Georges Bataille, (wym. //), ps. Lord Auch, Pierre Angélique, Louis Trente (ur. 10 września 1897 w Billom zm. 8 lipca 1962 w Paryżu) – francuski pisarz (eseista, prozaik, poeta) i filozof, autor koncepcji „literatury transgresji”.
Życiorys Georges Bataille był synem Josepha-Aristide’a Bataille’a – poborcy podatkowego i Antoinette-Aglae Tournarde. Rodzina osiedliła się w 1901 roku w Szampanii, co umożliwiło młodemu Bataille’owi pobieranie nauki w Reims, a następnie – w Épernay.
Dzieciństwo spędził w Reims – był wówczas świadkiem kilku prób samobójczych matki (wszystkie nieudane). W 1914 roku gdy Reims znalazło się pod groźbą ataku artylerii niemieckiej matka Georges’a Bataille’a, pozostawiając swego małżonka na miejscu, wyjechała z dwójką swych dzieci do rodziny na wieś (do Riom-ès-Montagnes).
Bataille kontynuował naukę i w 1915 uzyskał Baccalauréat (maturę). W tym samym roku zmarł jego ojciec (sparaliżowany i ociemniały w konsekwencji przebytego syfilisu).
W 1916 roku został zmobilizowany i w latach 1916–1917 służył w wojsku. Nigdy nie trafił na front, spędził większość swojej służby wojennej w szpitalu wojskowym. Został zwolniony z wojska z powodu gruźlicy.
Mimo że nie odebrał żadnego wychowania religijnego (jego rodzice byli ateistami), tuż przed I wojną światową Bataille przeżył nawrócenie religijne. W 1914 roku przyjął chrzest. Miał zamiar zostać księdzem. Jednak jego zainteresowania średniowieczem okazały się silniejsze i gdy został przyjęty do paryskiej École nationale des chartes w 1918 roku porzucił myśl o kapłaństwie. Studia były rozwinięciem jego zainteresowań chrześcijaństwem, by je podjąć przeniósł się do Paryża. Ostatecznie wyrzekł się chrześcijaństwa na początku lat dwudziestych XX wiekuMichel Surya, Georges Bataille: an intellectual biography, 2002.
Studia ukończył w 1922 roku pracą poświęconą poezji XIII wieku (L’Ordre de chevalerie, conte en vers du XIIIe siècle) uzyskując dyplom archiwisty paleografa.
W 1922 roku otrzymał stanowisko w madryckiej Wyższej Szkole Badań Hispanistycznych (Escuela de Altos Estudios Hispánicos, obecnie Casa de Velázquez). Zainteresował się w tym okresie walkami byków, które często oglądał. Podczas jednego z widowisk stał się świadkiem tragicznej śmierci Manuela Granero – jednego z toreadorów.
W latach 1922–1944 Bataille pracował w paryskiej Bibliothèque Nationale (początkowo jako stażysta). Najczęściej mówi się, że Georges Bataille był bibliotekarzem lub archiwistą. O ile jest to prawdą, to należy dodać, że Bataille pracując w Bibliothèque Nationale zajmował się kolekcjami medalionów – publikował też artykuły naukowe na tematy numizmatyczne. Również jego praca, którą napisał kończąc École nationale des chartes nawiązywała do tematyki orderów – była krytycznym opracowaniem średniowiecznego rękopisu L’Ordre de chevalerie (Order kawaleryjski), w którym przedstawił klasyfikację ośmiu rękopisów. Na podstawie tej klasyfikacji dokonał rekonstrukcji wiersza.
W latach okupacji nieustannie podróżował pomiędzy Paryżem i prowincjonalnymi miasteczkami francuskimi – to właśnie podczas tych podróży stworzył większość swych najbardziej znanych dzieł.
Jako znany bywalec domów publicznych oraz kronikarz paryskiego życia nocnego musiał się w końcu pożegnać ze stanowiskiem w bibliotece – zrezygnował w 1944 roku z powodu zapadnięcia na gruźlicę; dwa lata później przeprowadził się do Vézelay. Ponieważ w związku z utratą pracy został pozbawiony środków do życia, w 1947 roku przyjął stanowisko wykładowcy w Collegè Philosophique, podjął też pracę redaktora w paryskim wydawnictwie Editions de Minuit.
W latach 1949–1951 pracował jako bibliotekarz w Carpentras (Prowansja), a od 1951 roku w Orleanie.
W 1961 roku Pablo Picasso, Max Ernst i Joan Miró urządzili aukcję swych obrazów, przeznaczając zyski na rzecz Bataille’a.
