thumb|Alfons Karny i Pola Gojawiczyńska podczas uroczystości wręczenia nagród (Artystycznej i Literackiej) przez komisarycznego prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego (1935) thumb|Alfons Karny (z prawej) w rozmowie z Leopoldem Staffem w Warszawie, lata 50. thumb|Grób Alfonsa Karnego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Alfons Karny (ur. 1901 w Białymstoku, zm. 14 sierpnia 1989 w Warszawie) – polski rzeźbiarz.
Portretował wybitne postacie polskie (Mikołaj Kopernik, Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin, Ignacy Jan Paderewski, Józef Piłsudski) i zagraniczne (Ernest Hemingway, Albert Einstein, Vincent Van Gogh). Jego granitowe, brązowe i ceramiczne rzeźby otrzymały złote medale na wystawach w Paryżu i Brukseli oraz nagrody i wyróżnienia na konkursach i wystawach krajowych.
Życiorys Urodził się w 1901Spotykane daty dzienne: 10, 14 listopada; wrzesień. w Białymstoku. .
Alfons Karny wraz z siostrą Jadwigą okresy letnie spędzał często we wsi Suchowola, gdzie zamieszkiwali dziadkowie ze strony matki i gdzie zapoznał się ze stylem, obyczajami i licznymi obowiązkami życia wiejskiego, co później wielokrotnie z sentymentem wspominał: Urodziłem się w Białymstoku. Wychowałem na pograniczu kultur, na styku dwóch języków, na pograniczu wsi i miasta. Od dzieciństwa, od dziecka, wdrażano mnie do roboty.
Pierwsze próby i studia artystyczne. Po wojnie Alfons Karny skorzystał z oferty stworzonej kombatantom przez państwo polskie i uzyskał zatrudnienie jako urzędnik w szeregach białostockiej Policji Państwowej. Jednocześnie, zafascynowany grafiką i rysunkiem, zaczął pobierać prywatne lekcje u białostockiego artysty Ludwika Koehlera. Jako grafik - ilustrator współpracował z „Dziennikiem Białostockim”, ozdabiał ornamentami policyjne raporty, a na prywatne zamówienia tworzył ilustrowane drzewa genealogiczne. Pierwsza wystawa indywidualna prac Karnego została zorganizowana w 1922 r. w białostockim Klubie Obywatelskim.
Za namową komendanta białostockiej policji Alfons Karny jesienią 1923 r. przeniósł się do Warszawy, gdzie w grudniu 1924 został przyjęty na studia do Szkoły Sztuk Pięknych (pierwotna nazwa obecnej Akademii Sztuk Pięknych) jako wolny słuchacz. Studiował rzeźbę pod kierunkiem Tadeusza Breyera (1924-30)Teczka studencka Alfonsa Karnego w Archiwum ASP w Warszawie., potem przez krótki okres pracował jako asystent profesora Breyera w pracowni rzeźby. Podczas studiów, przez pewien czas utrzymywał się jako ilustrator w popularnym młodzieżowym wydawnictwie „Iskry”, a następnie pracował jako asystent rzeźbiarza Stanisława Ostrowskiego przy realizacji Grobu Nieznanego Żołnierza.
W 1925 rzeźby Karnego zostały zaprezentowane na wystawie prac uczniów wyższych szkół artystycznych w ramach Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu. Karny uzyskał dyplom ukończenia studiów po eksternistycznym zdaniu matury z programu szkoły ogólnokształcącej. Po ukończeniu nauki w 1930 roku wyjechał do Francji w ramach stypendium artystycznego.
Okres przedwojenny (1930-1939) Alfons Karny od samego początku swego zainteresowania rzeźbą skoncentrowany był na pracach portretowych. Znany był z tego, że nie przyjmował zamówień, ale sam wybierał sobie modeli, których zdecydowaną większość stanowiły wybitne osobistości świata kultury i nauki. Podstawą wyboru modela , było zafascynowanie jego osobowością i dokonaniami. Tak zaczęła powstawać, formalnie niezadeklarowana, Galeria Wielkich Polaków. Artysta z powodzeniem uczestniczył w licznych konkursach na rzeźbę portretową, gdzie niemal co roku zdobywał nagrody, stanowiące podstawę jego utrzymania. Pierwszymi wyróżnionymi pracami Karnego były: portret marszałka Józefa Piłsudskiego, za który otrzymał wyróżnienie na Salonie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w 1928 r. oraz portret prof. Stanisława Noakowskiego, który zdobył w 1929 r. pierwszą nagrodę na dorocznym Konkursie na Popiersia Zasłużonych Polaków. W 1931 r., w zorganizowanym przez Instytut Propagandy Sztuki konkursie na pracę plastyczną o tematyce sportowej (w związku z letnią olimpiadą w Los Angeles w 1932) zdobył pierwszą nagrodę za pracę pt. „Skakanka”, jedno z jego najbardziej rozpoznawalnych, przed II wojną światową, pełnowymiarowych dzieł.
