Józef Kret ps. „Znicz” (ur. 3 marca 1895 w Staromieściu, zm. 10 sierpnia 1982 w Naprawie) – polski pedagog, nauczyciel, działacz harcerski i twórca uniwersytetów ludowych.
Życiorys Urodził się 3 marca 1895 w Staromieściu. Pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej. W Rzeszowie w latach 1907–1914 uczęszczał do gimnazjum, gdzie uwidoczniła się jego pasja społecznikowska. Tu w 1911 zetknął się z ruchem skautowym, a rok później zorganizował w Staromieściu pierwsze koło młodzieży wiejskiej i amatorski zespół teatralny, który cieszył się dużym powodzeniem. W czasie I wojny światowej wcielony do armii austriackiej, dostał się do niewoli rosyjskiej. Zwolniony z niej w 1918, wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie zajmował się sprawami oświaty. W 1920 zdał eksternistycznie maturę i podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po ich ukończeniu od 1924 był nauczycielem w Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, jednocześnie pracując jako wykładowca w Studium Wychowania Fizycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1933 przeprowadził się na Górny Śląsk, gdzie rozpoczął pracę w Wydziale Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach jako instruktor dydaktyczny. Tu również poznał pisarza Gustawa Morcinka, pod wpływem którego rozpoczął swą działalność pisarską i publicystyczną.
Wcześnie zetknął się z ruchem harcerskim, działając społecznie w krakowskiej Komendzie Chorągwi ZHP. Był inicjatorem powołania wydziału drużyn wiejskich w Głównej Kwaterze Harcerzy ZHP. W 1933 wziął udział w harcerskim Jamboree w Gödöllő na Węgrzech. Bardzo intensywnie współpracował z harcerstwem polskim na emigracji. W 1936 z ramienia Kwatery Głównej prowadził kursy dla organizatorów pracy harcerskiej wśród Polonii w USA. Podczas pracy na Górnym Śląsku na dorocznym balu harcerskim Józef Kret poznał Zofię Hoszowską-Hoskę (1908–1983), która wkrótce została jego żoną. Małżeństwo miało jedną córkę, Barbarę (ur. 1938), która później osiedliła się w Szwajcarii.
W trakcie swej pracy zawodowej i społecznej zetknął się również z instytucją uniwersytetów ludowych. Po nawiązaniu współpracy z ich twórcą w odrodzonej Polsce, Ignacym Solarzem rozpoczął propagować tę formę działalności pedagogicznej. W 1937 zorganizował uniwersytet ludowy w Górkach Wielkich (w 1938 przeniesiony do sąsiedniego Nierodzimia) na Śląsku Cieszyńskim.
Na stopień porucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 32. lokatą w korpusie oficerów taborowych.
Kampanię wrześniową w 1939 odbył jako oficer rezerwy. Po ucieczce z niewoli osiadł w rodzinnym Staromieściu, gdzie wraz z żoną organizował tajne nauczanie i redagował lokalny podziemny Biuletyn Informacyjny. Od 1940 organizował na terenie Małopolski Szare Szeregi. Schwytany 2 maja 1941 przez Gestapo, został osadzony w więzieniu w rzeszowskim Zamku, a następnie w więzieniu na Montelupich w Krakowie. 12 sierpnia 1941 przewieziono go do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. 28 października 1944 został przewieziony do obozu w Litomierzycach, skąd został uwolniony 8 maja 1945.
Po zakończeniu wojny reaktywował Uniwersytet Ludowy w Nierodzimiu, przekształcony w 1948 w Szkołę Pracy Społecznej, którą kierował do 1952. Następnie, do 1958 był nauczycielem Liceum Pedagogicznego w Cieszynie. Jednocześnie w latach 1946–1949 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Skoczowie. W lutym 1946 był członkiem Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej. Od 1947 był członkiem Stronnictwa Ludowego (od 1949: Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego).
Po przejściu na emeryturę przez kilka miesięcy prowadził placówkę Uniwersytetu Ludowego w Iłowej (w powiecie żagańskim), po czym przyjął propozycję pracy w Muzeum Martyrologii w Oświęcimiu, w dziale naukowo-oświatowym. Następnie przez kilka miesięcy pracował jako zastępca dyrektora w Uniwersytecie Ludowym w Wierzchosławicach koło Tarnowa, a w lipcu 1959 roku kierował kursem pedagogicznym pod Warszawą. We wrześniu 1958 państwo Kretowie osiedlili się w Krzeszowicach. Zofia podjęła pracę w Liceum Pedagogicznym w Cieszynie, a Józef w 1959 na prośbę władz Związku Młodzieży Wiejskiej założył uniwersytet ludowy w Rudzińcu koło Gliwic i tam przebywał do 1962. Po wyjeździe z Rudzińca Józef Kret przebywał kilka lat w Krzeszowicach, ucząc jeszcze w tamtejszym Liceum Pedagogicznym, po czym przeniósł się wraz z żoną do Krakowa. Tu poświęcił się pracy społecznej w kręgach harcerskich, pisaniu wspomnień i publicystyce. Po kilku latach, ze względu na zły stan zdrowia Józefa, rodzina przeniosła się do niewielkiego domu w Naprawie w Beskidzie Wyspowym, na stoku Lubonia Małego. Tu Józef Kret zmarł w roku 1982. Pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
thumb|Tablica pamiątkowa przy ul. Szlak 21 w Krakowie Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Srebrny Krzyż Zasługi, Śląski Krzyż Powstańczy, Krzyż Armii Krajowej, Medal Zwycięstwa i Wolności 1945, Medal 10-lecia Polski Ludowej, Medal Komisji Edukacji Narodowej, Odznaka Zasłużonego Nauczyciela PRL Odznaka Grunwaldzka, Złota odznaka „Za pracę społeczną dla m. Krakowa” Złoty Krzyż „Za Zasługi dla ZHP”, Officier de la Croix du Mërite (Fëdëration des Combattants Alliës en Europe).
Upamiętnienie Imię Józefa Kreta nosi Hufiec ZHP w Jastrzębiu-Zdroju oraz Szkoła Podstawowa numer 6 w Ustroniu-Nierodzimiu.
Przypisy
Bibliografia Golec Józef, Bojda Stefania: Słownik biograficzny ziemi Cieszyńskiej t. 1, Cieszyn 1993, s. 162–163. Heska-Kwaśniewicz Krystyna: Józef Kret (1895–1982). Opowieść o harcerskiej wierności, Wydawnictwo „Książnica”, Katowice 1997.
Kategoria:Harcerze Kategoria:Ludzie urodzeni w Rzeszowie Kategoria:Ludzie związani z Iłową Józef Kret Kategoria:Ludzie związani z Naprawą Kategoria:Ludzie związani ze szkołą im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Śląskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” Kategoria:Odznaczeni Odznaką Grunwaldzką Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Porucznicy taborów II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KZ-Außenlager Leitmeritz Kategoria:Więźniowie więzienia Gestapo na Montelupich w Krakowie Kategoria:Więźniowie zamku rzeszowskiego (okupacja niemiecka) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1982