31 pułk Strzelców Kaniowskich (31 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Sieradz (II i III batalion piechoty) i Łódź. Święto pułkowe obchodzono 14 lipca.

29 kwietnia 2025 dziedzictwo tradycji 31 pp przejęła i z honorem kultywuje 15 Brygada Łączności w Sieradzu.

Formowanie i zmiany organizacyjne Powstał w dniu 26 sierpnia 1919 z połączenia 31 Włocławskiego pułku piechoty i 15 pułku strzelców 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego.

31 Włocławski pułk piechoty rozpoczął formowanie we Włocławku pod koniec 1918. 15 pułk strzelców 4 Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego, powstał początkowo na Kubaniu, a później w Odessie z żołnierzy II Brygady Legionów, II i III Korpusu Polskiego oraz ochotników z Ukrainy. Z chwilą połączenia oddział otrzymał nazwę – 31 pułk strzelców Kaniowskich – nawiązującą do tradycji Legionów Polskich i korpusów polskich w Rosji.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Łodzi.

Walki pułku o granice thumb|left|Marsze i boje pułku. 31 Włocławski pułk piechoty w dniu 5 stycznia 1919 roku zdobył razem z oddziałami powstańców wielkopolskich broniony przez Niemców Inowrocław.

Następnie walczył batalionami na różnych frontach. Od lutego do czerwca 1919 roku I batalion brał udział w wyprawach na Wołyń. Pod Baranowiczami walczył III batalion, a w czerwcu w Małopolsce Wschodniej. II batalion bronił granicy przed Niemcami walcząc 2 czerwca 1919 roku pod Służewem, a później z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W połowie lipca 1919 roku pod Złoczowem połączył się z 15 pułkiem strzelców.

We wrześniu już jako 31 pułk Strzelców Kaniowskich skierowany został na front pod Wilno, następnie na linię demarkacyjną z Litwą.

W końcu czerwca 1920 jednostka przerzucona została do Mińska Mazowieckiego. 18 sierpnia tego roku podjęła pościg za cofającymi się bolszewikami i wyzwoliła Wyszków, pokonując nieprzyjacielski 57 pułk strzelców. Przerzucona do Zamościa, oblężonego przez oddziały I Armii Konnej Siemiona Budionnego, broniła się w nim wraz z sojuszniczymi oddziałami ukraińskimi od 29 do 31 sierpnia. Walki zakończyła 11–13 września bojem pod Sokalem. Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920sierż. Jan Bieganowskikpt. Mikołaj Bołtućplut. Wacław Breteskpt. Mieczysław Brodzińskipor. Wacław Budrewiczppor. Stefan Chrzanowskistrzel. Ignacy Falkiewiczpor. Bronisław Hołubppor. Stanisław Gumowskist. strzel. Władysław Janiszewskisierż. Bronisław Jankowskikpr. Stefan Jastrzębskistrzel. Jan Jesiowskiplut. Adam Kantorowskippor. Wiktor Klossppor. Aleksander Koźmińskist. strzel. Franciszek Kwiecińskikpt. Stanisław Lewickimjr Zygmunt Łobaczewskiplut. Jan Łukaszewskikpr. Jan Makowskiplut. Leon Pawłowskippor. Emilian Piaseckiplut. Adam Piotrowskist. sierż. Karol Przegalińskist. sierż. Józef Pszczołappor. Wacław Radziszewskiplut. Wacław Rysickipor. Zygmunt Semergaplut. Zenon Skowrońskistrzel. Antoni Sójkasierż. August Swaczynast. strzel. Mikołaj Szczepankiewiczst. strzel. Władysław Winklerppor. Stanisław Wysockisierż. Jan Zapart

Pułk w okresie pokoju thumb|left|10 Dywizja Piechoty w 1938 thumb|Koszary pułku w Sieradzu (foto z 2010 roku) W okresie międzywojennym 31 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IV w Łodzi. Wchodził w skład 10 Dywizji Piechoty. Część pododdziałów stacjonowała w Sieradzu.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 31 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Podczas "zamachu majowego" J. Piłsudskiego w 1926 r. pułk wystąpił przeciw legalnym władzom, umożliwiając opanowanie rebeliantom Łodzi. Natomiast jego ówczesny dowódca - ppłk Alfred Vogel zachował się przeciwnie i został w dniu 13 maja internowany. Po nim dowództwo pułku przejął ppłk Leon Gotkiewicz. W dniu następnym, 14 maja, Pułk wysłał do Warszawy pułk kombinowanyCzernielewski K., Jarno W., Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918-1939; Toruń 2008, s. 431..

