber clothes ubraniacod naff, vile w złym guście, niemodny, do kitu, prostackicottage public loo (particularly with reference to cottaging) publiczna toaleta (zwłaszcza w kontekście pikietowania)cottaging having or looking for sex in the above cottage pikietowanie w publicznej toaleciecove friend przyjacielcrimper hairdresser fryzjerdinarly money pieniądzedish butt(ocks) tyłek/pośladkidog and bone telephone telefondolly pretty, nice, pleasant ładny, miły, przyjemnydona woman kobietadrag clothes, esp. women’s clothes ciuchy, zwłaszcza kobieceecaf face (backslang) twarzeek face (abbreviation of ecaf) twarzends hair włosyesong nose (backslang) nosfantabulosa fabulous/wonderful wspaniały, cudownyfeele/freely/filly child/young dzieciak/młodyfruit queen królowafunt pound funtgelt money (Yiddish) pieniądze (jidysz)glossies magazines magazyny (prasa)handbag money pieniądzehoofer dancer tancerzHP (homy polone) effeminate gay man zniewieściały gejjarry, mangarie food jedzeniejubes breasts piersikaffies trousers spodniekhazi (także zapisywaane: carsey) toilet toaletalacoddy body ciałolallies legs nogilatty/lattie room, house or flat pokój, dom lub mieszkanielills hands ręcelilly police (Lilly Law) policjalyles legs nogilucoddy body ciałoluppers fingers palcemangarie (także: jarry) food jedzeniemartinis hands ręcemeasures money pieniądzemeese plain, ugly (from Yiddish) nijaki, brzydki (z Jidysz)meshigener nutty, crazy, mental (Yiddish) głuptas, wariat, szaleniec (z Jidysz)metzas money pieniądzemince walk (affectedly) chodzić (niemęsko)naff awful, dull, hetero paskudny, nudny, heteronanti not, no, none nie, żaden, wcalenational handbag dole, welfare, government financial assistance zasiłek, pieniężna pomoc społecznanishta nothing, no nic, nieogle look, admire patrz, podziwiajoglefakes glasses okularyogles eyes oczyomi man mężczyznaomi-polone effeminate man, or homosexual zniewieściały mężczyzna albo homoseksualistaonk (lub: conk) nose nosorbs eyes oczypalare pipe telephone telefonpalliass back tyłpark give dawaćplate feet; to fellate stopy; czynność: być stroną aktywną w fellatiopalone woman kobietapalone-omi lesbian lesbijkapots teeth zębyremould sex change zmiana płciriah/riha hair (backslang) włosyriah zhoosher hairdresser fryzjerscarper to run off (from Italian scappare, to escape) uciec (z włoskiego scappere)schlumph drink napójscotch leg (scotch egg=leg) nogascreech mouth, speak usta, mówićsharpy policeman policjantsharpy polone policewoman policjantkashush steal (from client) ukraść (klientowi)shush bag hold-all torba podróżnashyker/shyckle wig perukaslap makeup makijażso homosexual (e.g. "Is he ‘so’?") homoseksualista (dosł. „taki”) np. czy on jest „taki”?stimps legs nogistimpcovers stockings, hosiery rajstopystrides trousers spodniestrillers piano pianinoswitch wig perukathews thighs udatober road szosatodd (Sloanne) alone samtootsie trade sex between two passive homosexuals (as in: ‘I don’t do tootsie trade’) seks pomiędzy dwojgiem pasywnych homoseksualistówtrade sex sekstroll to walk about (esp. looking for trade) spacerować, wałęsać się (zwłaszcza: szukając seksu)to vada (vadered; vadering)/varder to see (past form, continuous form) widzieć (w nawiasie – czas przeszły; imiesłów)vera (lynn) gin ginvogue cigarette papierosvogueress woman smoker kobieta-palacz papierosówwillets breasts piersiyews eyes oczyzhoosh style hair, tart up, mince stylizować fryzury, strzyczhoosh our riah style our hair wystylizuj nasze fryzuryzhooshy showy pokazowy, lanserski
Polari w zdaniach „Omies and palones of the jury, vada well at the eek of the poor ome who stands before you, his lallies trembling.” (Cytat pochodzi z „Bona Law”, skeczu z audycji Round The Horne, której autorami są Barry Took i Marty Feldman)
(Tłumaczenie: „Panie i panowie przysięgli, przyjrzyjcie się dobrze twarzy biednego mężczyzny, który stoi przed wami, z trzęsącymi się nogami”.)
„So bona to vada...oh you! Your lovely eek and your lovely riah.” (Cytat pochodzi z „Piccadilly Palare”, piosenki autorstwa muzyka Morrisseya)
(Tłumaczenie: „Tak dobrze cię widzieć...ach ty! Twoje wspaniała twarz i twoje wspaniałe włosy..”)
„As feely ommes...we would zhoosh our riah, powder our eeks, climb into our bona new drag, don our batts and troll off to some bona bijou bar. In the bar we would stand around with our sisters, vada the bona cartes on the butch omme ajax who, if we fluttered our ogle riahs at him sweetly, might just troll over to offer a light for the unlit vogue clenched between our teeth.” (Cytat z pamiętników znanego dziennikarza Petera Burtona pt. Parallel Lives)
(Tłumaczenie na angielski: „As young men...we would style our hair, powder our faces, climb into our fabulous new clothes, don our shoes and wander/walk off to some fabulous little bar. In the bar we would stand around with our gay companions, look at the fabulous genitals on the butch man nearby who, if we fluttered our eyelashes at him sweetly, might just wander/walk over to offer a light for the unlit cigarette clenched between our teeth.”)