Ku Klux Klan (KKK) – skrajnie prawicowaP. Davies, D. Lynch, Fascism and the Far Right, 2002, s. 39 organizacja rasistowska, utworzona w miejscowości Pulaski w stanie Tennessee w Stanach Zjednoczonych, częściowo zakonspirowana, walcząca o utrzymanie supremacji białych protestantów w Stanach Zjednoczonych i dążąca do ograniczenia praw innych grup rasowych i etnicznych, głównie Afroamerykanów i Żydów, oraz katolików jako grupy wyznaniowej, zorganizowana na wzór tajnego stowarzyszenia. Ich działania są spotykane coraz rzadziej. Powstała w XIX wieku (po wojnie secesyjnej), reaktywowana w 1915, w szczytowym momencie miała ok. członków w całych Stanach Zjednoczonych. Począwszy od lat 30. XX wieku popularność Ku Klux Klanu zaczęła jednak gwałtownie spadać i w konsekwencji, w 1944, organizacja została rozwiązana. Po zakończeniu II wojny światowej ruch zaczął się odradzać, ale w znacznie bardziej ograniczonej formie. Z powodu dopuszczania się przemocy na tle rasowym i religijnym był zwalczany przez Kongres Stanów Zjednoczonych i władze federalne. Na przełomie XX i XXI wieku składał się z szeregu marginalnych i niezależnie od siebie działających organizacji. Można więc mówić w perspektywie historycznej o co najmniej trzech Ku Klux Klanach, niezależnych i niezachowujących ciągłości swojej historii.
Nazwa organizacji pochodzi od kombinacji greckiego słowa (okrąg, koło) ze słowem klan. Według innej wersji jest to onomatopeja, oddająca dźwięk przeładowania broni palnej.
Historia mały|Rycina przedstawiająca trzech członków Ku Klux Klanu aresztowanych w 1871 roku za usiłowanie zabójstwa
Pierwszy Ku Klux Klan – po wojnie secesyjnej Po klęsce Południa powstały liczne tajne organizacje terroryzujące wyzwolonych czarnoskórych, takie jak Rycerze Białej Kamelii z Nowego Orleanu czy Rycerze Złotego Kręgu. 24 grudnia 1865 w mieście Pulaski w stanie Tennessee powstał Ku Klux Klan, a w kwietniu 1867 roku różne organizacje lokalne zorganizowano na szczeblu centralnym w NashvilleJarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 61.. Jego założycielami było 6 weteranów armii Południa – kpt. J. Lester, mjr J.R. Crow, J. Kennedy, C. Jones, R. Reed i F. Mc Cord. Początkowo organizacja niosła pomoc wdowom i sierotom po zabitych żołnierzach Konfederacji. Jej członkowie zakładali białe ubrania, symbolizujące dusze poległych Konfederatów, choć zdaniem innych szata i kaptur mają nawiązywać do strojów wykorzystywanych w trakcie hiszpańskich i procesji. Od samego początku Ku Klux Klan przybrał charakter organizacji klanowej, a zadecydowało o tym pochodzenie narodowe kilku jego założycieli. Co najmniej dwóch z nich wywodziło się z tradycji celtyckiej, w której były silne struktury klanowe. Rozwój Ku Klux Klanu ułatwiło upodobanie Amerykanów z Południa do tajnych organizacji, fascynacja masonerią i wiara we własne posłannictwo dziejowe.
Wiosną 1867, podczas pierwszego zjazdu członków organizacji, nastąpiły istotne zmiany programowe i strukturalne. Pod wpływem bieżących wydarzeń (wprowadzenie okupacji wojskowej) postanowiono ustosunkować się do nowej rzeczywistości, stwierdzając to, że Ku Klux Klan będzie występował w obronie: Konstytucji, byłych żołnierzy Konfederacji oraz praw białej większości mieszkańców Południa. W tym celu rozproszone i pozostające w luźnym związku lokalne organizacje postanowiono zjednoczyć, przyjmując jednolitą i zhierarchizowaną strukturę. Na czele organizacji stał Wielki Mag bądź Wielki Czarownik () sprawujący władzę nad Niewidzialnym Imperium Południa (). Podlegali mu niżsi rangą oficerowie, w zależności od szczebla, zwani Wielkimi Smokami (), Czarnymi Jastrzębiami () lub Wielkimi Cyklopami ()Krzysztof Michałek, Na drodze ku potędze, Warszawa 1991, s. 70..
Z czasem Ku Klux Klan przekształcił się w organizację rasistowską, głoszącą wyższość białego człowieka, zwłaszcza anglojęzycznego protestanta tzw. WASP – White Anglo-Saxon Protestant. Metodami terrorystycznymi zwalczał równouprawnienie czarnoskórych, a także przychylnych im białych ludziTeksty przysiąg, składanych przez nowych członków, wśród wrogów prócz czarnoskórych wymieniały także białych, zaangażowanych w realizację kongresowej Rekonstrukcji. Wymieniano tam zatem radykalnych republikanów i urzędników Biura do Spraw Uchodźców, carpetbaggerów oraz Południowców współpracujących z władzami okupacyjnymi (scallwages). Tamże.. Ku Klux Klan w praktyce był organizacją nietykalną, więc jego ofiary nie miały się do kogo zwrócić o pomoc. W styczniu 1869 został formalnie rozwiązany przez jego przywódcę, generała konfederatów Nathana Bedforda Forresta, który nakazał spalenie strojów i dokumentów. Część organizacji lokalnych działała jednak nielegalnie nadal, niektóre przez wiele lat. Liczebność Ku Klux Klanu w 1869 oceniano na członków (w 1861 na Południu mieszkało łącznie ludzi); była to więc organizacja masowa. Kilku gubernatorów z południa zaangażowało w walkę z Ku Klux Klanem Milicje Stanowe, ale bez większego skutku. W latach 1871–1872 Kongres Stanów przyjął trzy ustawy o szczególnych uprawnieniach władz wykonawczych ( i ), zakazujące przebierania się lub spiskowania przeciwko prawom obywatelskim. W dziewięciu hrabstwach w stanie Karolina Południowa, gdzie nasilenie akcji Ku Klux Klanu było wówczas największe, wprowadzono stan wyjątkowy. Ostatecznie Rząd Federalny przeprowadził masową akcję przeciwko Ku Klux Klanowi, co ostatecznie doprowadziło do zaniku Ku Klux Klanu. Kiedy prezydent Rutherford Hayes zakończył Rekonstrukcję w 1876 roku, zakończył istnienie Ku Klux KlanuW ciągu kilku lat działalności członkowie Ku Klux Klanu zabili swoich przeciwników. Oprócz Klanu działał na Południu szereg mniejszych związków, stawiających sobie podobne cele. Najbardziej znane to: Rycerze Białej Kamelii (), Blade Twarze () i Rycerze Wschodzącego Słońca (). Tamże, s. 71..
Drugi Ku Klux Klan – lata 1915–1944 mały|Marsz Ku Klux Klanu w Waszyngtonie, 1928 rok mały|William Joseph Simmons mały|Palenie krzyża przez członków Ku Klux Klanu Ku Klux Klan narodził się ponownie 8 lutego 1915 w Atlancie (stan Georgia). Założył go wędrowny kramarz, kaznodzieja i fanatyk William Joseph Simmons pod wpływem filmu pod tytułem Narodziny narodu. Hasłami były: „hegemonia białych”, „prawdziwy patriotyzm”, „czysty amerykanizm”. Jego siłą i głównym napędem była nostalgia za „południowym” trybem życia, a wreszcie reakcja na rosnącą falę imigracji oraz dyskryminacja religijna w stosunku do żydów, katolików i innych. Nowy klan przyjął ceremoniały i tytuły pierwszego: terytorium Stanów było Niewidzialnym Cesarstwem Ku Klux Klanu, z Wielkim Magiem na czele. Każdy stan był królestwem z Wielkim Tytanem na czele. Dalej szli Wielcy Olbrzymi i Wielcy Cyklopi.
Drugi Ku Klux Klan w latach 20. XX wieku osiągnął liczbę – członkówPodawane są też większe liczby, do czy , trudne do weryfikacji. Tamże, s. 287., organizował marsze, jego członkowie przebierali się w białe, charakterystyczne stroje i palili krzyże. Aż do 1927 Ku Klux Klan był w życiu Stanów realną siłą, z którą musiał się liczyć nawet rząd. Jednakże gorszące niesnaski wewnętrzne, korupcja i przemoc spowodowały szybki upadek ruchu. „Świątynia” Ku Klux Klanu w Fort Worth została przez przeciwników organizacji wysadzona w powietrze. Wielki Mag Edward Y. Clarke, który już od roku 1929 cierpiał na megalomanię (uważał się za wcielenie Gajusza Juliusza Cezara i Dalajlamę), popadł w obłęd, który sprawił to, że w 1932 został zamknięty w szpitalu dla obłąkanych w Nowym Jorku. W latach 30. XX wieku liczba członków Klanu spadła, a w 1944 został on czasowo rozwiązany.
Trzeci Ku Klux Klan – po 1945 roku W 1945 roku Ku Klux Klan wznowił działalność w stanie Georgia serią linczów, zabójstw i podpaleń, tym razem nie wytworzył zwartej struktury, lecz działał w formie luźno powiązanych grupek i frakcji. Wzmógł swoją działalność w latach sześćdziesiątych, w reakcji na wdrażanie w życie Ustawy o Prawach Obywatelskich (). Ku Klux Klan złączył się później z innymi, mniejszymi organizacjami rasistowskimi, tworząc Zjednoczone Klany Ameryki, którymi dowodził William Simmons. Głównymi wrogami Klanu byli między innymi Martin Luther King, ówczesny prezydent Stanów Zjednoczonych Lyndon Baines Johnson i wszyscy, którzy nie zgadzali się z „zasadami” ruchu. Popierali jednak politykę osób zgadzających się z nimi (np. George Wallace). David Duke, po objęciu urzędu imperialnego wielkiego czarownika w 1974 roku, starał się poszerzyć szeregi organizacji otwierając ją na katolików, kobiety i młodzież od 12. roku życia.
Członkowie oraz osoby popierające Ku Klux Klan organizowały liczne parady na ulicach miast z propagandowymi transparentami, takimi jak np. „KKKK” ( – Rycerze Ku Klux Klanu) czy karykaturalnym wizerunkiem Martina Luthera Kinga z obraźliwymi tekstami. Ku Klux Klan wolał raczej zabijać swoich przeciwników innego wyznania i koloru skóry, niż prowadzić segregację rasową. Jego członkowie w aktach przemocy posługiwali się najczęściej sznurem i bronią palną (zazwyczaj pistoletami). Zdarzały się przypadki powieszenia, pobicia, postrzelenia, zastrzelenia itp. Za najbardziej niesławne grupy Ku Klux Klanu uważa się Białych Rycerzy z Missisipi i grupę Klanu z miasteczka Birmingham w stanie Alabama, nazywane Bombingham od serii zamachów bombowych.
Federalne Biuro Śledcze (FBI) utrzymywało swoich agentów w szeregach członków Ku Klux Klanu, co w dużej mierze ułatwiało rozpracowanie ruchu. Współcześnie składa się on z około 100 niezależnie działających od siebie niewielkich grup i klanów (tzw. klaverns), funkcjonujących głównie na obszarze Głębokiego Południa Stanów Zjednoczonych, z których najważniejsze to Roberta Sheltona, Jamesa Venable’a i Jamesa FarrandsaJarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 196.. W 1984 roku sportowcy z Afryki otrzymywali listy z pogróżkami, które były podpisane: Ku Klux Klan. Pogróżki miały zniechęcić ich do udziału w XXIII Letnich Igrzyskach Olimpijskich Los Angeles 1984. W latach 90. oceniano to, że do Ku Klux Klanu należy w sumie nie więcej niż osób.
Członkowie alt=|mały|200x200px|Emblemat Ku Klux Klanu Do szeregów Ku Klux Klanu przynależało mniej lub bardziej jawnie wielu wpływowych polityków amerykańskich (niektórzy nawet w czasie piastowania wysokich funkcji), m.in.: James Eli Watson (republikanin z Indiany), lider większości Senatu w latach 1925–1933; Bibb Graves (demokrata), gubernator stanu Alabama; Hugo Black (demokrata), senator z Alabamy i długoletni (1937–1971) sędzia Sądu Najwyższego; Edward D. White (republikanin), prezes Sądu Najwyższego w latach 1910–1921; Ed Jackson (republikanin), gubernator stanu Indiana w latach 1925–1929; Arthur Raymond Robinson (republikanin), senator z Indiany w latach 1925–1935; Clifford Walker (demokrata), gubernator, później senator Georgii w latach 1923–1927; Clarence Morley (republikanin), gubernator Kolorado w latach 1925–1927; Rice W. Means (republikanin), senator z Kolorado w latach 1924–1927; Robert Byrd (demokrata), senator z Wirginii Zachodniej w latach 1959–2010.
Język Członkowie Ku Klux Klanu stworzyli sekretny język klanquaqe, dzięki któremu mogli porozumiewać się między sobą, chroniąc się przed osobami z zewnątrz. Hasło pytające o członkostwo w bractwie brzmiało „” ( – co znaczy: Czy jesteś członkiem Klanu?), a odpowiedź twierdząca – „” (Anti-Defamation League Danger: Extremism; the major voices and vehicles on America far right fringe New York; Anti-Defamation League 1996 s. 292Michael and Judy Ann Newton, eds. The Ku Klux Klan; an encyclopedia Garland Reference Library of the Social Science Vol. 499. London and New York: Garland (1991) s. 33-31 – Jestem członkiem Klanu).
Ku Klux Klan poza Stanami Zjednoczonymi Oprócz Stanów Zjednoczonych, Ku Klux Klan działa lub działał także w innych państwach. Nie w każdym państwie działalność jest lub była szeroka, czasem była bardzo niewielka, jak w przypadku Brazylii lub Polski.
Kanada