thumb|Widok budynku I Liceum od wschodu, od strony Plant I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie (znane również jako Kolegium Nowodworskie lub Nowodworek, w latach 1818–1928 Gimnazjum św. Anny) – liceum ogólnokształcące znajdujące się w Krakowie przy pl. Na Groblach 9, na Nowym Świecie. Jest jedną z najstarszych istniejących i nieprzerwanie działających w Polsce szkół średnich o charakterze świeckimJan Adamczewski, Mała encyklopedia Krakowa, Kraków 1996, s. 77.. Patronem szkoły jest Bartłomiej Nowodworski. Budynek wpisany do rejestru zabytków pod nr rej.: A-583 z 5.05.1976.

Historia thumb|Zjazd absolwentów Gimnazjum św. Anny w Krakowie w 1930 thumb|Dekoracja sztandaru szkoły Orderem Odrodzenia Polski podczas obchodów w 1938 Szkoła została powołana uchwałą senatu Akademii Krakowskiej (dzisiejszego Uniwersytetu Jagiellońskiego) 5 maja 1586 jako Collegium NowodworskiegoO szkole.. Była to część reformy systemu nauczania podstawowego przeprowadzonej przez rektora Akademii Krakowskiej Piotra z Gorczyna. Jej celem było wyrównanie i uzupełnienie wiedzy przyszłych studentów Akademii.

Gimnazjum zostało otwarte w 1588 roku. Początkowo mieściło się w Bursie Jerozolimskiej u zbiegu Gołębiej i Jagiellońskiej. Szkoła funkcjonowała dzięki zapisom sekretarza królewskiego i rycerza pochodzącego z Tucholi Bartłomieja Nowodworskiego, który w 1617 przekazał olbrzymią, jak na owe czasy, sumę 15 tysięcy złotych. Drugim darczyńcą został w 1630 sekretarz królewski, nauczyciel Władysława IV i Jana Kazimierza, ks. Gabriel Prowancjusz Władysławski. Dlatego też szkoła była znana jako Szkoła Nowodworska lub Władysławsko-Nowodworska. Dzięki niemu w latach 1639–1643 wybudowano naprzeciw kościoła św. Anny nowy budynek szkoły zaprojektowany przez Jana Leitnera (Collegium Nowodworscianum, ob. Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego), która od tej pory nazywana była Nowodworsko-Władysławską. W XVII w. kolegium było najlepszą tego typu szkołą w kraju i przewyższała zdecydowanie pod względem poziomu popularne w Polsce kolegia jezuickie. Właśnie w okresie apogeum rozwoju szkoły, naukę w niej odbywali bracia Jan i Marek Sobiescy (1640–1643). Szkoła została zreformowana w 1777 przez Hugo Kołłątaja.

W 1818 roku w amfiteatrze szkolnym została ogłoszona konstytucja Rzeczypospolitej Krakowskiej. Tu, do 1846 roku, zbierała się Izba Reprezentantów (będąca odpowiednikiem sejmu) Wolnego Miasta Krakowa. W 1818 z inicjatywy Austriaków szkoła otrzymała nowe imię – św. Anny i pozostała przy nim aż do 1928, kiedy przywrócono pierwszego patrona, Bartłomieja Nowodworskiego.

Od 1898 roku szkoła mieści się przy placu Na Groblach 9. Budynek ten powstał w latach 1897–1899, a został zaprojektowany w 1896 roku przez Józefa Sarego. W jej herbie jest krzyż maltański – Nowodworski służył bowiem w Zakonie Kawalerów Maltańskich.

Szkołę odwiedzało wielu znakomitych gości, a wśród nich był m.in. król Stanisław August Poniatowski, król saski Fryderyk August, a także cesarz Franciszek Józef.

Zarządzeniem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 1937 zostało utworzone „I Państwowe Liceum i Gimnazjum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie” (państwowa szkoła średnia ogólnokształcąca, złożona z czteroletniego gimnazjum i dwuletniego liceum), po wejściu w życie tzw. reformy jędrzejewiczowskiej szkoła miała charakter męski, a wydział liceum ogólnokształcącego był prowadzony w typie humanistycznym. Pod koniec lat 30. szkoła funkcjonowała pod adresem plac Groble 9.

W 1938 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki nadał szkole Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia PolskiZarządzenie o nadaniu Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski. ., natomiast w roku 1988 szkoła została odznaczona Krzyżem Komandorskim OOPUchwała Rady Państwa z dnia 29 czerwca 1988 r. w sprawie nadania orderów społecznym zbiorowościom. ..

W zorganizowano obchody 350-lecia szkoły.

I LO jest jedyną w Krakowie szkołą z klasą o profilu klasycznym, z nauką łaciny i greki. Istnieje ona od 1980 r, powstała dzięki staraniom krakowskiego filologa klasycznego Kazimierza Korusa. Uczniowie klasy klasycznej reprezentują szkołę na olimpiadzie języka łacińskiego i kultury antycznej (w roku 2008 do etapu centralnego zakwalifikowało się 18 osób).