Życie prywatne Bataille był dwa razy żonaty: jego pierwszą żoną była aktorka Silvia Maklès (rozwiedli się w 1934 roku), znana z filmów Renoira i Carnégo (później Silvia poślubiła francuskiego psychoanalityka Jacques’a Lacana); w 1946 roku poślubił Dianę de Beauharnais. Choroby (w tym wspomniana już wyżej gruźlica) nękały Bataille’a przez całe życie, a wraz z nimi także ataki depresji.
Bataille był ateistąStuart Kendall (2007). Georges Bataille. Reaktion Books. ,,Będąc ateistą w głęboko katolickim kraju, odrzucał kolejno surrealizm, marksizm i egzystencjalizm"..
Śmierć W 1955 roku zdiagnozowano u niego miażdżycę mózgu. Wówczas nie poinformowano go o tym, że choroba ta prowadzi do śmierci. Bataille zmarł po siedmiu latach 8 lipca 1962 roku.
Twórczość, działalność, koncepcje i publikacje Mimo że Georges Bataille znany jest przede wszystkim jako autor tekstów beletrystycznych (i sam starał się nie nazywać siebie filozofem) opublikował on też szereg prac filozoficznych i wywarł znaczący wpływ na myśl filozoficzną.
Bataille był założycielem kilku pism i grup literackich. Na jego znaczny dorobek autorski składa się szereg różnorodnych tekstów, poematów i esejów na niezliczone tematy (między innymi na temat mistycyzmu w ekonomii; filozofii, poezji, sztuki, erotyki). Czasami publikował pod pseudonimem i niektóre jego publikacje zostały zakazane. Podczas życia w znacznej mierze jego dorobek był ignorowany i pogardzany przez współczesnych mu twórców takich jak Jean-Paul Sartre, którzy zarzucali mu propagowanie mistycyzmu. Bataille stał na marginesie oficjalnego życia intelektualnego we Francji i do końca lat 60. we francuskiej literaturze był obecny w sposób nader dyskretny. Jednak po śmierci (od początku lat 70.) stał się jednym z najbardziej wpływowych myślicieli końca XX wieku. Uznawany jest za prekursora postmodernizmu. Wpłynął w dużym stopniu na umysłową formację młodej elity. Jego prace miały znaczny wpływ na takich autorów jak Michel Foucault, Philippe Sollers i Jacques Derrida – wszyscy oni byli związani z pismem Tel Quel. Wpływ Bataille’a odczuwa się też w pracach Jeana Baudrillarda, jak i w psychoanalitycznych teoriach Jacques’a Lacana.
W 1918 roku opublikował sześciostronicową ulotkę pt. Notre-Dame de Rheims – była to jego pierwsza publikacja opiewająca chwałę zburzonej bombami katedry.
Podczas pobytu w Londynie w 1920 roku spotkał się z Henrim Bergsonem, który zaprosił go do siebie na obiad i zachęcał do lektury Śmiechu (Le Rire).
W roku 1920 Bataille przystąpił do ruchu surrealistycznego, choć sam uważał się za „wewnętrznego wroga” surrealizmu. Został oficjalnie wyklęty przez André Bretona, który oskarżył go o działanie na rzecz rozbicia ruchu (w 1930 roku Bataille napisał wymierzony przeciwko niemu pamflet pt. Un cadavre). Po II wojnie światowej Bataille i surrealiści, choć podchodząc do siebie z rezerwą, ponownie nawiązali relacje ze sobą.
Bataille założył i wydawał wiele czasopism, publikując teksty na temat socjologii, religii i literatury. Bataille jako pierwszy publikował prace Rolanda Barthes’a, Michela Foucault i Jacques’a Derridy. Był wydawcą serii Documents (1929-1931).
Na lata dwudzieste XX wieku przypada okres zainteresowania się Bataille’a psychoanalizą. Gdy w 1920 roku rozpoczął pracę w paryskiej bibliotece zaczął czytać dzieła Fryderyka Nietzschego. W roku 1923 czytał prace Zygmunta Freuda i spotykał się regularnie z rosyjskim egzystencjalistą Lwem Szestowem (razem chcieli przetłumaczyć na francuski jego książkę Idee dobra u Tołstoja i Nietzschego). Szestow wywarł wówczas na niego duży wpływ. W 1934 roku poznał Pierre’a Klossowskiego, dzieląc z nim zainteresowania psychoanalizą i estetyką.
W 1935 roku razem z André Bretonem powołał do życia antyfaszystowską grupę Contre-Attaque.
