4 Pułk Strzelców Konnych Ziemi Łęczyckiej

thumb 4 Pułk Strzelców Konnych Ziemi Łęczyckiej (4 psk) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej.

Pułk powstał w wyniku przemianowania dowództwa „wojennego” 2 pułku strzelców konnych. Tradycje bojowe czerpał z walk o niepodległość 2 pułku dragonów, którego to pododdziały weszły w jego skład. W okresie międzywojennym stacjonował w Płocku, a jego macierzystą brygadą była Mazowiecka Brygada Kawalerii. W 1939 zmieniono mu przydział wojenny i walczył w składzie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii.

Rodowód pułku „Pokojowy” 4 pułk strzelców konnych nawiązywał do tradycji utworzonego we wrześniu 1919 2 pułku dragonów. W 1920 pułki jazdy dywizyjnej (dragonów) przemianowano na pułki strzelców konnych. Zostały one zasilone nowymi szwadronami. Po zakończeniu działań wojennych nastąpiły zmiany numeracji i podległości szwadronów. W rezultacie tych zmian, 28 października 1920, „wojenny” 2 pułk strzelców konnych został przemianowany na „pokojowy” 4 pułk strzelców konnych, a w jego skład wszedł I i III dywizjon „wojennego” 2 pułku strzelców konnych, 2 szwadron 2 psk, który rozwinięto w IV dywizjon, a ponadto V dywizjon „wojennego” 4 pułku strzelców konnych.

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918-1920:st. strz. Adam Bałaga nr 5214plut. Mieczysław Bieniasz nr 5210por. Ryszard Bojankiewicz nr 4446por. Jerzy Gliński nr 2249plut. Gustaw Iwanicki nr 5211ś.p. strz. Jan Jagodziński nr 5215pchor. Mieczysław Janusz nr 5209ppor. Franciszek Karassek nr 5207ppor. Bronisław Malinowski nr 5208pchor. Karol Mazurkiewicz nr 2240plut. Józef Rząsa nr 187plut. Apolinary Skobelski nr 5213plut. Oskar Stumbers nr 5212kpr. Piotr Siwiłło nr 2253plut. Czesław Zaborowski nr 2251

Pułk w okresie pokoju Zakwaterowanie Pułk początkowo stacjonował w Zgierzu, a jego zadaniem było w przypadku mobilizacji miał wystawić dwuszwadronowe dywizjony jazdy dywizyjnej dla 7., 10. i 26 Dywizji Piechoty. W Zgierzu dotychczasowe wojenne dywizjony zostały zredukowane do rozmiarów szwadronów. W tym czasie Pułk składał się z dowództwa i sztabu, trzech szwadronów liniowych, oddziału szkolnego karabinów maszynowych, pułkowej szkoły podoficerskiej oraz kadry szwadronu zapasowego. Zgodnie z pokojowym etatem pułk miał liczyć 30 oficerów, 115 podoficerów i 491 szeregowców oraz 621 koni, a w wyposażeniu miał posiadać 561 karabinków kawaleryjskich, 57 pistoletów i 558 szabel.

W listopadzie 1921 dowództwo i pododdziały przeniesione zostały do Płocka, do kompleksu koszarowego po oddziałach rosyjskiej 15 Dywizji Kawalerii. W Płocku 4 pułk strzelców konnych stacjonował razem z 8 pułkiem artylerii polowej.

Reorganizacja i podporządkowanie W 1923 pułk spełniał rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośredni dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV. W zakresie szkolenia pułk w tym czasie podlegał dowódcy V Brygady Kawalerii. W jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego.

Wraz ze zmianą terminu „jazda" na „kawaleria", pułki strzelców konnych zostały przeformowane w 1924 w pułki jazdy samodzielnej. Reorganizacja polegała na sformowaniu 4 szwadronu oraz przeformowaniu oddziału karabinów maszynowych w szwadron ciężkich karabinów maszynowych. Ponadto w pułku utworzono pluton łączności i sekcję pionierów.

Jednocześnie 4 psk wyszedł z bezpośredniego podporządkowania dowódcy Okręgu Korpusu nr IV i wszedł w skład XIII Brygady Kawalerii. Na przełomie marca i kwietnia 1937 zreorganizowano 2 Dywizję Kawalerii, a 4 pułk strzelców konnych wszedł w skład I Brygady Kawalerii, która od 1 kwietnia 1937 zaczęła używać nazwy Mazowiecka Brygada Kawalerii. Latem 1939 Pułk został przesunięty z macierzystej Mazowieckiej Brygady Kawalerii w podporządkowanie Nowogródzkiej Brygady Kawalerii gen. bryg. Władysława Andersa.

