Marian Antoni Ruzamski (ur. 2 lutego 1889 w Lipniku; zm. 8 marca 1945 w niemieckim obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen) – polski malarz; a także, w mniejszym stopniu, literat.
Zarys biograficzny i działalność artystyczna Ukończył Szkołę Powszechną we Frysztaku i Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie. W roku 1908 rozpoczął studia malarskie na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Stanisława Dębickiego, Leona Wyczółkowskiego i Jacka Malczewskiego. Jednocześnie studiował historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim.
W kwietniu 1914 Ruzamski wyjechał do Paryża. W Luwrze kopiował obrazy. Po wybuchu I wojny światowej jako poddany austriacki powrócił do Tarnobrzega i zamieszkał u rodziców. Po wkroczeniu wojsk rosyjskich został wywieziony do Charkowa, gdzie pozostał do roku 1917. W tym czasie przeszedł załamanie nerwowe. Po rewolucji październikowej powrócił do kraju i zamieszkał w Krakowie. W tym czasie głównymi tematami jego prac były widoki Krakowa.
W roku 1922 przeniósł się do Lwowa, gdzie objął stanowiska starszego asystenta na wydziale architektury Politechniki.
Zajmował się nadal malarstwem, uczestnicząc w wystawach. W roku 1928 powrócił do Tarnobrzega i zamieszkał w domu rodzinnym. Namalował tam wiele portretów.
Ruzamski podejmował także liczne próby literackie, z których najbardziej znane są jego fraszki; publikował też recenzje, teksty dotyczące spraw artystycznych i wiersze satyryczne. Przez krótki czas kierował pismem Krak, popierającym sztukę narodową a zwalczającym awangardzistów. Prowadził także korespondencję literacką m.in. z Julianem Tuwimem i Tadeuszem Boyem-Żeleńskim.
W latach trzydziestych poglądy Ruzamskiego zbliżyły się do lewicy; miał poglądy raczej pacyfistyczne i antysanacyjne. Zaprzyjaźnił się z Emilem Zegadłowiczem, który dedykował mu swoją powieść Motory. Był bywalcem Pawlasówki.
W okresie okupacji został zadenuncjowany przez sąsiada volksdeutscha, który oskarżył go o pochodzenie żydowskie. Przez więzienie w Tarnowie, gdzie spędził kilka tygodni, w 1943 trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.
Pomimo zagrożenia życia tu także prowadził działalność artystyczną, wykonując portrety obozowych strażników, co dawało mu pewne ulgi w ciężkim życiu obozowym i umożliwiało malowanie współwięźniów.
W 1945 został skierowany do obozu w Bergen-Belsen, gdzie zmarł (dwa tygodnie przed jego wyzwoleniem) w wyniku krańcowego wyczerpania, przemarznięcia i zagłodzenia, będącego wynikiem kilkutygodniowej ewakuacji więźniów z obozu KL Auschwitz do Wodzisławia Śląskiego, a następnie odbywanej w odkrytych wagonach kolejowych w siarczystym mrozie.
Bibliografia Biografia Tadeusz Zych - Marian Antoni Ruzamski, Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne. 2005, nr 25 (styczeń/luty) Album prac artysty w Tarnobrzeskiej Bibliotece Cyfrowej Jürgen Kaumkötter, Tadeusz Zych: Marian Ruzamski 1889-1945 : Die Kunst der Erinnerung, Ausstellungskatalog ; (Zentrum für Verfolgte Künste, 08.05.2025-14.09.2025, Solingen), Bildband, Deutsch, Polnisch; Pulheim : GRASS PUBLISHERS, 2025, ISBN 978-3-946848-37-0
Linki zewnętrzne Marian Ruzamski – zbiór prac literackich Zapomniany geniusz Marek Sołtysik, Samotny inspirator – Marian Ruzamski, "Sztuki piękne" / sztukipiekne.pl, 30 stycznia 2026 Marian Ruzamski - Kunst in Auschwitz
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Ofiary KL Bergen-Belsen Kategoria:Polskie ofiary niemieckich obozów koncentracyjnych Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Ludzie związani z Tarnobrzegiem Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1945 Kategoria:Ludzie urodzeni w Lipniku (Bielsko-Biała) Kategoria:Malarze związani z Krakowem Kategoria:Więźniowie niemieckich władz okupacyjnych w dystrykcie krakowskim Generalnego Gubernatorstwa Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Lwowskiej