Vittorio Gassman (ur. 1 września 1922 w Genui, zm. 29 czerwca 2000 w Rzymie) – włoski aktor teatralny i filmowy, reżyser i scenarzysta.
Życiorys Wczesne lata Urodził się w Genui w zamożnej niemiecko-włoskiej rodzinie rzymskokatolickiej jako syn Luisy Ambron i inżyniera Heinricha „Enrico” Gassmana. Jego rodzina miała pochodzenie żydowskie. Jego matka pochodziła z Pizy w Toskanii. W latach szkolnych był dobrym koszykarzem. Uczęszczał do szkoły prawniczej. Następnie studiował aktorstwo pod kierunkiem Silvio D’Amico w Rzymie. W 1942 zadebiutował na scenie w Mediolanie w przedstawieniu Nieprzyjaciółka (La nemica) z Aldą Borelli w reżyserii Dario Niccodemi. Następnie przeniósł się do Rzymu i związał z zespołem Teatro Eliseo z Tino Carraro i Ernesto Calindri.
Kariera Po raz pierwszy wystąpił na ekranie w filmie Spotkanie z Laurą (Incontro con Laura, 1945). Wraz ze Stoppą, Riną Morelli i Paolą Borboni występował w sztukach reżyserowanych przez Luchino Viscontiego. Grał energicznego Stanleya Kowalskiego w sztuce Tennessee Williamsa Tramwaj zwany pożądaniem (Un tram che si chiama desiderio). Następnie dołączył do Teatro Nazionale z Tommaso Salvini, Massimo Girotti, Arnoldo Foà w spektaklu Henryka Ibsena Peer Gynt. W 1952 wraz z Luigi Squarziną założył Teatro d’Arte Italiano i zrealizował pełną wersją dramatu Hamlet, a następnie rzadkie utwory Seneki Tyestes (Tieste) lub Ajschylosa Persowie. W 1956 zagrał tytułową postać w Otellu.
Dużą popularność przyniósł mu udział w czarnej komedii Sprawcy nieznani (I soliti ignoti, 1958) jako złodziej z Claudią Cardinale, komediodramacie wojennym Wielka wojna (La grande guerra, 1959), komediodramacie Fanfaron (Il sorpasso, 1962), komedii Potwory (I mostri, 1963), komedii Brancaleone i Krzyżowcy (Brancaleone alle crociate, 1970), komediodramacie Zapach kobiety (Profumo di donna, 1974) jako kapitan Fausto Consolo i dramacie Drogi papa (Caro papà, 1979). Pomimo sukcesu w filmach Gassman nigdy nie opuścił teatru. Założył szkołę teatralną we Florencji.
Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty. W czerwcu 1943 ożenił się z Norą Ricci, z którą ma córkę Paolę. 16 kwietnia 1967 ślub został anulowany. 28 kwietnia 1952 poślubił amerykańską aktorkę Shelley Winters, rozwiedli się 2 czerwca 1954. Mieli córkę Vittorię (ur. 14 lutego 1953). Z nieformalnego związku z francuską aktorką Juliette Mayniel miał syna Alessandro (ur. 24 lutego 1965), później również aktora. 7 grudnia 1970 po raz trzeci ożenił się – tym razem z Dilettą D'Andreą, z którą miał syna Jacopo.
Śmierć
W późnych latach swojego życia padł ofiarą depresji. Zmarł w wieku 78 lat na zawał mięśnia sercowego. Pochowany został na słynnym cmentarzu Campo Verano w Rzymie.
Filmografia Filmy Rok Tytuł Rola Reżyser 1945 Spotkanie z Laurą (Incontro con Laura) Franco Carlo Alberto Felice 1946 Preludium miłości (Preludio d’amore) Davide Giovanni Paolucci 1947 Elena (Daniele Cortis) Daniele Cortis Mario Soldati Pinokio (Le avventure di Pinocchio) Zielony Rybak Gianetto Guardone Il cavaliere misterioso Giacomo Casanova Riccardo Freda Córka kapitana (La figlia del capitano) Svabrin Mario Camerini 1949 Gorzki ryż (Riso amaro) Walter Giuseppe De Santis Wilk z Sewilli (Il Lupo della Sila) Pietro Campolo Duilio Coletti Una voce nel tuo cuore Paolo Baldini, dziennikarz Alberto D’Aversa Wędrujący Żyd (L'ebreo errante) Mathieu Blumenthal Goffredo Alessandrini Marzyłem o raju (Ho sognato il paradiso) Giorgio Giorgio Pàstina 1950 Wyjęci spod prawa (I Fuorilegge) Turi Aldo Vergano Krogulec Nilu (Lo sparviero del Nilo) Yusuf Giacomo Gentilomo 1951 Anna Vittorio Alberto Lattuada Czarna korona (La Corona negra) Mauricio Luis Saslavsky 1952Znak Zorro (Il Sogno di Zorro) Don Juan Mario Soldati 1953 Handel żywym towarem (La Tratta delle bianche) Michele Luigi Comencini Sombrero Alejandro Castillo Norman Foster1954 Mambo Mario Robert Rossen Ściana ze szkła (Il muro di vetro) Peter Kaban Maxwell Shane Rapsodia Paul Bronte Charles Vidor1955 Najpiękniejsza kobieta świata (La donna più bella del mondo) Książę Sergiej Robert Z. Leonard Kean (Kean – Genio e sregolatezza) Edmund Kean Francesco Rosi, Vittorio Gassman1956 Wojna i pokój (War and Peace) Anatol Kuragin King Vidor Bronię mojej miłości (Difendo il mio amore) Giovanni Marchi Giulio Macchi 1957 Miłość specjalistka (La ragazza del Palio) Piero di Montalcino Luigi Zampa1958 Sprawcy nieznani (I Soliti ignoti) Giuseppe Marchetti „Peppe er Pantera” Mario Monicelli Burza nad stepem (La tempesta) Prokurator Alberto Lattuada1959 Skok w Mediolanie (Audace colpo dei soliti ignoti) Giuseppe „Peppe er Pantera” Baiocchi Nanni Loy Niespodzianki miłości (Le sorprese dell’amore) mistrz szkoły Luigi Comencini Wielka wojna (La Grande guerra) Giovanni Busacca Mario Monicelli Cud (The Miracle) Guido Irving Rapper, Gordon Douglas 1960 Zbrodnia (Crimen) Remo Capretti Mario Camerini 1961 Barabasz (Barabba) Sahak Richard FleischerDuchy w Rzymie (Fantasmi a Roma) Giovanni Battista Villari „il Caparra” Antonio Pietrangeli Życie nie jest łatwe (Una vita difficile) w roli samego siebie Dino Risi Sąd ostateczny (Il giudizio universale) Cimino Vittorio De Sica 1962 Rozbójnicy sycylijscy (I briganti italiani) Vincenzino Mario Camerini Czarna dusza (Anima nera) Adriano Zucchelli Roberto Rossellini Fanfaron (IL sorpasso) Bruno Cortona Dino Risi Marsz na Rzymu (La marcia su Roma) Domenico Rocchetti Dino Risi 1963 Sukces (Il successo) Giulio Cerioni Mauro Morassi, Dino Risi Potwory (I mostri) różne role Dino Risi Trudna miłość (L'amore difficile) – L'avaro prawnik Luciano Lucignani 1964 Porozmawiajmy o kobietach (Se permettete parliamo di donne) Dziwny gość/Dowcipniś/Klient/Kochanek/Niecierpliwy kochanek/Kelner/Nieśmiały brat/Choleryk/Więzień Ettore Scola1965 Włoch w Argentynie (Il Gaucho) Marco Ravicchio Dino Risi Slalom Lucio Ridolfi Luciano Salce Koniunktura (La congiuntura) Giuliano Ettore Scola 1966 Armia Brancaleone (L'armata Brancaleone) Brancaleone da Norcia Mario Monicelli1967 Tygrys i kotka (Il tigre) Francesco Vincenzini Dino Risi Siedem razy kobieta (Woman Times Seven) Cenci – odc. 'Two Against One' Vittorio De Sica 1969 12+1 (12 + 1) Mario Beretti Nicolas Gessner, Luciano Lucignani 1974 Tacy byliśmy zakochani (C'eravamo tanto amati) Gianni Perego Ettore Scola Zapach kobiety (Profumo di donna) kapitan Fausto Consolo Dino Risi 1976 Pustynia Tatarów (Il Deserto dei Tartari) Filimore Valerio Zurlini 1977 Nowe potwory (I Nuovi mostri) różne role Mario Monicelli, Dino Risi, Ettore Scola 1978 Dzień weselny (A Wedding) Luigi Corelli Robert Altman1979 Kwintet (Quintet) Saint Christopher Robert Altman Drogi papa (Caro papà) Albino Millozza Dino Risi 1980 Naga bomba (The Nude Bomb) Sauvage / Nino Salvatori Sebastiani Clive Donner1981 Sprawa Sharky’ego (Sharky’s Machine) Victor Score Burt Reynolds Camera d'albergo Achille Mengaroni Mario Monicelli 1982 Hrabia Tacchia (Il Conte Tacchia) Książę Torquato Terenzi Sergio Corbucci Burza (Tempest) Alonzo Paul Mazursky1983 Życie jest powieścią (La Vie est un roman) Walter Guarini Alain Resnais Benvenuta Livio Carpi André Delvaux 1985 Paradygmat, czyli potęga zła (Le Pouvoir du mal) Gottfried Krzysztof Zanussi 1987 Rodzina (La Famiglia) Carlo w dojrzałym wieku Ettore Scola 1988 Piraci (I Picari) Marquis Felipe de Aragona Mario Monicelli1990 Baśnie tysiąca i jednej nocy (Les Mille et une nuits) Sinbad Philippe de Broca Biorę sobie trud (Tolgo il disturbo) Augusto Scribani Dino Risi I divertimenti della vita privata Marquis Cristina Comencini 1991 Rossini! Rossini! Ludwig van Beethoven Mario Monicelli1992 Quando eravamo repressi seksuolog Pino Quartullo Długa zima (El largo invierno) Claudio Jaime Camino 1993 Abraham (TV) Terah Joseph Sargent 1994 Każdego roku raz w roku (Tutti gli anni una volta l’anno) Giuseppe Gianfrancesco Lazotti 1996 Uśpieni (Sleepers) King Benny Barry Levinson 1997 Ogień pustyni (Deserto di fuoco, TV) Tarek Enzo G. Castellari 1998 Kolacja (La Cena) Maestro Pezzullo Ettore Scola
Nagrody Nagroda na MFF w Cannes Najlepszy aktor: 1975 Zapach kobiety
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Włoscy aktorzy filmowi Kategoria:Włoscy aktorzy teatralni Kategoria:Włoscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Włoscy reżyserzy filmowi Kategoria:Włoscy scenarzyści Kategoria:Laureaci Honorowego Złotego Lwa Kategoria:Laureaci Honorowej Nagrody David di Donatello za całokształt twórczości Kategoria:Laureaci Nagrody David di Donatello Kategoria:Laureaci nagrody za pierwszoplanową rolę męską na Festiwalu Filmowym w Cannes Kategoria:Laureaci Srebrnej Muszli dla najlepszego aktora Kategoria:Ludzie urodzeni w Genui Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Campo Verano w Rzymie Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 2000