Święto pułkowe – 23 maja, rocznica wręczenia pierwszego sztandaru w Łęczycy w 1920. Pułk nawiązywał do tradycji 4 pułku szaserów, sformowanego w 1806.

Konie Konie starano się grupować według maści w poszczególnych pododdziałach według następującego schematu: 1 szwadron – jasnogniade, 2 szwadron – gniade, 3 szwadron – ciemnogniade, 4 szwadron – skarogniade, szwadron karabinów maszynowych – gniade i kare, pluton łączności – odmastki, a pluton trębaczy – siwe.

Mobilizacja thumb Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmPłockpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychdowódca brygady kawalerii 13szwadron kawalerii nr 8612pluton ckm nr 86kolumna taborowa nr 1747kolumna taborowa nr 1758kolumna taborowa nr 171kolumna taborowa nr 1729uzupełnienie do czasu „W”6szwadron marszowy 1/4 psk18pluton marszowy nr 8630szwadron zapasowydo 15Szkoła Podchorążych Kawalerii nr III30obiekty przemysłu wojennego

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkupłk Kazimierz ŻelisławskiI zastępca dowódcyppłk Michał Stempkowskipomocnik I zastępcy dowódcymjr kontr. Jerzy Borys Pawleni-Szwilliadiutantrtm. Michał Śliwiński (*)naczelny lekarz medycynymjr dr Henryk Czesław Jarockistarszy lekarz weterynariikpt. lek. wet. Czesław Łunkiewiczkomendant rejonu PW Konnegortm. Adolf Marian Czarnota (*)oficer placu Płockpo. por. adm. (kaw.) Eugeniusz JankowskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Władysław Nowackioficer mobilizacyjnyrtm. Leopold Peszkowskizastępca oficera mobilizacyjnegortm. Henryk Bartoszewiczoficer administracyjno-materiałowyrtm Feliks Ciejkadowódca szwadronu gospodarczegortm Michał Śliwiński (*)oficer gospodarczykpt. int. Stefan I Markiewiczoficer żywnościowychor. Tomasz Dańczukdowódca plutonu łącznościpor Mieczysław Witold Jaworskidowódca plutonu kolarzyvacatdowódca plutonu ppanc.por. Jerzy Jan Majerdowódca 1 szwadronupor. Leszek Edward Irzyłowskidowódca plutonupor. Włodzimierz Roman Krzętowskidowódca plutonuppor. Stanisław Betleydowódca 2 szwadronurtm. Mieczysław Rasiewiczdowódca plutonuppor. Zbigniew Edward Dłuskidowódca plutonuppor. Wacław Witold Zabłockidowódca 3 szwadronurtm. Marceli Ignaczakdowódca plutonupor. Jan Grzegorz Lipczyńskidowódca plutonuppor. Maciej Wodzińskidowódca 4 szwadronurtm. Władysław Zgorzelskidowódca plutonuppor. Tadeusz Eberhardtdowódca plutonuppor. Wiktor Władysław Nowickidowódca plutonuppor. Tadeusz Karol Świerczewskidowódca szwadronu kmrtm. Roman Gabriel Górnydowódca plutonupor. Tadeusz Antoni Bukowskidowódca plutonupor. Antoni Rudolf Janikdowódca szwadronu zapasowegortm. Adolf Marian Czarnota (*)zastępca dowódcyvacatodkomenderowanyrtm. Henryk Józef Ławrynowicz

Mobilizacja w 1939

W dniu 24 sierpnia 1939 w ramach mobilizacji alarmowej w grupie "brązowej" została zmobilizowana kompania km plot. typ B nr 118. Natomiast w grupie "żółtej" zmobilizowany został pułk w składzie etatowym, brygadowy szwadron kolarzy nr 1, pluton sanitarny konny typ I nr 81, dwie kolumny taborowe kawaleryjskie typ II nr 145 i nr 146. W I rzucie mobilizacji powszechnej zmobilizowano własny szwadron marszowy (nr 3 Mazowieckiej BK) i uzupełnienie marszowe szwadronu kolarzy. Po zmobilizowaniu swoich pododdziałów 4 psk opuścił Płock i zajął okoliczne wsie dowództwo kwaterowało w miejscowości Gulczewo. Od 25 sierpnia pułk został podporządkowany dowódcy Nowogrodzkiej Brygady Kawalerii gen. bryg. Władysławowi Andersowi.