W latach 1935–1936, po powrocie z Francji, przez krótki okres pełnił funkcję asystenta w pracowni Breyera na warszawskiej uczelni.
W 1935 roku młody artysta uhonorowany został Złotym Medalem i Orderem Króla Leopolda na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Brukseli oraz Nagrodą Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy i nagrodą Polskiej Akademii Umiejętności, a dwa lata później nagrodzony złotym medalem na Wystawie Międzynarodowej w Paryżu (1937 rok). Odkute w granicie popiersie marszałka Józefa Piłsudskiego przyniosło Karnemu w 1936 r. pierwszą nagrodę w konkursie na portret Marszałka zorganizowanym przez warszawską „Zachętę”. W 1937 otrzymał także nagrodę prezesa Pocztowej Kasy Oszczędności - na prestiżowym I Ogólnopolskim Salonie Rzeźby, zorganizowanym przez IPS. W 1938 r. artysta zdobył I nagrodę w konkursie "Dziecko polskie".
Prace Alfonsa Karnego pokazywane były na XIX Światowym Biennale Sztuki w Wenecji (1934), a w 1939 r. na Międzynarodowej Wystawie Sztuki w Nowym Jorku, skąd trafiły do stałej kolekcji Muzeum Polskiego w Chicago.
II wojna światowa W wyniku bombardowań Warszawy we wrześniu 1939 r. poważnemu zniszczeniu uległa pracownia Karnego przy ul. Wspólnej 67/68. Spłonął jej przeszklony dach i zgromadzone dzieła artysty. Po prowizorycznym remoncie miejsce to stało się siedzibą tajnego uniwersytetu i punktem kontaktowym ruchu oporu.
W 1943 roku Alfons Karny pomagał ukrywającym się Żydom: Leonowi Arnoldowi i jego synowi Henrykowi, m.in. udzielając im schronienia w swojej pracowniList Leona Arnolda do Alfonsa Karnego z 1987, w zbiorach Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego w Białymstoku, sygn. MAK/dep/523..
Alfons Karny był kurierem w strukturach Armii Krajowej i sanitariuszem w trakcie Powstania Warszawskiego. W sierpniu 1944 r. w wyniku pożaru wznieconego przez Niemców została doszczętnie zniszczona kamienica, gdzie znajdowała się pracownia artysty. Karny stracił swój artystyczny dorobek, w tym dwie bezcenne dla niego rzeźby: "Portret siostry" nagrodzony złotym medalem na wystawie w Brukseli w 1935 r. oraz "Portret Rity", która była wielką miłością jego życia.
Lata powojenne i schyłek życia
W 1948 R. Karny powrócił do Warszawy, gdzie znany warszawski lekarz i przyjaciel artysty, dr Józef Rydygier ofiarował mu pokój we własnym mieszkaniu oraz miejsce do pracy w piwnicy. Dwa lata później Karny otrzymał od władz miasta pracownię przy ulicy Wiejskiej 45, w nieistniejącej już obecnie historycznej kamienicy, dawnej siedzibie loży masońskiej.
W 1963 r. ruszyła pierwsza indywidualna wystawa Karnego – objazdowy pokaz jego rzeźb w szkołach warszawskich, a następnie różnych miastach kraju, a w 1972 r. w stołecznej Galerii „Zachęta” miała miejsce obszerna przeglądowa wystawa dorobku twórczego artysty.
Brytyjskie Stowarzyszenie Rzeźbiarzy Portrecistów („”) w 1974 r. przyznało Karnemu swoje najwyższe odznaczenie, „Jean Masson Davidson Medal” w uznaniu wybitnych osiągnięć w dziedzinie rzeźby portretowej.
W 1975 r. władze miasta Białegostoku przyznały artyście honorowe obywatelstwo.
Ostatnie indywidualne pokazy prac za życia artysty odbyły się 1979 r., inaugurując działalność prowadzonej przez Zbigniewa Florczaka Galerii Interpress w gmachu Teatru Wielkiego oraz (wspólnie z wystawą Jerzego Wolffa) otwarcie Muzeum Archidiecezji Warszawskiej w pierwszej siedzibie w wieży kościoła św. Anny.