Pragnąc badać przejawy sacrum w życiu społecznym, w 1939 roku razem z Michelem Leirisem, Rogerem Caillois i Jules’em Monnerotem powołał do życia bardzo wpływową grupę Collège de Sociologie. Wśród członków Collège de Sociologie znalazło się szereg autorów, którzy odeszli od surrealizmu. Grupa była ściśle związana ze stowarzyszeniem sekretnym Acéphale (z greckiego a-cephalus, dosłownie „bezgłowy”). Stowarzyszenie to skupiało zafascynowanych obrzędem ofiary z człowieka, publikowało periodyk o takiej samej nazwie co stowarzyszenie (Acéphale) – „czasopismo o inspiracjach nietzscheańskich”, które też starało się postulować to co Jacques Derrida nazywał „anty-suwerennością”. Jak głosi legenda Bataille i pozostali członkowie stowarzyszenia zgodzili się na to, by zostać uświęcającą ofiarą na inaugurację, ale nikt z członków nie chciał być egzekutorem. Potencjalnemu egzekutorowi zaoferowano zwolnienie od odpowiedzialności, ale nie znalazł się nikt chętny do czasu rozwiązania stowarzyszenia, jakie miało miejsce tuż przed II wojną światową.
Bataille współpracował wówczas też z takimi myślicielami jak André Masson, Jules Monnerot, Jean Rollin i Jean Wahl.
Duży wpływ na Bataille’a wywarły prace autorów takich jak: Hegel, Zygmunt Freud, Karol Marks, Marcel Mauss, Markiz de Sade, Alexandre Kojève, Fryderyk Nietzsche (na temat twórczości którego napisał esej – broniąc ją przed zawłaszczeniem przez narodowych socjalistów).
W pracach Bataille’a daje się zauważyć różnorodne wpływy. Wykorzystywał on różnorodne typy dyskursu.
W 1928 roku po raz pierwszy opublikowane zostało jego dzieło Historia oka. Wydano je w pod pseudonimem Lord Auch – co można przetłumaczyć na Pan Wychodków, gdyż słowo auch w żargonie oznacza tyle co „(wysłać kogoś) do toalety”. Nakład publikacji wyniósł 134 egzemplarze i publikacja była sprzedawana potajemnie. Historia opisuje w szczegółach niezwykłe perwersje seksualne pary nastoletnich kochanków. Narratorem jest młodzieniec wspominający swoje wyczyny. Tytuł pochodzi od oka, które jeden z bohaterów (Sir Edmond) wydobywa z oczodołu jednej z ofiar, i które jest następnie wykorzystywane jako fetysz seksualny. Początkowo powieść czytana była jako zwykła pornografia. Z czasem interpretacja pracy stopniowo dojrzewała do tego by ujawnić znacząca filozoficzną i emocjonalną głębię charakterystyczną dla literatury określanej mianem literatury transgresji. Obrazowość powieści oparta jest na serii metafor, które z kolei odnoszą się do filozoficznych konstruktów rozwiniętych w tej pracy: oko, jajko, słońce, ziemia, jądro.
Inne znane powieści to: Ma mère (Moja matka), L’Impossible. Histoire de rats suivi de Dianus et de L’Orestie i Le Bleu du ciel (Błękit nieba).
Moja matka opublikowana pośmiertnie stała się też podstawą francuskiego filmu z 2004 roku o tym samym tytule. Film wyreżyserował Christophe’a Honoré. Przedstawia historię kazirodczego związku 17-letniego młodzieńca i jego atrakcyjnej, promiskuitywnej, 43-letniej matki.
Le Bleu du ciel z nekrofilskimi, politycznymi i autobiograficznymi tonami stanowi znacznie „ciemniejsze” ujęcie współczesnej rzeczywistości historycznej. Powieść interpretowana jest jako nowoczesna adaptacja historii libertyńskiego Don Juana. Historia osadzona została w świecie faszyzmu, w Europie lat 30.
Na lata II wojny światowej przypadają prace nad – zrodzoną z „mistycyzmu ateistycznego” – Summą ateologiczną (Somme athéologique). Tytuł nawiązuje do Summy teologicznej Tomasza z Akwinu. Na Summę ateologiczną składają się prace L’expérience intérieure (Doświadczenie wewnętrzne, napisane w latach 1941–1942, wydane w roku 1943), Le Coupable i Sur Nietzsche. Bataille pragnął stworzyć summę ateologiczną, która byłaby (jak u Nietzschego) pozainstytucjonalnym dotarciem do czystego życia religijnego. W swoich pracach usiłuje określić te przeżycia, których poszukuje w akcie ciągłej negacji.
Po wojnie Bataille w 1946 roku założył czasopismo Critique.