Wielosiłowate (Polemoniaceae Juss.) – rodzina roślin z rzędu wrzosowców. Należy do niej 385 gatunków dzielonych na 18 rodzajów. Występują na półkuli północnej oraz we wschodniej części Ameryki Południowej. W klimacie umiarkowanym rośliny zielne, w Ameryce Środkowej i Południowej głównie rośliny zdrewniałe i pnącza, zwykle o okazałych kwiatach. Centrum zróżnicowania stanowią kontynenty amerykańskie. W Eurazji występuje tylko rodzaj wielosił (Polemonium) i jeden gatunek z rodzaju floks (Phlox). W Polsce występuje jeden gatunek rodzimy (wielosił błękitny), kilka gatunków jest uprawianych, przy czym niektóre z rodzaju floks przejściowo dziczeją.
Uprawiane są jako ozdobne różne gatunki, zwłaszcza z rodzajów floks, wielosił, kobea i gilia. Niektóre rośliny wykorzystywane są lub były jako lecznicze i substytut mydła. thumb|Kobea pnąca thumb|Floks wiechowaty thumb|Gilia trójbarwna thumb|Cantua buxifolia Morfologia Pokrój Rośliny zielne jednoroczne i byliny od drobnych do okazałych, także krzewy (w przypadku Acanthogilia kolczaste), pnącza osiągające ponad 20 m wysokości (kobea) oraz niewielkie drzewa do 8 m wysokości (Cantua). Liście Bardzo zróżnicowane. W przypadku większości rodzajów skrętoległe, naprzeciwległe u Phlox, Leptodactylon i Linanthus, a u Gymnosteris zebrane w okółku pod kwiatostanem. Pojedyncze i wąskie u gatunków zielnych po skórzaste i szerokie u niektórych roślin zdrewniałych. Poza tym pierzasto lub dłoniasto złożone. U Cobaea oś liścia pierzasto złożonego zakończona jest rozgałęzionym wąsem czepnym. Przylistków brak. Kwiaty Zazwyczaj zebrane w szczytowe wierzchotki, czasem skupiające się główkowato. Zwykle promieniste i 5-krotne, rzadko dwubocznie symetryczne, 4- lub 6-krotne. Działki kielicha zrośnięte lub wolne (Cobaea). Płatki korony zrośnięte w wąską rurkę lub szeroko dzwonkowatą koronę. Pręcików jest tyle ile płatków korony. Zalążnia jest górna, zrośnięta zwykle z trzech owocolistków, tworzących osobne komory zawierające od jednego do wielu zalążków. Wokół zalążni znajduje się zwykle pierścień miodnikowy. Owoce Torebki pękające po dojrzeniu wzdłuż środka, tj. głównej wiązki przewodzącej owocolistków.
Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzina siostrzana wobec okotijowatych Fouquieriaceae w obrębie rzędu wrzosowców w kladzie astrowych.
Podział na podrodziny i rodzaje według APweb Podrodzina: Polemonioideae Arnott Allophyllum (Nutt.) A.D.Grant & V.E.Grant Collomia Nutt. – kollomia Eriastrum Wooton & Standl. Gilia Ruiz & Pavon – gilia Gymnosteris Greene Ipomopsis Michaux Langloisia Greene Leptodactylon Hooker & Arnott Linanthus Bentham – linant Loeselia L. Loeseliastrum (Brand) Timbrook Microsteris Greene Navarretia Ruiz & Pavon Phlox L. – floks Polemonium L. – wielosił podrodzina: Cobaeoideae Arnott Bonplandia Cavanilles Cantua Lamarck Cobaea Cavanilles – kobea Huthia Brand podrodzina: Acanthogilioideae J. M. Porter & L. A. Johnson Acanthogilia A.Day & R.C.Moran
Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Polemoniineae Bessey in C.K. Adams, rodzina wielosiłowate (Polemoniaceae Juss.).
Znaczenie użytkowe Uprawiane są jako ozdobne różne gatunki, zwłaszcza z rodzajów floks, wielosił, kobea i gilia, poza tym także kollomia, linant, Eriastrum, Ipomopsis. Cantua buxifolia była uprawiana i czczona w Państwie Inków i jest narodowym symbolem Peru. Syrop z kwiatów kobei używany jest jako lek w przypadku kaszlu. Kilka innych gatunków z rodziny wykazuje działanie przeciwzapalne i antynowotworowe. Rośliny z rodzajów wielosił, Ipomopsis i Loeselia wykorzystywane były przez rodzimą ludność kontynentów amerykańskich jako substytut mydła.
Przypisy
*