Walki w kampanii wrześniowej mały|Krzyż w Puszczy Kozienickiej upamiętniający walki pułku W kampanii wrześniowej pułk wziął udział w składzie 10 Dywizji Piechoty w Armii „Łódź”.

1 września pułk zajmował pozycję obronną na odcinku Wróblew – Dąbrowa Wielka. 3 września bronił przedmościa Sieradza. 4 września, broniąc linii rzeki Warty na odcinku Grądy – Woźniki, brał udział w likwidacji niemieckiego przyczółka w Mnichowie. 5 września w czasie walk w rejonie Mnichowa poniósł ciężkie straty, przegrupował się i 7 września zajął pozycje obronne w rejonie Zgierza, po czym wycofał się w rejon Puszczy Mariańskiej. 11 września wziął udział w natarciu na Mszczonów, opanowując go. W odwrocie kierował się na południe, 14 września przeprawiając się przez Pilicę i maszerując w kierunku Wisły. W tym dniu stoczył walkę w lesie koło Ryczywołu, a następnego dnia dotarł do Puszczy Kozienickiej. 17 września został otoczony, lecz po ciężkiej walce przerwał pierścień okrążenia. Następnego dnia został powtórnie otoczony w rejonie Augustowa i rozbity. Tylko nieliczne grupki żołnierzy dotarły do Wisły. Pułk przestał istnieć.

Za kampanię wrześniową 1939 pułk został odznaczony orderem Virtuti MilitariZarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77..

Mapy bitew 200px174px

Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowództwodowódcappłk Wincenty WnukI adiutantkpt. Aleksander Ogrodnikkwatermistrzkpt. Władysław MichalewskiI bataliondowódcamjr Bolesław Raczkowskidowódca 1 kompanii strzeleckiejkpt. Władysław Czyżdowódca 2 kompania strzeleckakpt. Czesław Stępieńdowódca 3 kompania strzeleckapor. rez. Jan Łączyńskiszef 3 kompanii - sierż. Jan Raczyńskidowódca 1 kompanii ckmpor. Jan ZarembaII bataliondowódcamjr Antoni Zwolińskidowódca 4 kompanii strzeleckiejpor. Józef Kozaldowódca 5 kompanii strzeleckiejkpt. Feliks Sitnydowódca 6 kompanii strzeleckiejppor. Alfred Smolczyńskidowódca 2 kompanii ckmpor. Antoni ParońskiIII bataliondowódcamjr Tadeusz Ujwarydowódca 7 kompanii strzeleckiejpor. Zenon Janiakowskidowódca 8 kompanii strzeleckiejkpt. Kazimierz Skorupskidowódca 9 kompanii strzeleckiejpor. rez. Jan Ewiakdowódca 3 kompanii ckmpor. Antoni MalanowiczPododdziały specjalnedowódca kompanii zwiadupor. Mieczysław Chrzanowskidowódca kompanii przeciwpancernejpor. Zygmunt Bielawskidowódca plutonu artylerii piechotydowódca plutonu przeciwgazowegoppor. rez. Edward Lubowskidowódca plutonu pionierówdowódca plutonu łączności

Symbole pułkowe Chorągiew/sztandar W niedzielę 27 lutego 1927 roku, w Zgierzu, generał broni Lucjan Żeligowski wręczył dowódcy pułku, pułkownikowi Alfredowi Vogel chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatu łódzkiego. Ceremonię poświęcenia i wręczenia chorągwi poprzedziła msza święta odprawiona przez biskupa łódzkiego księdza Wincentego Tymienieckiego. Po zakończeniu ceremonii odsłonięto tablicę pamiątkową w Ratuszu. Następnie odbyła się defilada, a po niej uroczyste śniadanie w szkole miejskiej. Wieczorem w salonach Grand Hotelu w Łodzi odbył się bal wydany przez 31 Pułk Strzelców KaniowskichUroczyste wręczenie chorągwi 31 p.strz.kan., „Polska Zbrojna” Nr 58 z 28 lutego 1927 roku, s. 1.. Obecnie sztandar przechowywany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. thumb|Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (awers)