W rankingu Perspektyw w 2025 roku I Liceum zajęło 12. miejsce. w Polsce.

Organizacje szkolne Przy szkole od roku 1986 działa Chór Nowodworski. Pierwotnie kierował nim Zbigniew Toffel, zaś od 1992 roku dyrygentem chóru jest Ryszard Źróbek. Każdego roku do zespołu rekrutowani są nowo przyjęci do szkoły Nowodworczycy, a należeć do niego może każdy, kto wyrazi taką wolę i pomyślnie przebrnie przez obowiązkowe przesłuchania. Chór Nowodworski koncertuje w całej Polsce i Europie – a także i poza nią. Zrzesza około 100 Nowodworczyków.

Na terenie szkoły działa jedna z najstarszych drużyn harcerskich w Polsce, Szczep Szarej Siódemki im. gen. Mariusza Zaruskiego (ZHR), tzw. Szara Siódemka. Należy ona do Unii Najstarszych Drużyn Harcerskich Rzeczypospolitej.

Dyrektorzy Ignacy Stawarski Leon Kulczyński (od 1887 do 1923) Jakub Zachemski (od 1 I 1925) Kazimierz Lewicki (1932–1948) Henryk Sędziwy (1948–1971)

Nauczyciele

Uczniowie Kryterium umieszczenia na tej liście danej osoby było posiadanie przez nią biogramu w polskiej Wikipedii.

Wiek XVII Wespazjan Kochowski – historyk, poeta Jan Karol Kopeć – wojewoda połocki, cześnik wielki litewski Jan Franciszek Kurdwanowski – biskup pomocniczy warmiński Jan Ferdynand Sapieha – cześnik wielki litewski Jan III Sobieski – król Polski Marek Sobieski – magnat, brat Jana Aleksander Koniecpolski (1620–1659) – magnat, wojewoda sandomierski, syn hetmana wielkiego koronnego

Wiek XVIII Wojciech Bogusławski – aktor, reżyser, dramaturg Wacław Hieronim Sierakowski – rzymskokatolicki arcybiskup lwowski, konfederat barski Jędrzej Śniadecki – lekarz, biolog, chemik, filozof Stanisław Trembecki – poeta

Wiek XIX Adolf Aleksandrowicz - chemik Wacław Anczyc - drukarz Michał Bałucki – pisarz Franciszek Barda – rzymskokatolicki biskup przemyski Antoni Białecki – prawnik Józef Bem – generał Michał Bobrzyński – historyk i polityk Tadeusz Boy-Żeleński – pisarz, tłumacz Adam Tomasz Chłędowski – bibliograf, dziennikarz, publicysta i wydawca Kazimierz Chłędowski – pisarz, satyryk, historyk kultury, polityk Adam Chmiel – historyk kultury Józef Chmielewski – inżynier, przedsiębiorca Joseph Conrad – pisarz Zygmunt Dadlez – lekarz chirurg i pulmonolog Ignacy Daszyński – polityk, premier II RP Stanisław Dobrzycki – historyk literatury, rektor UAM Szymon Dutkiewicz – nauczyciel, kolekcjoner Władysław Ekielski – architekt Walery Eljasz-Radzikowski – malarz i fotograf Władysław Eljasz-Radzikowski – rzeźbiarz Karol Estreicher starszy – historyk, bibliograf Stanisław Estreicher – historyk prawa, bibliograf, rektor UJ Henryk Ettmayer – c.k. urzędnik Kazimierz Firganek – profesor i dyrektor gimnazjalny Andrzej Galica – generał, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, poseł na Sejm RP Jakub Girtler – profesor i dziekan Wydziału Prawa UJ Bronisław Gustawicz – krajoznawca, taternik Chaim Hilfstein – lekarz, działacz społeczny i syjonistyczny Franciszek Hodur – biskup i organizator PNKK Stanisław Wincenty Kasznica – prawnik, profesor Uniwersytetu Poznańskiego Jan Ignacy Kenig – inżynier, budowniczy kolei Józef Kenig – dziennikarz, krytyk teatralny Adam Kleczkowski – filolog, językoznawca Stanisław Kochanowski – oficer, nauczyciel Wojciech Kossak – malarz Jan Kowalczyk – astronom Edward Krasiński – działacz społeczny Józef Kremer – filozof, historyk sztuki, rektor UJ Walerian Krywult – nauczyciel Adolf Kudasiewicz – językoznawca Władysław Kulczyński senior – zoolog, arachnolog, taternik Stanisław Kutrzeba – historyk prawa, rektor UJ Juliusz Leo – polityk, prezydent Krakowa Zygmunt Lisowski – prawnik, rektor Uniwersytetu Poznańskiego Zdzisław Lubomirski – prawnik, polityk Władysław Łuszczkiewicz – malarz, historyk sztuki Józef Majer – przyrodnik, rektor UJ Jan Matejko – malarz Leon Korwin-Mikucki – inżynier, współtwórca przemysłu naftowego Ludwik Młynek – etnograf, pisarz, pedagog Czesław Niewiadomski – prawnik, urzędnik Kazimierz Nitsch – dialektolog Jan Opieński – lekarz, chemik Ignacy Pick – pułkownik WP Franciszek Popiołek – nauczyciel i historyk Adam Pragier – polityk, doktor praw, pisarz Kazimierz Przerwa-Tetmajer – poeta Tadeusz Reger – polityk, działacz społeczny Mikołaj Rey – ziemianin, działacz społeczny Karol Hubert Rostworowski – dramaturg, peta, muzyk Jan Michał Rozwadowski – językoznawca Stanisław Ruff – chirurg Maksymilian Rutkowski – generał, profesor medycyny Michał Schmidt – prawnik, polityk Henryk Szarski – kupiec Marcin Szarski – prawnik, polityk Adam Szarski – kupiec Stanisław Szarski – polonista, poległy w legionach, syn Henryka Jerzy Józef Szembek – rzymskokatolicki arcybiskup metropolita mohylewski Andrzej Szeptycki – greckokatolicki metropolita lwowski Józef Szujski – historyk Ignacy Szyszyłowicz – botanik Saturnin Świerzyński – malarz Stanisław Kostka Tarnowski – historyk literatury, rektor UJ Stanisław Tomkowicz – historyk sztuki, redaktor Jan Walewski – adwokat, polityk Karol Wątorek – inżynier, rektor Politechniki Lwowskiej Jerzy Barthel de Weydenthal – dyplomata Maksymilian Wiśniowiecki, właśc. Wiśniowiec – nauczyciel Stanisław Wróblewski – generał dywizji Wojska Polskiego Józef Wyrobek – nauczyciel Stanisław Wyspiański – poeta, malarz Jakub Zachemski – nauczyciel Fryderyk Zoll starszy – prawnik, rektor UJ Szymon Zuzak – duchowny