Alfons Karny zmarł 14 sierpnia 1989 i został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, w kwaterze 168-6-17 usytuowanej obok Alei Zasłużonych. Pomnik nagrobny na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaprojektował i wykonał Władysław Klamerus, wybitny, przedwcześnie zmarły rzeźbiarz młodego pokolenia.
W 1989 r., w miesiąc po śmierci Alfonsa Karnego w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku k. Radomia zaprezentowana została duża przeglądowa wystawa jego twórczości.
19 marca 1993 r. staraniem władz miasta Białegostoku, oraz wysiłkiem siostrzenicy Karnego, znanej krytyk sztuki Danuty Wróblewskiej, otwarto w Białymstoku monograficzne Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego, jako oddział Muzeum Podlaskiego.
Dorobkowi artystycznemu Karnego towarzyszy pamięć o jego wyjątkowej osobowości: niezrównanym poczuciu humoru, towarzyskości, ciekawości świata i przyjaźni dla ludzi. Od młodości znany był z niezwykłych pomysłów i pasji do żartów, czego dowodem były jego projekty dekoracji i kostiumów na doroczne bale karnawałowe w Szkole Sztuk Pięknych, modne wśród przedwojennej warszawskiej socjety i dyplomacji.
Te walory jego osobowości zyskiwały mu licznych przyjaciół i znajomych w pierwszoplanowych kręgach polskiej kultury i nauki. Karny przyjaźnił się z Leopoldem Staffem, Julianem Tuwimem, Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim, Władysławem Broniewskim, Janem Parandowskim, Wandą Wermińską, Anielą Młynarską, Jerzym Waldorffem, Ludwikiem Solskim, Stanisławem Noakowskim, Janem Czochralskim. W kręgu jego bliskich znajomych byli Stanisław Ignacy Witkiewicz, Artur Rubinstein, Tadeusz Boy-Żeleński, Maria Dąbrowska, Juliusz Kaden-Bandrowski, Michał Walicki.
Prace Alfonsa Karnego znajdują się w licznych kolekcjach prywatnych, zbiorach muzealnych oraz instytucjonalnych w Polsce i na świecie: m. in. w Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Filharmonii Narodowej i Teatrze Wielkim w Warszawie, w Polish Muzeum of America w Chicago, Muzeum Puszkina w Moskwie, w siedzibie ONZ w Nowym Jorku, USA, w Muzeum Sztuki Narodowej w Canberze w Australii, w Pekinie oraz w Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego w Białymstoku.
Życie rodzinne
Twórczość artystyczna (grafika i rzeźba)
Karny dąży w swoich głowach do „lepszości”, a nie do „inności” [...]. Weźmy dla przykładu dobrą, udaną głowę, rzeźbioną przez Karnego. Będzie ona miała zawsze dobrze wyczutą wielkość. Na wystawie nie będzie ginęła, ani też przeraźliwie ciążyła nad otoczeniem. Będzie miała zdecydowany charakter wyrazu twarzy. Ten wyraz nawet przy dłuższym patrzeniu nie zacznie irytować. Nazwać by można tę właściwość umiarem wyrazu. Forma bez pustek, ale i bez przeładowania szczegółami jest wynikiem jego wnikliwej zaciekłości w doprowadzaniu rzeczy do skończenia.
Artysta często przyrównywał strukturę głowy ludzkiej do tektonicznego i duchowego fenomenu katedry; jako najpełniejszej formy ekspresji człowieczeństwa. Sam wybierał sobie modeli szukając w ich twarzach siły charakteru, walorów moralnych, wielkości ducha i odbicia wyjątkowych osiągnięć. Szukał ludzi wyjątkowych i takich portretował, choć nie musieli to być tylko znani i znamienici, potrafił zachwycić się twarzą dziecka, młodej dziewczyny (Madzia), czy starca (Cieć Józef), gdy tylko odkrył w nich ślad pięknej osobowości.
Interesuje mnie Mądrość, Dobro i Piękno, które znajduję w ludzkich
twarzach. Staram się w człowieku dostrzec jego wnętrze duchowe.
Rzeźbiąc, ja go oczywiście nie tworzę, ale odkrywam. Wydaje mi się tak
naprawdę, że sztuka nie polega na tworzeniu, ale na odkrywaniu, zawsze
na odkrywaniu jakiegoś zamysłu Stwórcy. Trzeba się tylko w skupieniu
tego zamysłu dopatrzeć.
Alfons Karny Swoje rzeźby portretowe Karny dzielił na dwie kategorie: Portrety i Głowy. Pierwsze były bliższe modelowi, często rzeźbione z natury, gdy te drugie posiadały większą swobodę interpretacyjną, a komponowanie rzeźby wspierało się głównie na pamięci artysty, zdjęciach i szkicach.