Bukanier

thumb|Bukanier (ilustracja z książki Howarda Pyle’a o piratach) thumb|Bukanierzy atakujący duży galeon hiszpański thumb|Bukanierzy wymuszający haracz na mieszkańcach napadniętego miasta

Bukanier – członek karaibskiej społeczności piratów, korsarzy i myśliwych, składającej się ze zbiegów pochodzenia angielskiego, francuskiego i holenderskiego, osiedlających się od początku XVII wieku na hiszpańskich Wielkich Antylach.

Geneza Ich nazwa pochodzi od francuskiego słowa boucan (zapożyczonego z języka mieszkańców Wielkich Antyli), oznaczającego ruszt do prażenia lub wędzenia mięsa upolowanych zwierząt, które było przedmiotem handlu. Używane zamiennie określenie filibustier (lub flibustier) wywodzi się z francuskiego przekształcenia holenderskiego vrijbueter, czyli wolny łowca łupów (z tego samego źródłosłowu pochodzi angielskie freebooter – synonim pirata).

Wśród zbiegów znajdowali się byli żołnierze oraz kryminaliści, jak również osoby uciekające przed prześladowaniami religijnymi i poszukujące schronienia w trudno dostępnych kryjówkach. Po okresie wojen religijnych w Europie, gdy w połowie XVII wieku nastąpił okres pokoju, a równocześnie wzmogło się prześladowanie innowierców, szczególnie wielu z nich wyruszyło do Nowego Świata. Polowali najpierw na zdziczałe bydło, a po usunięciu przez Hiszpanów z zachodniej części wyspy Haiti (zwanej wówczas Hispaniolą) w 1640 roku, rozpoczęli działalność piracką. Wielu przyszłych bukanierów przybyło też jako przymusowi robotnicy francuskiej czy angielskiej Kompanii Zachodnioindyjskiej: oferowały one przewóz kolonisty do Ameryki, którego koszt należało odpracować po przyjeździe; po kilkuletniej, praktycznie niewolniczej pracy, przybysz mógł rozpocząć działalność na własną rękę i nierzadko przyłączał się do bukanierów.

Ich pierwotnymi siedzibami były pierwsze niehiszpańskie kolonie na Antylach: francuska Saint Kitts (której gubernatorem był Phillippe de Longvilliers de Poincy) i angielska Nevis. Po zlikwidowaniu tych osad przez oddziały hiszpańskie, przenieśli się na niewielką wyspę Tortugę, położoną u północnych wybrzeży Haiti, a następnie (po 1657 roku) do Port Royal na Jamajce. W każdym przypadku uznawanie przez nich władzy tamtejszych królewskich gubernatorów było nominalne; natomiast przedstawiciele oficjalnej władzy nie ingerowali w ich działalność, pobierając jedynie od ich łupów dziesięcioprocentowy podatek. Inną bazą była Île-à-Vache, położona między Tortugą a Jamajką.

Charakter i działalność Bukanierzy zorganizowani byli jako tak zwane Bractwo Wybrzeża. Decyzje o planowanych wyprawach i podziale zdobyczy podejmowano w sposób demokratyczny. Atakowali statki i napadali na tereny należące do Hiszpanii, sprzymierzając się z siłami Anglii, Francji i Holandii. W pierwszym okresie atakowali głównie pojedyncze statki, zarówno pełne kolonialnych skarbów, jak i łodzie miejscowych rybaków. Używali niewielkich, wzorowanych na indiańskich, łodzi, które nie nadawały się do otwartej walki z silnie uzbrojonymi okrętami, więc ich główną bronią była szybkość, zaskoczenie i bezwzględność.

W drugiej połowie XVII wieku, wobec zastosowanej przez Hiszpanów metody grupowania statków w silnie chronione konwoje, bukanierzy przestawili się na operacje lądowe połączone z rabowaniem miast kolonialnych. Jako pierwszy ekspedycję taką poprowadził Lewis Scot, zdobywając Campeche. W następnych latach Edward Mansfield (Mansvelt) zdobył Granadę, John Davis (Robert Searle) – Nikaraguę, a jeden z najsławniejszych bukanierów, Francuz François l’Olonnais, kolejno: Puerto Cavallo, San Pedro Sula, a w 1668 – dwa bogate miasta nad jeziorem Maracaibo. W 1671 roku, pod dowództwem Walijczyka Henry’ego Morgana, zdobyli Panamę. Znani byli z bezwzględności – Morgan, szturmując w lipcu 1686 roku fort w Porto Bello, posłużył się mieszkańcami miasta jako żywymi tarczami. W Veracruz piraci zgromadzili najważniejszych mieszkańców miasta w katedrze i w przypadku braku okupu, zagrozili im wysadzeniem w powietrze (otrzymali 200 tysięcy pesos). Niektórzy z bukanierów byli szczególnie znani z okrucieństwa – Francuz Montbars zasłużył sobie na przydomek „Eksterminator”, a Holender Roche Brasiliano miał zwyczaj przypiekać jeńców na ruszcie.

Pod koniec XVII wieku, po uznaniu przez Hiszpanów karaibskich posiadłości krajów wspierających bukanierów, zostali oni z nich usunięci. Przenieśli się wówczas na wyspę New Providence na Bahamach, której główne miasto – Nassau, w pierwszych dziesięcioleciach XVIII wieku stało się ich główną bazą. Podejmowali również coraz odleglejsze wyprawy (między innymi na Pacyfik), lecz wobec zorganizowanego działania zachodnioeuropejskich flot wojennych, ich działalność stopniowo wygasła.

Cenne źródło dla poznania życia i dziejów bukanierów stanowią wspomnienia zatytułowane Bukanierzy amerykańscy, których autorem był chirurg-bukanier Alexandre Exquemelin. Wywarły one znaczny wpływ na twórczość J. Swifta, D. Defoe i R.L. Stevensona. Inne publikacje, dotyczące późniejszego okresu działania piratów karaibskich, to prace Williama Dampiera.

Nawiązania w kulturze W latach 1837–1838 Ignacy Feliks Dobrzyński skomponował operę pod tytułem Monbar, czyli Filibustierowie do tekstu Seweryny Duchińskiej-Pruszakowej i Ludwika Paprockiego, według noweli Karla van der Velde Der Filibustier (1818).

W 1898 r. powstała polska powieść dla młodzieży autorstwa Władysława Umińskiego, zatytułowana Flibustierowie, która osiągnęła około 10 wydań w latach późniejszych.

Opowieści o bukanierach amerykańskiego autora literatury młodzieżowej – Howarda Pyle’a, znalazły się w wydanym pośmiertnie tomie jego opowiadań pt. Howard Pyle's Book of Pirates: Fiction, Fact & Fancy Concerning the Buccaneers & Marooners of the Spanish Main (1921).

Pierwszy spopularyzowany skrót dziejów i działalności bukanierów w języku polskim przedstawił Sławomir Sierecki w tomiku Bukanierzy wydanym w cyklu „Miniatur Morskich” (seria „Pod korsarską banderą” nr 3, Wydawnictwo Morskie, Gdynia 1959).

W języku angielskim określenie filibuster oznacza obstrukcję parlamentarną.

Zobacz też Bracia Witalijscy

Uwagi

Przypisy Wielka encyklopedia PWN. Tom 5. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 10, .

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Piraci Kategoria:Karaiby