Wiek XX Antoni Balicki – pedagog, pisarz Rafał Barycz – architekt Małgorzata Bela – modelka, aktorka Franciszek Bielak – historyk literatury Jerzy Bielecki – więzień Auschwitz, żołnierz AK Tadeusz Bilikiewicz – lekarz psychiatra, filozof Andrzej Bobkowski – pisarz i przedsiębiorca Adam Bochnak – historyk sztuki Włodzimierz Boldireff-Strzemiński – inżynier dróg i mostów Edmund Bulanda – archeolog, rektor Uniwersytetu Lwowskiego Karol Bunsch – pisarz i tłumacz Bronisław Cieślak – aktor Sławomir Cynk – matematyk Mieczysław Czuma – dziennikarz, publicysta, poeta Zygmunt Estreicher - muzykolog Beata Fido – aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna Ada Fijał – aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, osobowość medialna Sebastian Flizak – nauczyciel Stanisław Gaweł – duchowny, oficer Walery Goetel – geolog, rektor AGH Andrzej Gołaś – naukowiec, prezydent Krakowa, senator Tadeusz Grodyński – ekonomista, znawca zagadnień budżetowych Tomasz Grodzicki – lekarz, profesor medycyny, dziekan Wydziału Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego Jan Güntner – aktor Edward Walery Janczewski - geolog, geofizyk Andrzej Hałaciński – wojskowy Gustaw Holoubek – aktor, reżyser Andrzej Kaliszewski – medioznawca, literaturoznawca, krytyk literacki, publicysta, poeta Antoni Kępiński – psychiatra Renata Kim – dziennikarka i autorka Alfred Konkiewicz – oficer Mirosław Kryński – filolog Bogdan Klich – lekarz, polityk, parlamentarzysta, minister Michał Kolanko – dziennikarz Agata Kornhauser-Duda – pierwsza dama RP Tadeusz Jan Kowalski – orientalista Hugon Kowarzyk – patofizjolog Krzysztof Kozłowski – dziennikarz, filozof, senator, minister Barbara Kubica – chemiczka Jalu Kurek – pisarz Andrzej Lam – historyk literatury, krytyk, tłumacz Wilhelm Lawicz-Liszka – wojskowy Piotr Laidler – biochemik, profesor nauk medycznych, prorektor ds. Collegium Medicum UJ Karol Lenczowski – oficer wojskowy Władysław Liro – wojskowy Władysław Madyda – filolog klasyczny, profesor Krzysztof Malkiewicz – reżyser i operator filmowy Adam Małkiewicz – historyk, historyk sztuki, teoretyk architektury nowożytnej Tomasz Mańkowski – architekt, profesor Piotr Mikietyński – historyk Bolesław Miś – podpułkownik Mieczysław Miś – podporucznik Legionów Polskich Roman Młodkowski – dziennikarz