Odznaka pamiątkowa

25 lipca 1925 roku generał dywizji Stefan Majewski, w zastępstwie Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził odznakę pamiątkową 31 pułku Strzelców KaniowskichDziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 25 lipca 1925 roku, poz. 258.. Odznaka o wymiarach 41x41 mm ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego niebieską emalią z żółtym obramowaniem. W środku krzyża jest nałożona tarcza z inicjałami pułku „PSK” (Pułk Strzelców Kaniowskich). Na górnym ramieniu krzyża znajduje się numer pułku „31”, a na dolnym rok utworzenia oddziału „1918”. Na lewe ramię krzyża nałożony został srebrny herb ziemi kujawskiej, a na ramię prawe - miniatura odznaki II Korpusu Polskiego w Rosji. Między ramionami cztery srebrne orły nawiązujące do orłów jagiellońskich. Odznaka oficerska, trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, herby łączone nitami. Wykonawcą odznaki był Wincenty Wabia-Wabiński z Warszawy. Odznaki oficerskie wykonane w Zakładach Przemysłowych Bronisława Grabskiego przy ulicy Kapitana Pogonowskiego 61 w Łodzi miały wymiary 44x44 mm.

Strzelcy kaniowscy

thumb|Tablica pamiątkowa w parku w Mszczonowie Dowódcy pułku płk Stefan Borowski (XI 1918 – 1 II 1919) ppłk Wojciech Gromczyński (1 II – 14 VII 1919) mjr Albin Skroczyński (14 VII 1919 - 30 IV 1920) mjr Stanisław Sobieszczak (V – 15 VI 1920) ppłk Wiktor Łapicki (15 VI – 22 VII 1920) kpt. Mikołaj Bołtuć (23 VII 1920 – 23 II 1921) kpt. Mieczysław Brodziński (23 II – 18 V 1921) mjr Mikołaj Bołtuć (18 V – 27 X 1921) ppłk Marian Steczkowski (28 X 1921 – 6 VII 1923 → Rezerwa Oficerów Sztabowych DOK IV) ppłk piech. Leon Gotkiewicz (p.o. 6 VII 1923 – 20 II 1924) płk piech. Wacław Szokalski (20 II – 15 X 1924) ppłk SG Zygmunt Dzwonkowski (15 X 1924 – 21 II 1925) płk piech. Alfred Vogel (21 II 1925 – 28 I 1928 → członek OTO) ppłk piech. Leon Grot (20 II 1928 – 15 X 1929 → dowódca 3 pp Leg.) płk dypl. Franciszek Dudziński (15 X 1929 – 17 I 1936) ppłk dypl. Jan Ciastoń (17 I 1936 – XI 1937) ppłk dypl. Stanisław Józef Biegański (19 II 1938 – 30 VIII 1939) ppłk Wincenty Wnuk (od 30 VIII 1939)

Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku – I zastępca dowódcy) mjr / ppłk piech. Leon Gotkiewicz (10 VII 1922 – 21 VIII 1926 → dowódca 10 pp) ppłk dypl. piech. Józef Urbanek (5 XI 1928 - 1929) ppłk dypl. sap. Tadeusz Zieleniewski (23 VIII – 23 XII 1929 → zastępca dowódcy 63 pp) ppłk piech. Stefan Cieślak (21 I 1930 – II 1932) ppłk piech. Mieczysław Łukoski (III 1932 – XI 1935) ppłk piech. Jan Topczewski (do 24 VIII 1939 → dowódca 146 pp)

Żołnierze 31 pułku piechoty – ofiary zbrodni katyńskiej Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Muzeum KatyńskieMuzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne..