Akcja Wyborcza Polaków na Litwie – Związek Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR; , LLRA-KŠS) – litewska partia polityczna reprezentująca Polaków mieszkających w tym kraju, szczególnie na Wileńszczyźnie. W latach 1994–2016 nosiła nazwę Akcja Wyborcza Polaków na Litwie (AWPL, , LLRA).

Historia W 1994 na Litwie została przyjęta ustawa o organizacjach społecznych, na mocy której organizacja społeczno-polityczna Związek Polaków na Litwie miała przekształcić się w organizację społeczną albo w partię polityczną. Społeczność polska, chcąc zachować własną organizację społeczną oraz mieć udział w życiu politycznym Litwy powinna była powołać własną partię polityczną. 14 sierpnia zwołano V Nadzwyczajny Zjazd ZPL, podczas którego przyjęta była decyzja o przekształceniu ZPL w organizację społeczną i utworzenie partii pod nazwą Akcja Wyborcza ZPL. 23 października po naciskach litewskiego Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie usunięcia z nazwy wyrazu „Związek” została zarejestrowana Akcja Wyborcza Polaków na Litwie.

Na zjazdach AWPL z lat 1994 i 1997 w głosowaniu prezesem partii został Jan Sienkiewicz, natomiast w 1999 – Waldemar Tomaszewski, ponownie wybierany na prezesa również na IV i na V zjeździe AWPL. Według stanu na marzec 2016 r. do partii należało 2207 członków.

W czasie VIII zjazdu sprawozdawczo-wyborczego w maju 2016 podjęto decyzję o uzupełnieniu nazwy partii, brzmiącej odtąd Akcja Wyborcza Polaków na Litwie – Związek Chrześcijańskich Rodzin.

14 listopada 2024 AWPL-ZChR oraz Związek Chłopów i Zielonych utworzyły nową frakcję parlamentarną pod nazwą Frakcja Chłopów-Zielonych i Związku Chrześcijańskich Rodzin. 25 sierpnia 2025 podpisano nową umowę koalicyjną i powołano rząd premier Ingi Ruginiene. Zawiązały ją 4 sejmowe ugrupowania: Litewska Partia Socjaldemokratyczna (LSDP), Świt Niemna oraz frakcja Związku Rolników i Zielonych (LVŻS) i Akcji Wyborczej Polaków na Litwie - Związku Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR).

Udział w wyborach do organów państwa litewskiego i Unii Europejskiej Wybory parlamentarne W Sejmie VI kadencji (1996–2000) Akcję reprezentowali Gabriel Jan Mincewicz i Jan Sienkiewicz. Na zmniejszenie się polskiej reprezentacji w stosunku do kadencji 1992–1996 wpłynęło wprowadzenie klauzuli zaporowej 5% dla podziału mandatów z listy krajowej. Dwóch kandydatów AWPL uzyskało mandaty w okręgach jednomandatowych: Wilno-Soleczniki i Wilno-Szyrwinty.

W wyborach z 2000 AWPL uzyskała 1,85% głosów. Dwa miejsca w tych samych okręgach co poprzednio zdobyli: Waldemar Tomaszewski oraz Gabriel Mincewicz. W wyborach z 2004 Akcja wystartowała z przedstawicielami mniejszości rosyjskiej i białoruskiej, co przełożyło się na 3,8% głosów i 2 mandaty. Posłami zostali Waldemar Tomaszewski i Leokadia Poczykowska. W wyborach parlamentarnych z 2008 AWPL zdobyła 4,79% głosów, czyli uzyskała wynik zbliżony do klauzuli zaporowej 5%. W okręgach jednomandatowych po raz pierwszy zdobyła trzy, a nie dwa mandaty, które przypadły: Waldemarowi Tomaszewskiemu (Wilno–Soleczniki), Michałowi Mackiewiczowi (Szyrwinty–Wilno) i Jarosławowi Narkiewiczowi (Wilno–Troki). Do uzyskania czwartego mandatu w okręgu Nowa Wilejka zabrakło niewielkiej liczby głosów.

W wyborach parlamentarnych z 2012 AWPL zdobyła 5,83% głosów i po raz pierwszy przekroczyła pięcioprocentowy próg wyborczy. Z listy krajowej mandaty poselskie zdobyli: Wanda Krawczonok, Józef Kwiatkowski, Michał Mackiewicz oraz Zbigniew Jedziński i Irina Rozowa (po rezygnacji z objęcia mandatów przez Waldemara Tomaszewskiego i Zdzisława Palewicza), zaś w okręgach jednomandatowych wygrali: Jarosław Narkiewicz, Leonard Talmont i Rita Tamašunienė. Po raz kolejny ogólnolitewski próg wyborczy ugrupowanie przekroczyło w wyborach w 2016, zdobywając pięć miejsc w Sejmie z listy krajowej oraz co najmniej dwa w okręgach jednomandatowych – w pierwszej turze mandaty zdobyli Czesław Olszewski i Leonard Talmont (ponadto w drugiej turze o fotele poselskie będą rywalizować Danuta Narbut i Rita Tamašunienė).

W wyborach parlamentarnych w 2024 roku AWPL zdobyła 3,89% głosów nie przekraczając progu 5 procentowego. W okręgach jednomandatowych w pierwszej turze wygrali: Jarosław Narkiewicz i Rita Tamašunienė. Trzeci mandat dla AWPL w okręgu Wilno Południe zdobył w drugiej turze Czesław Olszewski. Rywalizację o mandaty poselskie przegrali w drugiej turze: Waldemar Urban i Edyta Tamošiunaite.

Wybory samorządowe AWPL od lat reprezentowana jest w samorządach na Wileńszczyźnie. Zdobywała kolejno: 69 mandatów (1995)W liczbę tę wliczone są również mandaty wywalczone przez pozostałe mniejszości słowiańskie np. w Kłajpedzie (4) i Wisagini (6)., 59 (1997), 53 (2000), 50 (2002) i 53 mandaty (2007). W wyborach samorządowych 2011 AWPL wraz z koalicyjnym Sojuszem Rosyjskim otrzymała poparcie 6,50% głosujących, wprowadzając do samorządów 65 radnych (o 12 więcej niż w wyborach z 2007), z czego Akcji Wyborczej Polaków na Litwie przypadły 62 mandaty, a Sojuszowi Rosyjskiemu – 3. W wyborach samorządowych w roku 2015 partia znów wystartowała w koalicji z Sojuszem Rosyjskim i uzyskała wynik 7,72% (o 1,22% więcej niż w poprzednich wyborach samorządowych). Tym razem koalicja wywalczyła 67 mandatów (w tym 6 – Sojusz Rosyjski) oraz dodatkowo dwa stanowiska merów rejonów (będących również radnymi) solecznickiego i wileńskiego.

Wyniki koalicji i AWPL w poszczególnych rejonachBalsavimo rezultatai Lietuvoje. Balsavimo rezultatai savivaldybėse.: Rejon solecznicki – 76,18% głosów i 20 mandatów na 24 oraz stanowisko mera (wcześniej: 70,29% głosów i 22 mandaty na 25) Rejon wileński – 60,83% głosów i 20 mandatów na 30 oraz stanowisko mera (wcześniej: 64,72% głosów i 19 mandatów na 27) Wilno – 17,19% głosów i 10 mandatów na 50 (wcześniej: 15,07% głosów i 11 mandatów na 51) Rejon święciański – 16,68% głosów i 5 mandatów na 24 (wcześniej: 13,24% głosów i 4 mandaty na 25) Rejon trocki – 15,45% głosów i 4 mandaty na 24W wyborach powtórzonych – https://web.archive.org/web/20160321062233/http://www.2013.vrk.lt/2015_savivaldybiu_tarybu_rinkimai/output_lt/rezultatai_daugiamand_apygardose/apygardos_rezultatai7780.html. (wcześniej: 18,74% głosów i 5 mandatów na 25) Kłajpeda – 11,89% głosów i 4 mandaty na 30 Wisaginia – 9,34% głosów i 3 mandaty na 24 (wcześniej: 6,50% głosów i 2 mandaty na 25) Rejon szyrwincki – 5,40% głosów i 1 mandat na 20.

Od 1995 AWPL sprawuje samodzielnie władzę w rejonach wileńskim i solecznickim. W radzie m. Wilna AWPL była w latach 2007–2009 w koalicji z Litewską Partią Socjaldemokratyczną i partią Porządek i Sprawiedliwość. We władzach miasta społeczność polską reprezentował wówczas zastępca mera Wilna Artur Ludkowski. W latach 2010–2015 zastępcą mera z ramienia AWPL był Jarosław Kamiński. Od roku 2014 Maria Pucz jest wicemerem rejonu trockiego.

Wybory do Parlamentu Europejskiego W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 AWPL kandydowała w koalicji ze Związkiem Rosjan na Litwie i uzyskała 5,71% głosów, jednak nie przekroczyła progu wyborczego wymaganego dla koalicji (7%) i nie otrzymała żadnego z trzynastu mandatów przewidzianych dla Litwy. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2009 AWPL startowała razem z Sojuszem Rosyjskim. Uzyskała 8,46 proc. poparcia i zdobyła mandat, który otrzymał Waldemar Tomaszewski. AWPL wygrała w czterech okręgach wyborczych na Wileńszczyźnie. W rejonie solecznickim partia polska uzyskała 80,5% głosów, w wileńskim – 71,0%, w trockim – 31,6%, a w święciańskim – 22,4%. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2014 Akcja Wyborcza Polaków na Litwie oraz Sojusz Rosyjski utworzyły koalicję „Blok Waldemara Tomaszewskiego”. Koalicja uzyskała 8,06% głosów i zdobyła mandat, który ponownie otrzymał Waldemar Tomaszewski. „Blok Waldemara Tomaszewskiego” wygrał w czterech rejonach: solecznickim – 74,8%, wileńskim – 54,6%, miejskim Wisaginia – 32,9% i trockim – 22,4%.

Poparcie w wyborach + Wyniki w wyborach parlamentarnych Wybory Liczba głosów Poparcie w procentach (lista krajowa) Zmiana punktów procentowych Lista krajowa Zmiana Okręgi jednomandatowe Zmiana Suma 1996 40 941 2,98% – 0 – 1 – 1Na skutek wyborów powtórzonych w marcu 1997 z powodu zbyt niskiej frekwencji w okręgach jednomandatowych, AWPL zwiększyła stan posiadania do 3 posłów. 2000 28 641 1,85% 10px 1,13 0 – 2 10px1 2 2004 45 302 3,79% 10px1,94 0 – 2 – 2 2008 59 237 4,79% 10px1,00 0 – 3 10px1 3 2012 79 840 5,83% 10px1,04 5 10px5 3 – 8 2016 69 810 5,72% 10px 0,11 5 – 3 – 8 2020 56 338 4,82% 10px 0,90 0 10px5 3 – 3 2024 48 267 3,89% 10px 0,93 0 – 3 – 3 + Wyniki w wyborach do Parlamentu Europejskiego Wybory Liczba głosów Poparcie Zmiana punktów procentowych Mandaty Zmiana L. miejsc dla Litwy 200468 937 5,71% – 0 – 13 200946 293 8,42% 10px 2,71 1 10px 1 12 201492 108 8,06% 10px 0,36 1 – 11 201969 263 5,24% 10px 2,82 1 – 11 202439 202 5,78% 10px 0,54 1 – 11

Wyniki w wyborach samorządowych WyboryPoparcieZmiana punktów procentowychLiczba głosówMandatyZmiana20075,42%53 10px320116,50% 10px 1,08%65 10px1220157.72% 10px 1,22%67 10px220195,2%58 98156Kurier Wileński, Wtorek 28 Maja 2019 r. Nr. 99(18616), str. 5. 10px920235,3%62 35957 10px1

+ Wyniki w wyborach prezydenckich Wybory Kandydat Głosowanie Poparcie Zmiana Uwagi 2009 Waldemar Tomaszewski I tura 4,74% – Druga tura się nie odbyła 2014 Waldemar Tomaszewski I tura 8,23% 10px3,49 Nie zakwalifikował się do drugiej tury 2019 Waldemar Tomaszewski I tura 3,98% 10px4,25 Nie zakwalifikował się do drugiej tury

Przypisy

Bibliografia A. Bobryk, Społeczne znaczenie funkcjonowania polskich ugrupowań politycznych w Republice Litewskiej 1989-2013, Siedlce 2013 P. Sobik, Akcja Wyborcza Polaków na Litwie w systemie politycznym Republiki Litewskiej, Wojnowice 2017

Linki zewnętrzne Strona Internetowa Akcji Wyborczej Polaków na Litwie

Kategoria:Polskie partie polityczne poza granicami kraju Kategoria:Partie i ugrupowania na Litwie Kategoria:Organizacje polonijne na Litwie Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019 Kategoria:Partie eurosceptyczne