Stanisław Górka herbu Łodzia (ur. 1538, zm. 23 października 1592) – wojewoda poznański w latach 1576-1592Rafał Jaworski, Spis posłów koronnych na sejm koronacyjny w 1574 roku, w: Kwartalnik Historyczny, Rocznik CXXIV, 2017, 2, s. 303., starosta Koła w latach 1553–1571-(1592), starosta Mosiny w latach (1551)-1563–1565-(1592), starosta Ujścia w latach (1551)-1560–1588, starosta Wielenia i Wronek w latach (1551)-1557-1568-(1592), starosta Gniezna i Wałcza od 1563 rokuAntoni Gąsiorowski, Starostowie wielkopolskich miast królewskich w dobie jagiellońskiej, Warszawa-Poznań 1981, s. 73., hetman generalny wybrany na zjeździe jędrzejowskim 28 stycznia 1576 roku.
Jego rodzicami byli Andrzej I Górka i Barbara z Kurozwęckich, zaś braćmi Andrzej Górka i Łukasz III Górka. W latach 1554–1555 studiował na uniwersytecie w Wittenberdze. W 1557 wziął udział w wyprawie inflanckiej, a 1565 wojnie z Carstwem Rosyjskim.
Był luteraninemHenryk Merczyng, Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Polsce, Warszawa 1904, s. 128..
W latach 1572–1573, podczas bezkrólewia popierał początkowo Wilhelma z Rožemberka, a następnie Henryka Walezego. Tego ostatniego witał na granicy Rzeczypospolitej i w Poznaniu, a następnie ugościł w Kórniku. Poseł województw: poznańskiego i kaliskiego na sejm koronacyjny 1574 roku. Podczas sejmu koronacyjnego przemawiał w obronie zagrożonych, jego zdaniem, swobód szlacheckich. Gdy Henryk uciekł, zwalczał kandydaturę Maksymiliana II Habsburga na króla i, gdy prymas ogłosił cesarza królem, Stanisław nawoływał do buntu i wraz z rodem Zborowskich wysunął kandydaturę Stefana Batorego na nowego króla, pod warunkiem, że ów poślubi Annę Jagiellonkę. Jego działania doprowadziły do zwycięstwa zwolenników Batorego w Wielkopolsce. Wraz z własnymi oddziałami brał udział w bitwie pod Jędrzejowem, następnie zorganizował obronę Krakowa i granicy, na której witał nowego króla. 18 maja 1576 wojska pod jego dowództwem zdobyły Lanckoronę, w której bronił się Olbracht Łaski. To zwycięstwo sprawiło, że otrzymał urząd wojewody poznańskiego. Poseł województw: poznańskiego i kaliskiego na sejm koronacyjny 1576 rokuPosłowie ziemscy koronni 1493–1600, pod red. Ireny Kaniewskiej, Warszawa 2013, s. 219, 229..
Dwa lata później wraz ze Zborowskimi przeszedł do opozycji sprzeciwiając się rosnącemu znaczeniu Jana Zamoyskiego. Walcząc z wielkopolskimi zwolennikami króla i kanclerza nawiązał kontakty z Habsburgami. W 1579 na sejmie odmówił płacenia podatków na wojnę, a w 1582 na sejmiku, a następnie na sejmie sprzeciwił się królewskim propozycjom zmian w wolnej elekcji. Był gorliwym luteraninem, podobnie jak bracia.
W 1583 zbliżył się do prymasa, który również był w opozycji do Batorego i Zamoyskiego. Popierał również Zborowskich, na rzecz których agitował w Wielkopolsce (szczególnie po ścięciu Samuela Zborowskiego i na sejmie w 1585, gdzie bronił Krzysztofa Zborowskiego).
Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 7 marca 1587 rokuVolumina Legum, t. II, Petersburg 1859, s. 233.. Po śmierci Stefana Batorego, w 1587 roku podpisał elekcję Maksymiliana III Habsburga. Gdy dokonano podwójnej elekcji towarzyszył mu wraz ze swoją, liczącą sobie ponad tysiąc zbrojnych i artylerię, armią w drodze z Ołomuńca pod Kraków. W bitwie pod Byczyną dostał się do niewoli. Uwięziony został w Krasnymstawie, skąd wyszedł w 1588 bez zgody Zygmunta III Wazy na wolność (otrzymał jednak w 1589 amnestię). Po odzyskaniu wolności nie zaniechał działań opozycyjnych, jednak stopniowo tracił swoje wpływy. Wynikało to z tego, że protestantów, których był przywódcą, zrażał swoim poparciem dla katolickich Habsburgów. Uczestniczył w zjeździe części szlachty województw wielkopolskich w Kole 10 sierpnia 1590 rokuAkta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego. T. 1, (1572-1632). Cz.1, 1572-1616, Poznań 1957, s. 102..
Był jednym z najbogatszych ludzi w owych czasach. Na jego majątek składały się wszystkie dobra Górków zarówno w Wielkopolsce i Małopolsce jak i na Rusi. Prowadził prace nad Zamku w Kórniku oraz pałacem w Poznaniu. Zmarł bezpotomnie jako ostatni z rodu, śmiercią nagłą 23 października 1592 w Błoniu koło Warszawy.
Pochowany w kolegiacie w KórnikuHenryk Merczyng, Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1904, s. 29..
Bibliografia Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.) Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa-Poznań 1983, PWN
Przypisy
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Wittenberdze Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1587 Kategoria:Elektorzy Maksymiliana III Habsburga Stanisław Górka Kategoria:Konwertyci na protestantyzm Kategoria:Ludzie związani z Gnieznem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Kołem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Kórnikiem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Mosiną (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Ujściem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Wieleniem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Wronkami (I Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w kościele Wszystkich Świętych w Kórniku Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1574 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1576 Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stefana Batorego Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy Kategoria:Starostowie buscy Kategoria:Starostowie miast I Rzeczypospolitej Kategoria:Szlachta luterańska w Polsce (I Rzeczpospolita) Kategoria:Uczestnicy wojny domowej w Rzeczypospolitej 1587–1588 (strona Maksymiliana III Habsburga) Kategoria:Uczestnicy wojny litewsko-moskiewskiej 1558–1570 (strona polsko-litewska) Kategoria:Uczestnicy zjazdu w Kole 1590 Kategoria:Urodzeni w 1538 Kategoria:Wojewodowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wojskowi I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1592