4 psk w kampanii wrześniowej

Działania bojowe Walki na granicy Kampanię 1939 pułk odbył w ramach Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. 26 sierpnia 1939 pułk przemaszerował do Rościszewa, pozostawiając w Płocku czasowo wzmocniony 4 szwadron, do czasu zluzowania przez batalion ON. 3 szwadron przesunięto do Bieżunia. 29 sierpnia 4 psk został dyslokowany do Lubowidza, który osiągnął 30 sierpnia, stanowił odwód Nowogródzkiej BK. 1 września 1939 pułk skoncentrował się w lasach na południe od Lubowidza. 2 września w godzinach południowych pułk przesunięto do Sarnowa, celem ubezpieczenia prawego skrzydła Nowogródzkiej BK i lewego 20 Dywizji Piechoty walczącej w rejonie Mławy. Stanowił II rzut brygady za rozwiniętym 27 pułkiem ułanów. 1 szwadron wsparł I rzutowy dywizjon 27 puł. w Petrykozach, gdzie odparł natarcie na miejscowość niemieckich cyklistów i samochodów pancernych. Zadał starty nieprzyjacielowi w zabitych i rannych, strzałami z kb ppanc. zniszczył jeden samochód pancerny. Pułk ubezpieczył się na linii wzgórz od strony Mławy, a kolarze zajęli Kuczbork. 3 szwadron w trakcie powrotu z wypadu na Narzym, w godzinach wieczornych stoczył potyczkę z niemiecką piechotą biwakującą na polu. 3 września 4 psk działając w zgrupowaniu płk. Żelisławskiego dokonał całością sił wypadu na Narzym. Natarcie pułku załamało się na stanowiskach obronnych niemieckiego 162 pułku piechoty, obsadzającego wieś, dwór i wzgórza za stawami, w ogniu broni maszynowej i artylerii. Straty pułku, to kilku rannych, w tym rtm. Nieniewski. Natarcie przeprowadzone zbyt małymi siłami bez wsparcia artylerii, nie odciążyło walczącej pod Mławą 20 DP. Tego dnia również szwadrony pułku odparły pod Kawęczynem natarcie niemieckiego pododdziału cyklistów. 4 psk z 3 baterią 9 dywizjonu artylerii konnej obsadził w I rzucie obrony brygady odcinek od Kuczborka do Chojnowa, z 1 szwadronem i 9 szwadronem kolarzy Nowogródzkiej BK w odwodzie w miejscowości Zielona. Wysadzono mostki w Chojnowie i Kuczborku. 4 września strzelcy konni z Płocka odeszli z linii obrony i wykonali marsz przez Sierpc do Płocka. W nocy z 4/5 września 4 psk ze wsparciem 9 dak i 15 baterii artylerii konnej wspólnie z batalionem ON Warszawa I, 71 dywizjonu artylerii lekkiej i innymi drobnymi pododdziałami organizował obronę północnego przedmościa. Do pułku dołączył pododdział z nadwyżek 4 psk por. rez. Edmunda Hera. 8 września wieczorem pułk wraz z innymi oddziałami przeszedł na zachodni brzeg Wisły i opuścił Płock, wysadzając uprzednio most.

Próba natarcia na Mińsk Mazowiecki W nocy 8/9 września pułk dotarł do Młodzieszyna na skraju Puszczy Kampinoskiej. 9 i 10 września pułk wykonał marsz w kierunku Kazunia i z powrotem do Kromnowa Polskiego. Następnie wieczorem 10 września i 11 września wykonał marsz przez Modlin, Jabłonnę, Zielonkę do Anina, który osiągnięto po godz.15. 12 września 4 psk przeszedł do Miedzeszyna i obsadził rzekę Świder frontem na południe broniąc tyłów utworzonej Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. bryg. W. Andersa i osłaniając Warszawę z tego kierunku. 13 września Nowogródzka BK wraz GO Kaw. przeprowadziła natarcie na Mińsk Mazowiecki, 4 psk początkowo stanowił odwód dowódcy Grupy Operacyjnej gen. W. Andersa. Z uwagi na załamanie się natarcia 26 pułku ułanów i 25 pułku ułanów, gen. Anders wprowadził do walki jako wsparcie obu pułków ułańskich 3 i 4 szwadron 4 psk. Pozostała część pułku znajdowała się jako odwód w lesie obok Józefowa. Ze względu na twardy opór niemieckiej piechoty wspartej silną artylerią natarcie nie powidło się. O godz. 21 oddziały przerwały walkę i podjęły marsz na Kołbiel, Garwolin i Łaskarzew. 4 psk stanowił przednią straż GO w tym marszu. Od ostrzału artyleryjskiego i w walce pułk stracił do 20 żołnierzy poległych i rannych, w tym śmiertelnie rannego rtm. Rasiewicza.

Odwrót na Lubelszczyznę