Faust – dramat Johanna Wolfganga von Goethego w dwóch częściach, napisany w latach 1773–1832, wydany w całości dopiero po śmierci autora w 1833. Zawiera blisko 12 tysięcy wersów, dlatego uważany jest za dzieło niesceniczne. Uznaje się go za najwybitniejsze dzieło Goethego i syntezę jego poglądów. Tematem utworu jest zakład Boga z Mefistofelesem o duszę tytułowego doktora Fausta. Faust ma ją oddać diabłu, gdy zasmakuje pełni szczęścia i wypowie słowa: trwaj chwilo, jesteś piękna.
Pierwowzór bohatera Pierwowzorem postaci Fausta był Johann Georg Faust (ok. 1480–1540) – niemiecki alchemik, astrolog i wędrowny naukowiec, autor traktatu alchemicznego Zmuszenie piekła. Jego czarna legenda narodziła się w 1587 po wydaniu książki Geschichte von Dr. Johann Fausten, dem weitteschreyten Zauberer und Schwarzkünstler (Historia doktora Johanna Fausta, słynnego czarnoksiężnika i mistrza czarnej magii). Fausta przedstawiono w niej jako bezbożnika, który – by posiąść wiedzę – podpisał pakt z Mefistofelesem, ale diabeł skręcił mu kark i zabrał jego duszę do piekła. Od tego czasu Faust stał się symbolem człowieka, który zawiera pakt z szatanem, aby poznać tajemnicę istnienia.
Na kształt literackiego Fausta wpłynęła także postać renesansowego maga Henryka Korneliusza Agryppy. W utworze Faust nazywany jest przez Małgorzatę Henrykiem.
Według Jana Wierusza-Kowalskiego, inspiracją dla postaci Fausta mógł być papież Sylwester II, wszechstronnie wykształcony, również w dziedzinie alchemii.
Prace nad Faustem Prace nad Faustem Goethe rozpoczął w latach 1773–1774, do czego zainspirowała go m.in. wizyta w słynnej Piwnicy Auerbacha w Lipsku (pojawia się ona w pierwszej części dramatu). Ta pierwotna wersja dramatu znana jest jako tzw. Prafaust (Urfaust).
Około 1794 roku, pod wpływem Friedricha Schillera, Goethe powrócił do tematu i zajął się dokończeniem części pierwszej. Z tego okresu pochodzi m.in. wiersz Przypisanie, Prolog w teatrze i Prolog w niebie. Cała część pierwsza ukazała się drukiem w 1808.
Około 1829 pisarz zaczął pracować nad drugą częścią dramatu, którą tworzył do końca swego życia. Goethe zapieczętował rękopis drugiej części, który miał – zgodnie z wolą poety – ukazać się dopiero po jego śmierci. Ostatecznie cały dramat został wydany drukiem w 1833.
Muzyczne opracowania Fausta Antoni Radziwiłł – opera Faust (1808-31). Louis Spohr – opera Faust (1813) Gaetano Donizetti – opera Fausta (1831) Louise Bertin – opera Fausto (1831) Adolphe Adam – balet Faust (1832) Richard Wagner – Uwertura Faustowska (1844) Hector Berlioz – Sceny z Fausta (1829), Potępienie Fausta (1846), oba na głosy solowe, chór i orkiestrę Robert Schumann – Sceny z Fausta Goethego na głosy solowe, chór i orkiestrę (1853) Ferenc Liszt – Symfonia Faustowska (1857) Charles Gounod – opera Faust (1859; w Niemczech wystawiana jako Małgorzata) Arrigo Boito – opera Mefistofeles (1868) Anton Rubinstein – uwertura Faust (1864) Gustav Mahler – II część VIII Symfonii na głosy i orkiestrę (1906) Henryk Wieniawski - Fantaise brillante sur Faust (1865)
Faust i Mefistofeles występują w operze Ognisty anioł Siergieja Prokofjewa.
Powstało też wiele mniej znanych pieśni wykorzystujących teksty z dzieła Goethego, które stworzyli między innymi: Conradin Kreutzer (22 pieśni z cyklu cykl Śpiewy z Fausta Goethego, 1820), Richard Wagner (Siedem kompozycji do Fausta Goethego, 1832) oraz Giuseppe Verdi (na podstawie włoskiego tłumaczenia monologu Małgorzaty przy kołowrotku, 1838)
Inspiracje literackie Fausta Do Fausta nawiązuje wiele utworów literackich, m.in. powieści Thomasa Manna Doktor Faustus i Czarodziejska góra oraz powieść Harry’ego Mulischa Odkrycie nieba. Cytat z Fausta posłużył jako motto powieści Michaiła Bułhakowa, Mistrz i Małgorzata.
Zobacz też Faust (motyw w sztuce) 100 najlepszych książek Norweskiego Klubu Książki
Przypisy
Linki zewnętrzne
Project Gutenberg Presents „Faust” (Taylor translation) by Johann Wolfgang von Goethe, translated by Bayard Taylor, illustrated by Harry Clarke; Michał Kazimierczuk, Faust Goethego jako tragedia rozwoju nowoczesności w ujęciu M. Bermana, Kultura–Media–Teologia 26/2016, s. 107–127 Kornelia Ćwiklak, Polskie przekłady "Fausta" Johanna Wolfganga Goethego : studium porównawcze, „Pamiętnik Literacki” : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 90/2, s.153–176, XC, 1999, z.2 „"(Ur)faust" Goethego i Feliksa Konopki”, Bogdan Danowicz, Nowa Kultura nr 26 (26-06-1960) Paul Konewka, Illustrations to Goethe's Faust. The English text from Bayard Taylor's translation Wydania dzieła w bibliotece Polona
Kategoria:Twórczość Johanna Wolfganga von Goethego Kategoria:Utwory literackie z 1833 Kategoria:Niemieckie utwory dramatyczne