thumb|240px|Judyta zabijająca Holofernesa
Artemisia Gentileschi, właśc. Artémisia Lomi Gentileschi (ur. 8 lipca 1593 w Rzymie, zm. w Neapolu po 31 stycznia 1654) – włoska malarka reprezentująca wczesny barok. Jedna z pierwszych kobiet, które osiągnęły znaczącą pozycję w zachodnim świecie sztuki.
Życiorys Przyszła na świat jako najstarsze dziecko malarza fresków Orazia Gentileschiego, wywodzącego się ze szkoły Caravaggia i Prudenziii di Ottaviano Montoni (jej matka zmarła gdy miała dwanaście lat). Była jedną z pierwszych kobiet, które podejmowały w swoim malarstwie tematykę religijną i historyczną, uznawaną za niedostępną dla kobiet. Malowała w pracowni ojca, wykazując znacznie większy talent niż jej bracia. Jednym z jej pierwszych obrazów był Zuzanna i starcy. Namalowała go mając 17 lat, około 1610 roku.
Pobierała lekcje malarstwa u Agostino Tassiego, który współpracował z jej ojcem. Została przez niego kilkukrotnie zgwałcona. Gdy jego obietnice ślubu okazały się kłamstwem, został zaskarżony przez jej ojca do sądu. Przedmiotem oskarżenia była defloracja córki. Podczas procesu była poddana torturom, co miało w wyobrażeniu sądu uwiarygodnić jej zeznania. Tassi, który zamierzał, jak dowiedziono podczas procesu, zabić swoją żonę i ukraść część obrazów ojca Artemisii, został ostatecznie skazany na grzywnę i osiem miesięcy więzienia. To przeżycie wywarło wpływ na malarstwo Gentileschi, np. Judytę zabijającą Holofernesa namalowała niedługo po tym wydarzeniu.
Po procesie wyszła za mąż za szlachcica Pierantonio Stiattesiego i wyjechała do Florencji. Urodziła tam piątkę dzieci (czworo zmarło, tylko córka dożyła dorosłości), jednocześnie dużo malowała (między innymi dla Medyceuszy). Jako pierwsza kobieta została przyjęta do florenckiej Accademia del Disegno. We Florencji zaczęła rozwijać swój odrębny styl, w przeciwieństwie do innych artystek tamtego okresu malujących martwe natury i portrety, Artemisia specjalizowała się w malarstwie historycznym i motywach biblijnych. W roku 1620 z powodu długów wyjechała do Rzymu, rozstając się z mężem. Była uznaną artystką i utrzymywała się ze sztuki wszędzie tam, gdzie mieszkała, a były to: Florencja, Wenecja, Rzym, Londyn i Neapol.
W 1638 Gentileschi dołączyła do ojca, który został zatrudniony jako malarz na dworze króla Karola I w Anglii. W kolekcji władcy znalazł się jej Autoportret jako alegoria malarstwa. Ostatnie lata życia spędziła w Neapolu.
Dzieła artystki Zuzanna i starcy – ok. 1610 Autoportret jako alegoria malarstwa – 1630, olej na płótnie 96,5 × 73,7 cm, Royal Collection, Windsor Judyta zabijająca Holofernesa – 1612–1613, olej na płótnie 199 × 162 cm, Museo di Capodimonte, Neapol Judyta odcinająca głowę Holofernesowi – olej na płótnie, Detroit Institute of Arts, Detroit Judyta odcinająca głowę Holofernesowi – 1612–1621, olej na płótnie 199 × 162 cm, Galeria Uffizi, Florencja Judyta ze służącą – ok. 1618–1619, olej na płótnie 117 × 93 cm, Pałac Pitti, Florencja
Biografie Lapierre Alexandra, Artemizja, Rebis, w tłumaczeniu Stanisława Kroszczyńskiego, .
Filmy Artemisia (1997) – reż. Agnès Merlet, w roli głównej wystąpiła Valentina Cervi.
Przypisy
Linki zewnętrzne Artemisia Gentileschi – życie i twórczość
Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzymie Kategoria:Malarze związani z Rzymem Kategoria:Włoscy malarze barokowi Kategoria:Włoscy malarze nadworni Kategoria:Urodzeni w 1593 Kategoria:Zmarli w 1652